Kamu İhalelerinde Fiyat Farkı  Kararnameleri

Fiyat Farkı  Kararnamelerinin Temel Amacı ve Bilinmesi Gerekenler

Yüksek enflasyonun hakim olduğu ekonomik koşullarda, kamu yapım işlerinin sabit birim fiyatlarla yürütülmesi pratik olarak imkansız hale gelmektedir. Yapımı yıllara yayılan projelerde, sözleşmedeki birim fiyatlar ile güncel piyasa rayiçleri arasında yüklenicinin zararına olacak şekilde büyük farklar oluşmakta, bu durum işlerin aksamasına veya durmasına neden olmaktadır.

Devlet, bu sorunu çözmek amacıyla Fiyat Farkı Kararnameleri yayınlamaktadır. Bu kararnamelerin temel amaçları şunlardır:

• Yüklenicileri Korumak: Değişken birim fiyat uygulaması yoluyla yüklenicileri hızlı ve öngörülemeyen fiyat artışlarının olumsuz etkilerinden korumak.
• İşlerin Sürekliliğini Sağlamak: İnşaat işlerinde kullanılan temel malzeme ve girdilerdeki fiyat artışlarını yüklenicilere yansıtarak projelerin zamanında bitirilmesini teşvik etmek.
• Tasfiye Olanağı Sunmak: Çeşitli nedenlerle projeyi tamamlaması imkansız hale gelen yüklenicilere, işi tasfiye etme hakkı tanıyarak projenin yeni bir yüklenici tarafından tamamlanmasına olanak sağlamak.

Yasal Dayanak ve Uygulama Esasları

Fiyat farkı uygulamasının hukuki çerçevesi ve işleyişi belirli kanun ve esaslara dayanmaktadır.

• Kanuni Yetki: Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8. maddesi, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespit etme yetkisini, Kamu İhale Kurumu’nun önerisi üzerine Bakanlar Kurulu’na vermiştir.
• Uygulama Zorunluluğu: Bu yetkiye dayanarak hazırlanan “Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar” Resmi gazete Karar Sayısı: 2025/10132 ve 30/07/2025 tarihinde güncellenerek yürürlüğe girmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki idarelerin, yapım işi ihalelerinde fiyat farkı verebilmeleri için bu “Esaslar”da yer alan hükümleri idari şartname ve sözleşmelerine koymaları zorunludur.
• Hesaplama Yöntemi: Fiyat farkı, sözleşme türüne göre farklı hesaplanır:
  • Birim Fiyat Sözleşmelerde: Uygulama ayı içinde iş programına uygun olarak gerçekleşen imalat iş kalemleri ve ihzarat (şantiye için hazırlanan malzeme) için hesaplanır.
  • Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşmelerde: Uygulama ayı içinde iş programına uygun ilerleme yüzdelerine göre gerçekleşen imalat iş grupları için hesaplanır.

İdarenin Yükümlülükleri ve Takdir Yetkisinin Sınırları

Fiyat Farkı Kararnameleri, idarelere keyfi hareket etme imkanı tanımaz; aksine, belirli koşullar altında net yükümlülükler getirir.

• Uygulama Bir Zorunluluktur: Kararnamede idareye açıkça bir takdir hakkı tanınmadığı sürece, kamu kurum ve kuruluşları bu kararnameleri uygulayıp uygulamama konusunda serbest değildir. Belirtilen koşullar oluştuğunda bedel artırımını yapmak zorundadırlar.
• Keyfiliğin Önlenmesi: Bu zorunluluk, idarelerin bazı yüklenicilere fiyat farkı uygularken bazılarına uygulamaması gibi keyfi ve eşitsiz uygulamaların önüne geçer. Böylece kamu ile iş yapan tüm yüklenicilere eşit işlem yapılması sağlanır.
• Yargısal Denetim: İdarenin takdir hakkının olduğu durumlarda dahi bu yetkinin kötüye kullanılıp kullanılmadığı yargı denetimine tabidir. Yargıç, bir davada somut olayın özelliklerini ve Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde yer alan dürüstlük (iyiniyet) kuralını dikkate alarak idarenin kararını değerlendirir.
• TBK Hükümleriyle İlişki: Fiyat farkı ödenmesini öngören kararnameler, Türk Borçlar Kanunu’nun 480/II maddesinin bir teyidi niteliğindedir. Mahkemeler, kararnameleri bağlayıcı saymasalar bile bu maddeyi kendiliklerinden uygulamalıdır.

Sözleşme Değişiklikleri ve Yüklenicinin Hakları

Sözleşme serbestisi ve kazanılmış hakların korunması, fiyat farkı uygulamasında temel prensiplerdir. Kararnameler, bu prensipleri yüklenici aleyhine ihlal edemez.

Konu	Açıklama
Sözleşmenin Değişmezliği	Sözleşme imzalandıktan sonra, fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde değişiklik yapılamaz. Ayrıca, Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen istisnai durumlar (işin yeri, süresi vb.) dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.
Tek Taraflı Müdahale Yasağı	Türk hukukunda, Bakanlar Kurulu’na kamu sözleşmelerine tek taraflı olarak müdahale ederek fiyat indirimi yapma veya yüklenicinin zararını tazmin etmeden sözleşmeyi feshetme yetkisi tanıyan bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.
Kararnamelerin Yükleniciyi Bağlayıcılığı	Fiyat farkı ödenmesini öngören kararnameler, idareler için bağlayıcı olsa da, yükleniciler aleyhine sözleşmede değişiklik yapılmasına olanak tanımaz. Taraflar, bir sözleşmeyi ancak karşılıklı anlaşma ile değiştirebilirler.
Yüklenicinin Hukuki Yolları	İdarenin, yeni bir kararnameyi dayatarak mevcut sözleşmeyi yüklenici aleyhine değiştirmeye çalışması durumunda yüklenici, işe devam edip hak edişlerini ihtirazi kayıtla alarak fiyat farkı için dava açabilir. İşin bırakılması durumunda ise yoksun kaldığı kârın tazmini için adli yargıda dava açma hakkına sahiptir.
Sözleşme Hükmünün Önceliği	Kamu yapım sözleşmesinde, fiyat farkının sadece sözleşme anında yürürlükte olan kararnameye göre belirleneceği ve daha sonra yürürlüğe giren kararnamelerin uygulanamayacağı yönünde bir hüküm varsa, bu hüküm tarafları bağlar.

 

1- Fiyat Farkı, Yasal Bir Zorunluluktur

Kamu kurumlarının (idare), fiyat farkı kararnamesini uygulayıp uygulamama konusunda keyfi bir takdir yetkisi genellikle yoktur. Kararnamede belirtilen şartlar oluştuğunda, idare bu farkı ödemekle yükümlüdür. Bu, pazarlığa açık bir konu değil, yasanın size verdiği sarsılmaz bir haktır.

Bu zorunluluk, fiyat farkını idarenin bir lütfu olmaktan çıkarıp müteahhidin yasal bir hakkına dönüştürmesi açısından kritik öneme sahiptir. Özel sektör sözleşmelerinde benzer mekanizmalar genellikle müzakereye dayalı birer jest iken, kamu ihalelerinde bu durum süreci belirsizlikten ve keyfilikten arındırarak yükleniciye yasal bir güvence sunar.

Kararname takdir hakkı vermediği sürece, kamu kurum ve kuruluşları bu kararnameleri uygulayıp uygulamama konusunda serbest olmayıp, belirtilen bedel artırımını yapmak zorundadırlar.

2- Kural Nettir: İmzalanan Sözleşme Değiştirilemez

Bir kamu ihale sözleşmesi imzalandığında, fiyat farkının nasıl hesaplanacağına dair belirlenen esas ve usuller projenin sonuna kadar sabit kalır. İmzadan sonra bu kurallarda herhangi bir değişiklik yapılması yasal olarak mümkün değildir.

Bu ilke, hem müteahhidi hem de kamu kurumunu beklenmedik değişikliklere karşı korur ve üzerinde anlaşılan şartların projenin sonuna kadar geçerli olacağını garanti eder. Taraflardan herhangi birinin, proje başladıktan sonra kuralları kendi lehine değiştirmeye çalışmasını engelleyerek istikrarlı bir çalışma ortamı yaratır. Bu nedenle, sözleşme müzakeresi aşamasında fiyat farkı maddelerinin her detayını titizlikle incelemek, projenin gelecekteki finansal sağlığı için hayati önem taşır.

Sözleşmede yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.

3- Devlet, Kuralları Tek Taraflı Olarak Aleyhinize Değiştiremez

Mevcut yasal çerçeve, müteahhidi idarenin tek taraflı ve olumsuz müdahalelerine karşı korur. Türk hukukunda, Bakanlar Kurulu’na mevcut bir sözleşmeyi geçersiz kılacak şekilde fiyat indirimi yapılmasını zorunlu kılan veya bir sözleşmeyi uygun bir tazminat olmaksızın fesheden bir kararname çıkarma yetkisi veren hiçbir yasa kuralı bulunmamaktadır.

Bu, sözleşmeden doğan haklarınızı koruyan temel bir kalkandır. Fiyat farkı kararnameleri artan maliyetleri yönetmenize yardımcı olmak için varken, devlet tarafından müteahhidin pozisyonuna geriye dönük olarak zarar vermek için bir araç olarak kullanılamazlar. Bu ilke, müteahhidin devlet karşısında yalnızca bir hizmet sağlayıcı değil, hakları yasa ile korunan eşit bir sözleşme tarafı olduğunu teyit eder.

4- Herkes İçin Eşitlik: Keyfi Uygulamaların Önü Kesilmiştir

Fiyat farkı sistemi, kamu kurumlarıyla iş yapan tüm yüklenicilere eşit muamele edilmesini sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bir idare, benzer durumdaki bir müteahhide fiyat farkı kurallarını uygularken diğerine uygulamamayı seçemez.

Bu ilke, kayırmacılığın ve keyfi karar vermenin önüne geçerek daha adil bir rekabet ortamı yaratır. Kamu ihalelerinin kişisel takdirlere değil, yerleşik kurallara dayandığını pekiştirir ve tüm yüklenicilerin aynı kurallara tabi olduğunu garanti eder. Uzman Tavsiyesi: Emsal teşkil edebilecek benzer projelere yönelik idare kararlarını takip etmek, kendi hakkınızı ararken size güçlü bir referans noktası sunar.

Böylece keyfî uygulamalara set çekilmiş ve kamu kuruluşlarıyla iş yapan bütün yüklenicilere eşit işlem yapılması sağlanmış olmaktadır.

5- Son Söz Yargıda: “İyi Niyet” Kuralı Sizi Korur

Bir kamu kurumu, sözleşmedeki bir maddeyi gerekçe göstererek fiyat farkı ödemesini reddetse bile, son sözü yargı söyler. Hâkim, durumu somut olayın özelliklerine ve Türk Medeni Kanunu’nda yer alan “dürüstlük kuralı/iyiniyet” ilkesine göre değerlendirir.

Bu, müteahhit için nihai bir koruma kalkanı görevi görür. İdarenin yetkisini veya sözleşmedeki bir boşluğu kötüye kullanmasını engeller. Eğer bir idarenin fiyat farkı uygulamayı reddetmesinin kötü niyetli olduğuna karar verilirse, mahkemeler müteahhit lehine müdahale edebilir. Özetle, yargının iki temel görevi vardır: Birincisi, fiyat farkı için gereken objektif koşulların oluşup oluşmadığını belirlemek. İkincisi, idareye tanınan bir takdir yetkisi varsa, bu yetkinin dürüstlük kuralına aykırı şekilde kötüye kullanılıp kullanılmadığını denetlemek

YARGITAY KARARI

6. HUKUK DAİRESİ E. 2024/3181 K. 2024/4803 T. 11.12.2024 • ALACAK İSTEMİ ( Dosya Kapsamına Göre Süre Uzatıldığına İlişkin Bir Belge ya da İddia Bulunmadığı – Davacının Sözleşme 14. Maddede Kararlaştırıldığı Şekilde “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”a Göre Fiyat Farkı Talebinde Bulunmasının Mümkün Olmadığı ) • FİYAT FARKI TALEBİ ( Eldeki Dosyada Sözleşme Konusu Hizmet Alım Dönemi … Tarihleri Arası Olduğundan Mahkemece KİSK Geç. 5. ve 6. Md.de Belirlenen Tarihler Arasında “Fiyat Farkı Verilmesine İlişkin Hüküm Bulunup Bulunmadığına Bakılmaksızın” Fiyat Farkı Verilebileceğine İlişkin Hüküm Doğrultusunda Fiyat Farkı Talebinde Bulunulup Bulunamayacağının ve Varsa Miktarının KİSK Geç. 5 ve 6. Maddeler ve Bunlara İlişkin Esaslar Dikkate Alınarak Belirlenmek Üzere Hükme Esas Alınan Bilirkişilerden Alınacak Ek Rapor İle Belirlenip Sonucuna Göre Bir Karar Verilmesi Gerektiği )

ÖZET : Dava, alacak istemidir. Somut olayda, taraflar arasındaki sözleşmenin 9. maddesinde hizmet dönemi 14.10.2021-19.09.2022 tarihleri arası olarak belirlenmiş, 14. Maddesinde ise “fiyat farkı verilmeyeceği, ancak mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilirse, yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar” dikkate alınarak fiyat farkının hesaplanacağı kabul edilmiştir. Dosya kapsamına göre, süre uzatıldığına ilişkin bir belge ya da iddia bulunmamaktadır. Bu durumda davacının, sözleşme 14. maddede kararlaştırıldığı şekilde “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”ın 7.1 ve 8. maddesine göre fiyat farkı talebinde bulunması mümkün değildir.

Ancak eldeki dosyada sözleşme konusu hizmet alım dönemi 14.10.2021-19.09.2022 tarihleri arası olduğundan mahkemece, KİSK Geçici 5. ve 6. maddede belirlenen tarihler arasında “fiyat farkı verilmesine ilişkin hüküm bulunup bulunmadığına bakılmaksızın” fiyat farkı verilebileceğine ilişkin hüküm doğrultusunda fiyat farkı talebinde bulunulup bulunamayacağının ve varsa miktarının KİSK Geçici 5 ve 6 maddeler ve bunlara ilişkin esaslar dikkate alınarak belirlenmek üzere hükme esas alınan bilirkişilerden alınacak ek rapor ile belirlenip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile karar verilmesi doğru olmamış kararın bozulması gerekmiştir.

YARGITAY 13. HUKUK DAİRESİ E. 2005/8941 K. 2005/15537 T. 19.10.2005 • UYARLAMA DAVASI ( Davacının İsteği Kamu İhale Kanununa Göre Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esasların Kapsadığı Döneme Ait Olup Davacının Bu Düzenlemeden Yararlandırılması Gereği ) • KAMU İHALE KANUNUNA GÖRE YAPILACAK OLAN HİZMET ALIMI ( İlişkin Talebin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esasların Kapsadığı Döneme Ait Olup Davacının Bu Düzenlemeden Yararlandırılması Gereği – Uyarlama Davası ) • FİYAT FARKI ( Davacının İsteği Kamu İhale Kanununa Göre Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esasların Kapsadığı Döneme Ait Olup Davacının Bu Düzenlemeden Yararlandırılması Gereği )

ÖZET : Davacıda Nisan 2003-Aralık 2003 tarihlerinde yapılan kesintileri istediğine göre davacının isteği Kamu İhale Kanununa göre yapılacak olan hizmet alımlarına ilişkin fiyat farkı hesabında uygulanacak esasların kapsadığı döneme ait olup davacının bu düzenlemeden yararlandırılması gerekirken aksi düşüncelerle yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.

DANIŞTAY 13. DAİRE E. 2023/472 K. 2023/3594 T. 19.9.2023 • KAMU İHALE KURULU ( KURUL ) KARARININ İPTALİ İSTEMİ ( Analiz Toplamının Teklif Tutarını Aşıp Aşmadığı Hususunda Yapılacak Hesaplamada Maddi Bir Hata Bulunması Durumunda Söz Konusu Hatanın Tebliğ Uyarınca İdarece Re’sen Düzeltilmesi ve Nihai Değerlendirmenin Hatadan Arındırılmış Hesaplama Üzerinden Yapılması Gerektiği ) • KAMU İHALE KURUMU TARAFINDAN TANZİM EDİLEN İNCELEME RAPORU ( Gerekli Hesaplamanın Yapıldığı ve Yapılan Bu Hesaplamaya Göre Analiz Toplamı Teklif Tutarından Düşük Kaldığından Davacının Teklifinin Değerlendirmeye Alınması Gerektiğinin Belirtildiği Buna Rağmen Maddi ve Hukukî Gerekçeleri Ortaya Koyulmaksızın Dava Konusu Kurul Kararında Aksi Yönlü Bir Değerlendirme Yapıldığı Anlaşıldığından Dava Konusu Kurul Kararında Hukuka Uygunluk Bulunmadığı ) • ANALİZ TOPLAMININ TEKLİF TUTARINI AŞIP AŞMADIĞI ( Hususunda Yapılacak Hesaplamada Maddi Bir Hata Bulunması Durumunda Söz Konusu Hatanın Tebliğ Uyarınca İdarece Re’sen Düzeltilmesi ve Nihai Değerlendirmenin Hatadan Arındırılmış Hesaplama Üzerinden Yapılacağı – Kamu İhale Kurulu ( Kurul ) Kararının İptali İstemi )

4734/m.8,38

ÖZET : Karayolları 18. Bölge Müdürlüğü’nce açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Karayolları 18. Bölge Müdürlüğü 181 ve 183 Şube Şeflikleri Yollarında Rutin Yol Bakım, Yapım ve Onarımı ile Kar ve Buzla Mücadele İşlerinin Yapılması” ihalesine ilişkin olarak davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikâyet başvurusunun reddine dair Kamu İhale Kurulu ( Kurul ) kararının iptali istenilmiştir. Dairemizin 21/06/2023 tarihli ara kararı ile davalı idareden, KGM/BAKIM iş kalemi için 09/09/2022 tarihli Esas İnceleme Raporu’nda yapılan hesaplamanın hangi verilere dayandığı ile Kurul kararında yapılan aksi yönlü değerlendirmenin maddi ve hukukî gerekçeleri sorulmuş; dosyaya sunulan 01/08/2023 tarihli cevabi yazıda özetle, hesaplamanın davacının birim fiyatlarına dayandırıldığı, ilgili rapora göre davacının teklifinin değerlendirmeye alınması gerektiği, ancak nihai kararın Kurul’un takdirinde olduğu ifade edilmiştir.

Bu durumda, analiz toplamının teklif tutarını aşıp aşmadığı hususunda yapılacak hesaplamada maddi bir hata bulunması durumunda, söz konusu hatanın Tebliğ’in 45.1.8. maddesi uyarınca idarece re’sen düzeltilmesi ve nihai değerlendirmenin hatadan arındırılmış hesaplama üzerinden yapılması gerektiği, nitekim Kamu İhale Kurumu tarafından tanzim edilen 09/09/2022 tarihli Esas İnceleme Raporu’nda gerekli hesaplamanın yapıldığı, yapılan bu hesaplamaya göre analiz toplamı teklif tutarından düşük kaldığından davacının teklifinin değerlendirmeye alınması gerektiğinin belirtildiği, buna rağmen maddi ve hukukî gerekçeleri ortaya koyulmaksızın dava konusu Kurul kararında aksi yönlü bir değerlendirme yapıldığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

YARGITAY 6. HUKUK DAİRESİ E. 2021/2430 K. 2022/2098 T. 13.4.2022 • HİZMET ALIM SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI ASGARİ ÜCRET FİYAT FARKI ALACAĞININ DAVALIDAN TAHSİLİ İSTEMİ ( Asgari Ücret Kanunla Belirlenmekte Olup Belirlenen Bu Asgari Ücret Tutarının Altında İşçilere Ödeme Yapılmasının Mümkün Olmadığı – Sözleşmelerde Asgari Ücret Altında Ödeme Yapılmasına İlişkin Hükümler Bulunmasının Kanuna Aykırılık Nedeniyle Yok Hükmünde Olduğu ) • ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA YAPILAN ÖDEME ( Ödemeye İhtirazi Kayıt Konulmadan Kabul Edildiği Gerekçe Gösterilerek Bu Konudaki Talebin Reddi Asgari Ücretin Kamu Düzenine İlişkin Olması Niteliğine Aykırılık Teşkil Edeceği – İşçiye Asgari Ücretten Az Ücret Ödenmesi Halinde Devletin Kamu Gücünü Kullanarak Ücretin Asgari Ücret Seviyesine Çıkartılmasını Sağlaması Gerektiği ) • ASGARİ ÜCRETİN KAMU DÜZENİNE İLİŞKİN OLMASI ( Tarafı Kim Olursa Olsun Sözleşmelerde Asgari Ücret Fiyat Farkı Ödenmesinin Önüne Geçen Hükümler Konulması veya Birtakım Gerekçelerle Bunun Önüne Geçmeye Çalışılmasının Asgari Ücretin Kamu Düzeni Niteliğiyle Bağdaşmayacağı – Mahkemece Alanında Uzman Bilirkişi Marifetiyle Ödenmesi Gereken Asgari Ücret Fiyat Farkının Belirlenerek Hüküm Altına Alınması Gerektiği )

ÖZET : Dava, taraflar arasındaki hizmet alım sözleşmesinden kaynaklı asgari ücret fiyat farkı alacağının davalıdan tahsili istemine ilişkindir. Asgari ücret kanunla belirlenmekte olup, belirlenen bu asgari ücret tutarının altında işçilere ödeme yapılması mümkün değildir.Sözleşmelerde asgari ücret altında ödeme yapılmasına ilişkin hükümler bulunması kanuna aykırılık nedeniyle yok hükmündedir. Asgari ücretin altında yapılan ödemeye ihtirazi kayıt konulmadan kabul edildiği gerekçe gösterilerek bu konudaki talebin reddi asgari ücretin kamu düzenine ilişkin olması niteliğine aykırılık teşkil eder.

İşçiye asgari ücretten az ücret ödenmesi halinde devlet kamu gücünü kullanarak ücretin asgari ücret seviyesine çıkartılmasını sağlamalıdır. Tarafı kim olursa olsun sözleşmelerde asgari ücret fiyat farkı ödenmesinin önüne geçen hükümler konulması veya birtakım gerekçelerle bunun önüne geçmeye çalışılması asgari ücretin kamu düzeni niteliğiyle bağdaşmaz.

Mahkemece, alanında uzman bilirkişi marifetiyle ödenmesi gereken asgari ücret fiyat farkının belirlenerek hüküm altına alınması gerekirken, aksi düşüncelerle karar verilmesi doğru görülmediğinden kararın bu gerekçeyle davacı yararına bozulması gerekmiştir.