İnşaat Sözleşmelerinde İlave İnşaat ve Tazminat Hakkı
Türk Borçlar Kanunu madde 526’ya göre; müteahhit, sözleşmeyle yapımını yüklendiği işin dışında, sadece iş sahibinin yararına fazla iş yapması durumunda, bu işin bedelini işin yapıldığı tarihteki rayiç üzerinden isteyebilir.
Sözleşme dışı sayılan işlerden, bina ortak yerlerini (kanalizasyon, mermer yapım işi, asansör kabini) ilgilendiren bu gibi işler, binanın bütününün değerini artırıcı işler olup, müteahhidin bağımsız bölümlerinde de değer artışı sağladığından, bu işler yönünden yüklenicinin bedel talep etmesi mümkün değildir.¹
Yasal olması koşuluyla, inşaatın büyütülmesi, proje dışı genişletilmesi, arsa sahibi yahut sahipleri ile müteahhide verilen bağımsız bölümlere aynı oranda yansımış ise, müteahhidin fazla iş yaptığı kabul edilemez ve bu sebeple de ilave iş bedeli isteyemez. Müteahhit, taraflar arasındaki sözleşmede kabul edilen nitelik ve özellikteki malzemeleri kullanarak inşaatı imal etmek zorundadır. Sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı durumlarda müteahhit, kendi iradesiyle inşaatın tamamına ve bu kapsamda arsa sahiplerine ve kendisine verilen bağımsız bölümlere aynen yansıtılan değer artırıcı işler yapması sonucu fazla bedel isteminde bulunamaz.²
Bir işin sözleşme dışı iş sayılması için, sözleşmede yer almayan ve işin mahiyetine göre yapılması gereken işlerden olmaması gerekir. Yüklenici, işi sözleşme ve eklerine, iş sahibinin beklentisine ve fen ve sanat kaidelerine uygun yapmak zorunda olduğundan, işin ayıplı imali nedeniyle yeniden yapılmış olması fazla iş olarak nitelendirilemez.³
Müteahhit, kendi iradesiyle inşaatın tamamına ve bu kapsamda arsa sahiplerine ve kendisine verilen bağımsız bölümlere aynen yansıtılan değer artırıcı işler yapması halinde, sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı durumlarda fazla bedel isteminde bulunamaz. Müteahhidin sözleşmeyle yapımını yüklendiği işin dışında sadece arsa sahibinin yararına fazla iş yapması halinde de, bu işin bedelini 6098 sayılı Kanun’un 526 ve devamı maddeleri uyarınca işin yapıldığı tarihteki rayiç üzerinden istemeye hakkı vardır.
Yüklenici, kural olarak sözleşmede kararlaştırılandan fazla ve daha kaliteli malzeme kullanarak yaptığı işlerin bedelini; yapılan bu fazla işlerin ve kullanılan kaliteli malzemelerin arsa sahiplerinin menfaatine olması, yasal olması, ekonomik değerinin bulunması ve fazla işler ile kaliteli malzemeyi içeren imalatı kendisine isabet eden bağımsız bölümler için yapmamış olması koşulu ile, vekâletsiz iş görmeye ilişkin TBK’nın 526 ve devamı maddeleri uyarınca, işin yapıldığı tarihteki mahallî serbest piyasa rayiç değerleri üzerinden tahsilini talep edebilir.
Ancak, inşaatın ortak yerlerinde ya da davacı yükleniciye düşecek bağımsız bölümlerde yapılan bu neviden fazla imalatlar arsa sahiplerinin yararına olduğu gibi, yüklenicinin de yararınadır. Kural olarak her iki tarafın da yararına olan böyle bir kazanım, fazla iş olarak nitelendirilemez ve yükleniciye bunların karşılığını isteme hakkı vermez.⁴
¹ 15. HD, 05.02.2008, 1120/631
² 15. HD, 15.10.2003, 4424/4772
³ 15. HD, 17.04.2007, 2117/2497
⁴ 23. HD, 20.11.2018, 4497/5374
Av. İltan EKMEKÇİOĞLU
