TCK 172 Radyasyon Yayma Suçu

TCK 172 radyasyon yayma suçu, bir kişiyi sağlığını bozma amacıyla elverişli miktarda radyasyona tabi tutmayı; tehlikeli ölçüde radyasyon yaymayı veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine etki etmeyi cezalandırır. Temel şeklin cezası üç yıldan on beş yıla kadar hapistir.

Maddenin ayırt edici yönü dört farklı sorumluluk biçimini düzenlemesidir: belirli kişiye ve özel amaçla yönelen radyasyona tabi tutma, belirsiz sayıda kişiye yönelen ağır şekil, önemli zarara elverişli radyasyon yayma ve laboratuvar ya da tesis işletilirken dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlali.

TCK 172 Güncel Madde Metni

Radyasyon yayma

Madde 172- (1) Bir başkasını, sağlığını bozmak amacıyla ve bu amacı gerçekleştirmeye elverişli olacak surette, radyasyona tabi tutan kişi, üç yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Birinci fıkradaki fiilin belirsiz sayıda kişilere karşı işlenmiş olması hâlinde, beş yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli olacak biçimde radyasyon yayan veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine etkide bulunan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(4) Radyasyon yayılmasına veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine, bir laboratuvar veya tesisin işletilmesi sırasında gerekli dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak neden olan kişi, fiilin bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli olması hâlinde, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bu çalışma 15 Ağustos 2026 tarihinde erişilen yürürlükteki hükmü esas alır. Kanun teklifleri yürürlükteki düzenleme olarak aktarılmamıştır.

Madde Gerekçesi

Gerekçeye göre birinci fıkra, belirli bir kişiyi sağlığını bozma amacıyla radyasyona tabi tutmayı bağımsız suç olarak düzenler. Maruz bırakılan radyasyon miktarının bu amacı gerçekleştirmeye elverişli olması gerekir; bu nedenle yalnızca cihazın çalıştırılması veya radyasyon kaynağının varlığı yeterli değildir.

İkinci fıkra belirsiz sayıda kişiye yönelen fiil için daha ağır yaptırım getirir. Üçüncü fıkra önemli ölçüde zarara elverişli radyasyon yayma veya atom çekirdeklerinin parçalanmasına etki etme fiillerini; dördüncü fıkra ise bunların laboratuvar veya tesis işletilirken dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde gerçekleştirilmesini kapsar.

Korunan Hukuki Değer

Madde kişilerin hayatını, sağlığını ve malvarlığını; daha geniş ölçekte toplumun genel güvenliğini korur. Radyasyonun görünmez, gecikmeli ve geniş alana yayılabilen etkileri özel bir ceza normunu gerekli kılmıştır.

Çevre üzerindeki uzun süreli etkiler de koruma amacıyla bağlantılıdır. Bununla birlikte her fıkranın aradığı mağdur, amaç, elverişlilik ve kusur şartları ayrı ayrı ispatlanmalıdır.

Suçun Konusu

Suçun konusu iyonlaştırıcı nitelikteki radyasyon ile atom çekirdeklerinin parçalanması sürecidir. Tıbbi görüntüleme cihazları, radyoterapi sistemleri, endüstriyel kaynaklar, araştırma düzenekleri ve nükleer tesisler somut olaya göre hükümle bağlantılı olabilir.

Her elektromanyetik dalga veya cihaz madde 172 kapsamında değildir. Radyasyonun türü, dozu, maruz kalma süresi, uzaklık, koruyucu bariyerler ve biyolojik etkisi uzman incelemesiyle belirlenmelidir.

Fail ve Mağdur

Birinci ve üçüncü fıkraların faili herkes olabilir. Dördüncü fıkra uygulamada laboratuvar veya tesis işletme sürecinde güvenlik, bakım, kontrol ya da teknik müdahale yükümlülüğü bulunan kişiler bakımından önem taşır.

Birinci fıkrada mağdur belirli bir kişidir. İkinci fıkrada fiil önceden sayı ve kimlikleri belirlenemeyen kişilere yönelir. Üçüncü ve dördüncü fıkralarda hayatı, sağlığı veya malvarlığı önemli zarara elverişli biçimde etkilenebilecek kişiler korunur.

Birinci Fıkranın Maddi Unsuru

Birinci fıkrada hareket, bir başkasını radyasyona tabi tutmaktır. Fiilin cezalandırılabilmesi için maruziyetin kişinin sağlığını bozmaya elverişli olması gerekir. Sağlığın gerçekten bozulması suçun tamamlanması için şart değildir.

Elverişlilik; doz, süre, radyasyon türü, hedef doku, koruyucu önlemler ve mağdurun maruz kalma koşulları üzerinden değerlendirilir. Önemsiz veya sağlık üzerinde etki oluşturmaya elverişsiz düzeyde maruziyet bu fıkrayı oluşturmaz.

Özel Amaç ve Manevi Unsur

Birinci fıkrada genel kasıt yeterli değildir. Failin mağdurun sağlığını bozma amacıyla hareket etmesi gerekir. Bu özel amaç ispatlanamadığında üçüncü fıkranın veya başka bir düzenlemenin koşulları ayrıca incelenebilir.

Amaç; hazırlıklar, cihaz ayarları, hedefleme biçimi, doz seçimi, iletişim kayıtları ve olayın bütününden çıkarılabilir. Sağlık hizmeti kapsamında usulüne uygun maruziyet ile zarar verme amaçlı fiil bu noktada ayrılır.

Belirsiz Sayıda Kişiye Karşı İşlenme

Birinci fıkradaki fiil kimlikleri ve sayıları önceden belirlenemeyen kişilere yönelirse ikinci fıkra uygulanır. Sadece mağdur sayısının çok olması yeterli değildir; hedef kitlenin belirsizliği aranır.

Bu fıkra, aynı fiilin her kişi için ayrı ayrı değerlendirilmesi yerine özel bir ağırlaştırma düzeni kurar. Ceza beş yıldan az olmamak üzere belirlenir.

Üçüncü Fıkrada Radyasyon Yayma

Üçüncü fıkra iki seçimlik hareket içerir: radyasyon yaymak veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine etkide bulunmak. Fiilin bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli biçimde gerçekleştirilmesi gerekir.

Zararın fiilen meydana gelmesi aranmaz. Ancak elverişlilik soyut varsayımla kabul edilemez; yayılan enerji, mesafe, süre, koruma sistemleri ve maruz kalabilecek kişiler teknik verilerle değerlendirilmelidir.

Dördüncü Fıkrada Dikkat ve Özen Yükümlülüğü

Dördüncü fıkra yalnızca laboratuvar veya tesis işletilmesi sırasında gerçekleşen dikkat ve özen yükümlülüğü ihlallerini kapsar. İhlal edilen güvenlik kuralı, kişinin görev alanı, sonucun öngörülebilirliği ve önlenebilirliği belirlenmelidir.

Bir arıza veya sızıntı meydana gelmesi tek başına çalışanların tamamını sorumlu kılmaz. Bakım, kalibrasyon, vardiya, alarm, eğitim, yetkilendirme ve müdahale kayıtları kişisel kusurun saptanmasında önemlidir.

Hareket, Netice ve Elverişlilik

Birinci fıkrada radyasyona tabi tutma ve sağlık bozma amacına uygun elverişlilik; üçüncü ve dördüncü fıkralarda ise önemli ölçüde zarara elverişli yayılım aranır. Fiilî zarar meydana gelmese de bu eşiklerin teknik olarak aşılması gerekir.

Ölçüm yapılmadan, radyasyon kaynağının niteliği belirlenmeden veya maruziyet senaryosu kurulmadan yalnızca bir cihazın bulunmasına dayanılarak suçun tamamlandığı sonucuna varılamaz.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Tıbbi teşhis veya tedavi, endüstriyel kullanım ve bilimsel araştırma kapsamında mevzuata uygun radyasyon uygulamaları suç oluşturmaz. Yetki, aydınlatılmış rıza, tıbbi gereklilik, doz sınırı ve güvenlik protokollerine uygunluk birlikte incelenir.

Failin cihazın radyasyon ürettiğini, koruma sisteminin devre dışı olduğunu veya dozun tehlikeli seviyeye ulaştığını bilmemesi kasıt ya da taksir değerlendirmesini etkileyebilir. Mesleki eğitim ve erişilebilir teknik uyarılar hatanın hukuki sonucunda belirleyicidir.

Teşebbüs

Kasten işlenebilen birinci ve üçüncü fıkralar bakımından teşebbüs mümkündür. Fail doğrudan icra hareketlerine başlamış, fakat maruziyet veya zarara elverişli yayılım kendi iradesi dışındaki nedenle gerçekleşmemişse ulaşılan aşama incelenir.

Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı düzenlenen dördüncü fıkrada teşebbüs hükümleri uygulanmaz.

İştirak

Kasten işlenen fiillerde müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme hükümleri uygulanabilir. Radyasyon kaynağını temin eden, hedefleme sistemini kuran veya güvenlik düzeneğini bilinçli biçimde devre dışı bırakan kişinin kastı ve katkısı ayrı ayrı değerlendirilir.

Taksirli sorumlulukta klasik iştirak ilişkisi kurulmaz. Aynı olayda birden fazla kişinin kendi güvenlik yükümlülüğünü ihlal etmesi hâlinde her kişinin kusuru ve nedensel katkısı bağımsız belirlenir.

İçtima

Radyasyon nedeniyle yaralanma, ölüm, malvarlığı veya çevre zararı meydana gelmişse oluşan diğer suçlarla ilişki ayrıca değerlendirilir. Birinci fıkradaki fiilin belirsiz sayıda kişiye yönelmesi için ikinci fıkra özel bir düzenleme getirir.

Atom enerjisiyle patlama ve tehlikeli maddelere ilişkin hükümlerle sınır çizilirken hareketin niteliği, patlama, maruziyet, yayılım ve zarar sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

Nitelikli Hâl

İkinci fıkra, sağlığı bozma amacıyla gerçekleştirilen elverişli radyasyona tabi tutma fiilinin belirsiz sayıda kişiye yönelmesini daha ağır yaptırıma bağlar. Üçüncü ve dördüncü fıkralar ise farklı hareket ve kusur biçimleri düzenlediğinden birinci fıkranın nitelikli hâli değildir.

Yaptırım

• Belirli kişiyi sağlığını bozma amacıyla radyasyona tabi tutma: Üç yıldan on beş yıla kadar hapis.
• Fiilin belirsiz sayıda kişiye yönelmesi: Beş yıldan az olmamak üzere hapis; genel üst sınır yirmi yıldır.
• Önemli ölçüde zarara elverişli radyasyon yayma veya çekirdek parçalanmasına etki etme: İki yıldan beş yıla kadar hapis.
• Laboratuvar veya tesis işletilirken dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı fiil: Altı aydan üç yıla kadar hapis.

Şikâyet ve Uzlaştırma

TCK 172 kapsamındaki suçlar şikâyete bağlı değildir ve yetkili makamlarca kendiliğinden soruşturulur. Şikâyetten vazgeçme süreci sona erdirmez.

Bu suçlar uzlaştırma kapsamında değildir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Birinci ve ikinci fıkralar bakımından görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Üçüncü ve dördüncü fıkralarda ise asliye ceza mahkemesi görevlidir.

Yetki, kural olarak radyasyona tabi tutma veya yayma fiilinin gerçekleştiği ya da neticenin ortaya çıktığı yer dikkate alınarak belirlenir. Fiil ve etkiler farklı yerlerdeyse usul kanunundaki özel yetki kuralları uygulanır.

Dava Zamanaşımı

Birinci ve ikinci fıkralar bakımından olağan dava zamanaşımı süresi on beş yıldır. Üçüncü ve dördüncü fıkralar bakımından olağan süre sekiz yıldır.

Suç tarihi, fiilin tamamlanma anı ile süreyi durduran veya kesen işlemler hesabı değiştirebilir. Ek zarar sonuçları oluşmuşsa bunlar yönünden süre ayrıca incelenir.

Deliller

• Dozimetre, sensör, alarm ve radyasyon ölçüm kayıtları.
• Cihazın çalışma geçmişi, ayarları, bakım ve kalibrasyon belgeleri.
• Kaynağın türü, aktivitesi, yayılım alanı ve koruyucu bariyerlere ilişkin teknik veriler.
• Tıbbi muayene, biyolojik doz değerlendirmesi ve maruziyet analizleri.
• Laboratuvar veya tesis güvenlik prosedürleri, vardiya ve görev kayıtları.
• Elektronik erişim verileri, kamera görüntüleri, talimatlar ve iletişim kayıtları.

Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu, numune ve verilerin muhafaza zinciri, zaman eşleştirmesi ve teknik modellemenin denetlenebilirliği önemlidir. İnceleme, radyasyonun türünü ve dozunu hukuki eşiklerle ilişkilendirmelidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Her radyasyon kaynağı veya cihaz olayını otomatik olarak suç kabul etmek.
• Birinci fıkradaki sağlığı bozma amacını araştırmamak.
• Belirsiz kişi kitlesi ile çok sayıdaki belirli mağduru birbirine karıştırmak.
• Elverişliliği doz, süre ve mesafe ölçümleri olmadan varsaymak.
• Tesis çalışanlarını yalnızca görev unvanları nedeniyle sorumlu tutmak.
• Bakım ve kalibrasyon kayıtlarının güvenilirliğini denetlememek.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Kaynak gerçekten TCK 172 kapsamında radyasyon üretiyor mu?
• Radyasyon türü, dozu, süre ve mesafe teknik olarak belirlendi mi?
• Birinci fıkra bakımından mağdurun sağlığını bozma amacı ispatlanabiliyor mu?
• Maruziyet bu amacı gerçekleştirmeye elverişli mi?
• Belirsiz sayıda kişiye yönelme koşulu var mı?
• Üçüncü veya dördüncü fıkra bakımından önemli zarara elverişlilik mevcut mu?
• Laboratuvar ya da tesis işletiminde hangi güvenlik yükümlülüğü ihlal edildi?
• Her kişinin görev alanı, müdahale imkânı, kusuru ve nedensel katkısı belirlendi mi?
• Fiilî zarar oluştuysa diğer suçlarla bağlantı incelendi mi?

Sık Sorulan Sorular

Radyasyona maruz kalan kişinin hastalanması gerekir mi?

Hayır. Birinci fıkrada maruziyetin sağlığı bozma amacını gerçekleştirmeye elverişli olması yeterlidir. Üçüncü ve dördüncü fıkralarda da önemli zarara elverişlilik aranır; fiilî zarar şart değildir.

Tıbbi görüntüleme TCK 172 suçunu oluşturur mu?

Mevzuata, tıbbi gerekliliğe, yetkiye ve güvenli doz sınırlarına uygun uygulamalar suç oluşturmaz. Zarar verme amacı veya güvenlik yükümlülüğü ihlali bulunan olaylar ayrıca değerlendirilir.

Çok sayıda mağdur varsa ikinci fıkra uygulanır mı?

Tek başına sayı yeterli değildir. Mağdurların kimlik ve sayısının önceden belirlenemeyen bir kitle oluşturması gerekir.

Radyasyon sızıntısında kim sorumlu olur?

Her kişinin görev alanı, güvenlik yükümlülüğü, arızayı bilme ve önleme imkânı ile olay üzerindeki nedensel katkısı belirlenir. Sadece çalışan veya yönetici sıfatı yeterli değildir.

Radyasyon yayma ile atom enerjisiyle patlama arasındaki fark nedir?

TCK 172 radyasyona tabi tutma, yayma veya çekirdek parçalanması sürecine etki etmeyi düzenler. TCK 173’te atom enerjisinin serbest bırakılmasıyla patlama ve önemli ölçüde somut tehlike meydana gelmesi gerekir.

Sonuç

TCK 172 dört farklı fiil ve kusur biçimini tek maddede düzenler. Doğru hukuki nitelendirme için mağdurun belirli veya belirsiz oluşu, özel amaç, radyasyonun elverişliliği, laboratuvar ya da tesis bağlantısı ve kişisel kusur teknik delillerle birlikte incelenmelidir.

Serinin komşu maddesi olan TCK 173 atom enerjisiyle patlamaya sebebiyet verme suçu yazısında patlama ve önemli ölçüde tehlike koşulları açıklanmaktadır.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı Mevzuat – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 15 Ağustos 2026).
• TBMM – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kabul metni.
• TBMM Adalet Komisyonu raporu ve madde gerekçeleri.
• Öne çıkan fotoğraf: Harpreet Singh / Unsplash.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.