Komisyon Sözleşmesi Nedir? Ücret, Yetki ve Borçlar İçin Örnek Hükümler
Komisyon ilişkisindeki ücret ve yetki hükümlerinin hazırlanması için ticari sözleşme danışmanlığı kapsamına bakabilirsiniz.
Bir üretici mallarını başka şehirde satacak bir kişiyle anlaşabilir. Alıcılarla görüşmeyi, fiyat pazarlığını ve satışı bu kişi yürütür. İlk bakışta basit görünen “satarsan yüzde beş alırsın” anlaşması, ödeme zamanı gelince tartışmaya dönüşebilir. Satışı kim yaptı? Komisyon hangi tutar üzerinden hesaplanacak? Alıcı ödemezse aracı yine ücret alacak mı? Üretici satışı sonradan doğrudan yaparsa önceki emeğin karşılığı ne olacak?
Bu soruların cevabı, ilişkiye “komisyon” denilmesiyle ortaya çıkmaz. Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen alım veya satım komisyonculuğu belirli bir hukuki yapıya sahiptir. Günlük dilde aynı kelime, müşteri bulma karşılığında ödeme yapılacak pek çok farklı ilişki için kullanılır. Komisyon sözleşmesi örneği arayan kişinin ilk yapması gereken, gerçekten hangi işin üstlenildiğini belirlemektir.
Komisyon sözleşmesinde komisyoncu, ücret karşılığında kendi adına ama başkasının (vekâlet verenin) hesabına mal veya kıymetli evrak alır ya da satar. Karşı taraf yalnızca komisyoncuyu muhatap alır; işlemin kazancı ve riski ise vekâlet verene aittir. Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 532–546. maddeleri bu sözleşmeyi düzenler. Bu maddelerde hüküm bulunmayan konularda vekâlet hükümleri uygulanır.
Uygulamada en sık yapılan hata sözleşmenin adıyla ilgilidir. “Komisyon sözleşmesi” başlığı taşıyan birçok sözleşme, mahkemelerce aslında simsarlık (aracılık) sözleşmesi olarak nitelendiriliyor. Bu durumda ücrete hak kazanmanın şartları tamamen değişiyor
Komisyon sözleşmesi nedir?
Türk Borçlar Kanunu’nun 532. maddesine göre alım veya satım komisyonculuğunda komisyoncu, ücret karşılığında kendi adına ve vekâlet verenin hesabına kıymetli evrakın ve taşınırların alımını veya satımını üstlenir. “Kendi adına” kısmı önemlidir: üçüncü kişiyle işlemde görünen taraf komisyoncu olabilir, ekonomik sonuç ise vekâlet verene aittir. Kanun bu ilişki için özel hak ve borçlar öngörür. Türk Borçlar Kanunu, m. 532–545.
Örneğin üretici, depodaki belirli malları asgari fiyatla satması için komisyoncuya teslim eder. Komisyoncu üçüncü alıcıyla kendi adına satış yapar, bedeli tahsil eder ve hesabını üreticiye verir. Malların satışı karşılığında kararlaştırılan ücreti alır. Ancak her “satışa aracılık” faaliyeti bu örneğe uymaz. Yalnızca tarafları buluşturan kişi için simsarlık; müvekkili adına sürekli müşteri bulan veya sözleşme yapan bağımsız kişi için acentelik hükümleri gündeme gelebilir.
Komisyon sözleşmesinde komisyoncu, ücret karşılığında kendi adına ama başkasının (vekâlet verenin) hesabına mal veya kıymetli evrak alır ya da satar. Karşı taraf yalnızca komisyoncuyu muhatap alır; işlemin kazancı ve riski ise vekâlet verene aittir. Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 532–546. maddeleri bu sözleşmeyi düzenler. Bu maddelerde hüküm bulunmayan konularda vekâlet hükümleri uygulanır.
Uygulamada en sık yapılan hata sözleşmenin adıyla ilgilidir. “Komisyon sözleşmesi” başlığı taşıyan birçok sözleşme, mahkemelerce aslında simsarlık (aracılık) sözleşmesi olarak nitelendiriliyor. Bu durumda ücrete hak kazanmanın şartları tamamen değişiyor
Kanuni tanım
TBK m.532’ye göre:
“Alım veya satım komisyonculuğu, komisyoncunun ücret karşılığında, kendi adına ve vekâlet verenin hesabına kıymetli evrak ve taşınırların alım veya satımını üstlendiği sözleşmedir.”
“Bu bölümdeki hükümler saklı kalmak üzere, komisyon sözleşmelerine vekâlet hükümleri uygulanır.”
TBK m.546’ya göre bu hükümler; malzemesi iş sahibince verilecek taşınırların imalatına ilişkin komisyon işlerine, alım-satım dışındaki işleri ücret karşılığında kendi adına ve başkası hesabına üstlenen komisyoncuya ve komisyonculuğu meslek edinmeyip arada bir bu işi yapan tacire de uygulanır. Taşıma işleri komisyonculuğuna ilişkin özel hükümler saklıdır.
Komisyon, simsarlık ve vekâlet arasındaki fark
Komisyonculuk ve simsarlık farkı, üçüncü kişiyle işlemi kimin yaptığına bakılarak anlaşılır. Simsar, tarafların sözleşme kurması için fırsat hazırlar veya kurulmasına aracılık eder. Türk Borçlar Kanunu’nun 520. maddesi bu ilişkiyi tanımlar. Simsarın kural olarak ücrete hak kazanması, yaptığı faaliyet sonucunda sözleşmenin kurulmasına bağlıdır. Taşınmazlar hakkındaki simsarlık sözleşmesinin geçerliliği için yazılı şekil aranır. Türk Borçlar Kanunu, m. 520–525.
Acente ise kural olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılığı veya bunları o tacir adına yapmayı sürekli biçimde meslek edinir. Türk Ticaret Kanunu’nun acentelik hükümleri, sürekli ilişkinin ve temsil yetkisinin sonuçlarını düzenler. Bir kişinin yalnızca tek parti malı kendi adına satmasıyla yıllarca belirli bölgede müşteri çevresi oluşturması aynı hukuki değerlendirmeyi gerektirmez. Türk Ticaret Kanunu, m. 102 ve devamı.
Emlakçı komisyonu da günlük dilde “komisyon” diye anılır; taşınmaz simsarlığının yazılı şekli ve taşınmaz ticaretine özgü düzenlemeler ayrıca değerlendirilir. Bu yazı, taşınır mal alım satımında komisyoncu veya ticari işte ücret karşılığı çalışan kişiyle sözleşme kuranlara odaklanır. Emlak işlemi için burada verilen şablonu doğrudan kullanmak doğru olmaz.
| Ölçüt | Komisyon (TBK m.532) | Simsarlık (TBK m.520) | Vekâlet (TBK m.502) |
|---|---|---|---|
| Kimin adına işlem yapılır? | Komisyoncunun kendi adına | Simsar işlemi yapmaz; sözleşmenin kurulmasını hazırlar veya kurulmasına aracılık eder | Kural olarak vekâlet verenin işini görür |
| Kimin hesabına? | Vekâlet verenin hesabına | Taraflar kendi adlarına sözleşme yapar | Vekâlet verenin hesabına |
| Konu | Kıymetli evrak ve taşınır alım-satımı; m.546’daki diğer işler | Herhangi bir sözleşmenin kurulması (taşınmaz dahil) | Her türlü iş veya işlem |
| Ücrete ne zaman hak kazanılır? | İş yapılınca veya işin yapılamaması vekâlet verene yüklenebilen bir sebepten kaynaklanınca (m.539) | “Simsar, ancak yaptığı faaliyet sonucunda sözleşme kurulursa ücrete hak kazanır.” (m.521) | Sözleşme veya teamül varsa (m.502) |
| Şekil | Kanunda özel bir şekil öngörülmemiştir | “Taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.” (m.520) | Kural olarak şekle bağlı değildir |
Komisyon ücreti nasıl belirlenir?
Satış komisyonu hesaplama kuralı ilk günden anlaşılır olmalıdır. Oran satışın KDV hariç tutarına mı uygulanacak, indirimler ve iadeler düşülecek mi, nakliye bedeli hesaba katılacak mı? Sabit ücret ile yüzde bir arada kararlaştırılabilir. Farklı müşteri veya ürün grupları için ayrı oran uygulanıyorsa tablo eklenmelidir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 539. maddesi, komisyoncunun kendisine verilen işi yaptığında ücretini isteyebileceğini düzenler. İşin yapılamaması vekâlet verene yüklenebilen bir nedene dayanıyorsa da ücret talebi söz konusu olabilir. Başka nedenle iş gerçekleşmemişse emeğinin yerel âdete göre belirlenecek karşılığı gündeme gelir. Bu hüküm, her taslak görüşme için otomatik tam komisyon doğduğu anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu, m. 539.
Günlük dildeki aracılık sözleşmesi hukuken simsarlık ise sonuç farklıdır: simsarın faaliyetinin sonucunda sözleşme kurulmalıdır. İşlem geciktirici koşula bağlıysa ücret koşul gerçekleştiğinde ödenir. Yapılan giderlerin karşılanması için ayrıca anlaşma varsa sonuç çıkmasa dahi gider istenebilir. Bu ayrımı atlayıp TBK 539’u her komisyon tartışmasına uygulamak hata olur. Türk Borçlar Kanunu, m. 521.
Tarafların hak ve borçları
Komisyoncunun borçları
| Borç | Madde | İçerik |
|---|---|---|
| Bildirme | m.533 | Komisyoncu yaptığı iş hakkında vekâlet vereni bilgilendirmek ve özellikle talimatın yerine getirildiğini ona hemen bildirmekle yükümlüdür. |
| Sigorta | m.533 | Vekâlet verenin talimatı yoksa komisyoncu malı sigorta ettirmek zorunda değildir. |
| Ayıplı veya çabuk bozulan mal | m.534 | Açıkça ayıplı eşyada komisyoncu, vekâlet verenin taşıyıcıya karşı haklarını korumak için gerekeni yapar ve vekâlet vereni hemen bilgilendirir. Kısa sürede bozulabilecek eşyayı, vekâlet vereni hemen bilgilendirmek şartıyla satmakla yükümlüdür. |
| Limit fiyata uyma | m.535 | Belirlenen fiyatın altında satan komisyoncu kural olarak aradaki farkı giderir. Daha iyi fiyatla alım veya satım yaparsa oluşan farkı kendine alıkoyamaz. |
| Veresiye satış | m.536 | İzin almadan veresiye satan komisyoncu doğan zarara katlanır. Vekâlet veren yasaklamadıkça satış yerindeki ticari teamüle göre veresiye satış yapılabilir. |
| Alıcının ödememesi | m.537 | Komisyoncu kural olarak karşı tarafın ödememesinden sorumlu değildir. Açıkça garanti vermişse veya yerel ticari teamül bunu gerektiriyorsa sorumlu olur; garanti verdiği için ayrıca ücret isteyebilir. |
Komisyoncunun hakları
| Hak | Madde | İçerik |
|---|---|---|
| Giderler | m.538 | Vekâlet verenin yararına yaptığı bütün giderleri ve ödediği paraları faiziyle birlikte isteyebilir. Ardiye ve taşıma bedellerini vekâlet verenin hesabına geçirebilir, kendi çalışanlarının ücretlerini geçiremez. |
| Ücret | m.539 | İş yapılınca veya işin yapılamaması vekâlet verene yüklenebilen bir sebepten kaynaklanınca ücret istenebilir. Başka sebeplerle iş yapılamazsa yalnızca emeğinin yerel âdete göre belirlenecek karşılığını isteyebilir. |
| Ücretin kaybı | m.540 | Komisyoncu dürüstlük kurallarına aykırı davranırsa, özellikle aldığından fazla veya sattığından eksik bir bedel bildirirse, ücret hakkını kaybeder. |
| Hapis hakkı | m.541 | Sattığı malın bedeli ve satın aldığı mal üzerinde hapis hakkı vardır. |
| Malın sattırılması | m.542 | Mal satılamazsa veya satış emrinden cayılırsa ve vekâlet veren malı geri almakta aşırı ölçüde gecikirse, komisyoncu mahkeme kararıyla malı açık artırmayla sattırabilir. |
| Kendisiyle işlem yapma | m.543–545 | Borsada kayıtlı veya piyasa fiyatı olan mallarda, aksine talimat yoksa komisyoncu malı kendisi alabilir veya kendi malını satabilir. Bunu aynı gün bildirmek zorundadır. Vekâlet verenin vekâleti geri aldığı haber kendisine ulaşınca bu hak düşer (m.545). |
Sözleşmenin sona ermesi
Komisyon sözleşmesine vekâlet hükümleri uygulandığından TBK m.512 burada da önem taşır: “Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir.” Ancak sözleşmeyi uygun olmayan bir zamanda sona erdiren taraf, diğer tarafın bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
Güncel Yargıtay kararları: sözleşmenin adı değil içeriği belirleyicidir
Bu içerik için yapılan araştırmada, TBK m.532 anlamında gerçek bir alım-satım komisyonculuğu uyuşmazlığına ilişkin son beş yıldan doğrulanmış bir Yargıtay kararı bulunamadı. Bulunan güncel kararlar, “komisyon” adı taşıyıp simsarlık sayılan sözleşmelere ilişkin. Bu yüzden potansiyel müvekkiller için en önemli ders bu kararlardan çıkıyor. İki kararın da tam metni okundu.
| Karar | Uyuşmazlık | Sonuç ve ders |
|---|---|---|
| Yargıtay 11. HD 2022/4961 E., 2024/1707 K. | Taraflar, arsa sahipleriyle kat karşılığı sözleşme yapılmasına aracılık için “komisyonculuk sözleşmesi” imzalamış; her 1.000 m² için komisyon kararlaştırılmıştı. | İlk derece mahkemesi sözleşmeleri TBK m.520 anlamında simsarlık sözleşmesi olarak nitelendirdi. Bölge Adliye Mahkemesi, bir sözleşmede ücreti imar değişikliği şartına, diğerinde 1.000 m² eşiğine bağlı gördü; şartlar gerçekleşmediği için talebin önemli bir kısmını reddetti ve davayı kısmen kabul etti. Yargıtay kararı onadı. Ders: Ücretin hangi şartla ve ne zaman doğacağını açık ve ölçülebilir biçimde yazın. |
| Yargıtay 3. HD 2024/100 E., 2024/4196 K. | 7 otelin satın alınmasına danışmanlık ve aracılık için “komisyon sözleşmesi” imzalanmış; alıcı şirket işlemden vazgeçmişti. | İlk derece mahkemesi sözleşmeyi simsarlık sözleşmesi olarak nitelendirdi. Oteller satın alınmadığı için TBK m.521 uyarınca ücrete hak kazanılmadığına karar verdi. Yargıtay kararı onadı. Ders: İşlem gerçekleşmese de emeğinizin karşılığını almak istiyorsanız gider ve emek karşılığını sözleşmeye açıkça yazdırın. TBK m.521’e göre simsarın giderlerinin ödeneceği kararlaştırılmışsa, sözleşme kurulmasa bile giderler ödenir. |
Uyuşmazlık, görevli mahkeme ve cezai şart
| Konu | Kural |
|---|---|
| Ticari dava | TTK m.4/1-c, TBK’nın komisyon sözleşmesine ilişkin 532–545. maddelerinde öngörülen hususlardan doğan davaları, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayar. |
| Arabuluculuk | TTK m.5/A’ya göre konusu para olan ticari alacak ve tazminat davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. |
| İhtarların şekli | TTK m.18/3’e göre tacirler arasında temerrüt, fesih ve sözleşmeden dönme ihtarları noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılır. |
| Ücretin veya cezanın indirilmesi | TTK m.22’ye göre tacir borçlu, TBK m.182/3 ve m.525’teki hallerde aşırı ücret veya ceza kararlaştırıldığı iddiasıyla indirim isteyemez. Tutarları imzadan önce dikkatle belirleyin. |
İmzalamadan önce kontrol listesi
| # | Kontrol edilecek nokta | Neden önemli? |
|---|---|---|
| 1 | Sözleşme gerçekten “kendi adına, başkası hesabına” alım-satım mı, yoksa yalnızca alıcı ile satıcıyı bir araya getirmek mi? | Nitelendirme; ücretin doğma şartını ve taşınmazlarda yazılı şekil şartını belirler. |
| 2 | Ücretin tutarı ve doğduğu an | m.539 ile m.521 farklı sonuçlar doğurur. |
| 3 | İşlem gerçekleşmezse emek ve gider karşılığı | Açıkça yazılmazsa ücret kaybı yaşanabilir. |
| 4 | Limit fiyat ve talimatlar | m.535 uyarınca fark sorumluluğu doğar. |
| 5 | Veresiye satış izni | m.536 uyarınca zarar komisyoncuya kalabilir. |
| 6 | Alıcının ödememe riskini kimin taşıdığı (garanti) | m.537 uyarınca garanti ayrı ücret gerektirir. |
| 7 | Sigorta talimatı | Talimat yoksa komisyoncu sigorta yaptırmak zorunda değildir (m.533). |
| 8 | Kendisiyle işlem yapma yasağı veya izni | m.543’te aksine talimat verilebilir. |
| 9 | Sona erme ve tazminat | TBK m.512 her zaman sona erdirme hakkı tanır; ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin zararını gidermekle yükümlüdür. |
| 10 | Hesap verme, raporlama ve ödeme süreleri | İspat kolaylığı sağlar. |
Giderler ve komisyon avansı
Satış için yapılan nakliye, depolama, numune ve seyahat giderlerini kimin karşılayacağı yazılmalıdır. TBK 538, komisyoncunun vekâlet veren yararına yaptığı giderleri ve ödediği paraları istemesine ilişkin hüküm içerir; ardiye ve taşıma bedeliyle kendi çalışanlarının ücretleri bakımından ayrım yapar. Sözleşme eki bütçe, makul ve gerekli gider tartışmasını azaltır. Türk Borçlar Kanunu, m. 538.
Avans ödeniyorsa bunun ücretin peşin ödenmiş kısmı mı, masraf bütçesi mi olduğu belirtilmelidir. Satış olmazsa avans iade edilecek mi, belgelenmiş giderler mahsup edilecek mi? “Ön ödeme” açıklamalı banka transferi tek başına hangi tarafın hesabının doğru olduğunu göstermez. Her ödeme için dayanak ve mutabakat kaydı tutulmalıdır.
Süre ve bölge koruması
Komisyon sözleşmesi tek bir işlem için veya belirli süreyle kurulabilir. Tek işte mal grubu ve hedef işlem tanımlanmalıdır. Sürekli satış faaliyetinde bölge, müşteri grubu, internet satışı ve doğrudan satışın etkisi belirlenmelidir. “İstanbul müşterilerinden komisyon” ifadesi, merkez ofisi İstanbul’da olup teslimatı başka şehirde yapılan siparişi nasıl sınıflandıracağını açıklamaz.
Komisyon sözleşmesinde münhasırlık veriliyorsa vekâlet veren aynı bölgede başka kişiyle çalışabilir mi, kendisi doğrudan satış yapabilir mi, eski müşteriler kapsamda mı? Münhasırlık yalnızca komisyoncuya rakip ürün satmama yükümlülüğü getiriyor olabilir; bu, üreticinin bölgeyi başka satıcılara kapattığı anlamına gelmez. İki yön açıkça yazılmalıdır.
Süre sonunda komisyoncunun başlattığı fakat kapanmamış görüşmeler için ayrıca kural öngörülebilir. Müşteri listesi, teklifin tarihi ve hangi aşamada olduğu fesih tarihinde kayda alınırsa sonraki satışın kimin emeğiyle gerçekleştiği daha kolay belirlenir. Tek başına bir müşteri kartvizitini sunmuş olmak ile gerçek satışa yol açan çalışma aynı değildir.
Sözleşme nasıl sona erer?
Süreli sözleşmede bitiş tarihi ve yenileme usulü; süresiz ilişkide olağan bildirim yöntemi yazılmalıdır. Yetkisiz indirim, tahsilatın gizlenmesi, malların eksik iadesi veya ücretin ödenmemesi gibi ihlallerde nasıl ihtar yapılacağı ve düzeltme için süre tanınıp tanınmayacağı belirlenebilir. İşlem türü ve uygulanacak kanun hükümleri sona ermenin sonuçlarını etkiler.
Komisyon sözleşmesinin feshi üzerine eldeki malın sayımı, devam eden siparişlerin kime bırakılacağı, müşteri tahsilatının nasıl devredileceği ve ödenmemiş ücretin hesap dönemi açık olmalıdır. Tarafların “bütün haklarından karşılıklı feragat ettiği” kısa bir tutanak, gerçek hesap görülmeden imzalanırsa sonradan sorun yaratır. Önce satış ve ödeme mutabakatı, sonra ibra değerlendirilmelidir.
Komisyoncu vekâlet verenin ticari sırlarına erişmişse gizlilik hükümleri işin sona ermesinden sonra da anlam taşıyabilir. Buna karşılık belirsiz süreli ve sınırsız bölgeyi kapsayan bir rekabet yasağı, sözleşmenin niteliğine ve rekabet hukukuna göre ayrıca incelenmelidir. “Fesih halinde bütün müşteriler daima bize aittir” gibi genel cümleler, kişisel veri ve fiilî müşteri ilişkisi sorunlarını çözmez.
Komisyon sözleşmesi örneği
Aşağıdaki komisyon sözleşmesi örneği, taşınır malın kendi adına ve başkası hesabına satılması için görüşme iskeletidir. İmzaya hazır eksiksiz bir sözleşme olarak kullanılmamalıdır. Köşeli alanların doldurulması ve kapsamın gerçek iş modeline uygunluğu gerekir.
Taraflar ve konu: [Vekâlet veren unvanı, adres] ile [komisyoncu unvanı, adres], ekte sayılan [mal grubu ve miktarı] için komisyoncunun kendi adına, vekâlet veren hesabına [satış/alım] yapmasında anlaşmıştır. Bu sözleşme [bölge, müşteri grubu, süre] için geçerlidir.
Yetki ve fiyat: Komisyoncu [asgari satış bedeli veya fiyat belirleme yöntemi] altında satış yapamaz; [vade, indirim, takas ve iade] için [yazılı onay] alır. Malların teslimi, ekli sayım ve durum tutanağıyla yapılır. Tahsilat [hesap, süre] üzerinden raporlanır.
Ücret ve hesap: Komisyon ücreti, [hangi satış tutarı, vergi, iade ve indirimler] esas alınarak [% oran veya sabit miktar] şeklinde hesaplanır. İşlem kayıtları ve tahsilatlar [aylık/işlem bazında] belgeleriyle bildirilir. Ücretin ödeme günü [somut olay ve kanuna uygun koşul] olarak belirlenir. Giderler için [ön onay, üst sınır, belge] uygulanır.
Sona erme ve teslim: İlişki sona erdiğinde taraflar [süre] içinde mal, açık sipariş, tahsilat ve gider mutabakatı yapar. Satılmamış mallar [yer ve yöntem] ile iade edilir. Fesih tarihindeki açık müşteri teklifleri [ek listede] gösterilir. İhtilaflı tutarların belgelere göre ayrıca değerlendirilmesi hakkı saklıdır.
Bu şablon özellikle iki noktada uyarlanmalıdır. İlk olarak komisyoncunun gerçekten kendi adına işlem yapıp yapmadığını belirleyin. İkinci olarak üçüncü kişinin ödeme riskinin kimde kalacağını, kanunun özel hükümlerini de dikkate alarak yazın. Salt müşteri tanıştırma işi için aynı metni kullanmak, hukuki niteliği ve ücret zamanını bulanıklaştırır.
Yazılı sözleşme şart mı?
TBK’daki alım veya satım komisyonculuğu tanımında her olay için ayrı bir yazılı şekil şartı sayılmasa da yazılı metin ciddi ispat kolaylığı sağlar. Tarafların kim olduğu, hangi malların kapsama girdiği, komisyon oranı ve yetki sınırları sözlü bırakılmamalıdır. E-posta veya mesajlaşmayla kurulmuş bir ilişki varsa yazışmaların bütünü ve fiilî uygulama değerlendirilir.
Taşınmaz simsarlığı farklıdır: TBK 520 yazılı şekli geçerlilik koşulu olarak açıkça öngörür. Bu nedenle “komisyon sözleşmesi sözlü olur” ya da “komisyon sözleşmesi her durumda noterde yapılır” biçiminde genel cevap doğru değildir. Yapılan işin ve kanuni düzenlemenin niteliği belirleyicidir. Emlakçılık veya başka özel düzenlemeye bağlı aracılık için sektörel kurallar da kontrol edilir.
Komisyon ödenmezse ne yapılabilir?
Önce sözleşmede ücret hakkının hangi işlemle ve hangi tarihte doğduğunu belirleyin. Satış sözleşmesi, irsaliye, teslim, tahsilat ve iade kayıtlarını eşleştirin. Sadece “müşteriyi ben buldum” demek, kendi adına alım satım yapan komisyoncunun ücret talebini de simsarlık ilişkisindeki sonucu da tek başına ispatlamayabilir. İşin fiilen ne olduğunu gösteren yazışmalar önemlidir.
Hesap tablosunu karşı tarafa gönderip hangi işlemler için ne kadar ücret istendiğini açıklayın. İtiraz edilen satışları ayrıca gösterin. Uyuşmazlığın niteliğine göre ihtar, arabuluculuk, icra takibi veya dava gündeme gelebilir. Ticari para alacaklarına ilişkin bazı davalarda dava şartı arabuluculuk bulunabilir; başvuru yolunu uyuşmazlığın taraflarına ve talebe göre belirleyin.
Vekâlet veren bakımından da ödenmiş komisyonun dayanağı incelenebilir. Satış iptal edilmiş, mal iade edilmiş veya gerçek fiyat gizlenmişse bunun sonuçları farklıdır. “Fatura kesildi, artık tartışılamaz” veya “müşteri ödemezse hiçbir hak doğmaz” gibi kesin ifadeler sözleşme ve kanun incelenmeden kurulamaz.
Sıkça sorulan sorular
Emlakçıyla yaptığım “komisyon sözleşmesi” komisyon sözleşmesi midir? Genellikle hayır. Emlakçı alıcı ile satıcıyı bir araya getiriyorsa bu simsarlıktır. Taşınmaz simsarlığı yazılı yapılmadıkça geçersizdir ve simsar ancak sözleşme kurulursa ücrete hak kazanır (TBK m.520–521).
Satış gerçekleşmezse komisyoncu ücret alabilir mi? Gerçek bir komisyon sözleşmesinde, işin yapılamaması vekâlet verene yüklenebilen bir sebepten kaynaklanıyorsa ücretin tamamı istenebilir. Başka sebeplerde yalnızca emeğin yerel âdete göre belirlenecek karşılığı istenebilir (m.539).
Alıcı ödeme yapmazsa komisyoncu sorumlu mu? Kural olarak hayır. Açıkça garanti vermişse, yerel ticari teamül gerektiriyorsa veya yetkisi olmadan veresiye satış yapmışsa sorumludur (m.536–537).
Sözleşmeyi erken sona erdirebilir miyim? Evet, her zaman sona erdirebilirsiniz. Ancak uygun olmayan bir zamanda sona erdirirseniz karşı tarafın zararını gidermeniz gerekir (TBK m.512).
ALIM-SATIM KOMİSYON SÖZLEŞMESİ
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme, tapu kaydı, proje teminatı, ödeme belgeleri, arsa sahibiyle yapılan sözleşme ve iflas veya konkordato vb yasal dökümanlar ,kararlar görülmeden somut uyuşmazlık hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.
