Ceza soruşturması veya davasında kişi Türkçeyi meramını anlatabilecek ölçüde bilmiyorsa, kendisine yöneltilen suçlamayı ve duruşmadaki temel açıklamaları anlayabilmesi için tercüman görevlendirilir. CMK 202, sanık ve mağdur yanında soruşturma evresinde şüpheli ve tanıkların da tercüman desteğinden yararlanmasını düzenler.
Kanun ayrıca engelli sanık veya mağdura esaslı noktaların anlayabileceği biçimde anlatılmasını ve Türkçe bilen sanığın belirli aşamalarda kendisini daha iyi ifade edebileceği başka bir dilde sözlü savunma yapabilmesini öngörür. Ancak bu iki durumun ücret kuralları aynı değildir.
CMK 202 Güncel Madde Metni
Tercüman bulundurulacak hâller
Madde 202 – (1) Sanık veya mağdur, meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa; mahkeme tarafından atanan tercüman aracılığıyla, duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercüme edilir.
(2) Engelli olan sanığa veya mağdura, duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar, anlayabilecekleri biçimde anlatılır.
(3) Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, soruşturma evresinde dinlenen şüpheli, mağdur veya tanıklar hakkında da uygulanır. Bu evrede tercüman, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır.
(4) Ayrıca sanık;
a) İddianamenin anlatılması,
b) Esas hakkındaki mütalaanın verilmesi,
üzerine sözlü savunmasını, kendisini daha iyi ifade edebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabilir. Bu durumda tercüme hizmetleri, beşinci fıkra uyarınca oluşturulan listeden, sanığın seçeceği tercüman tarafından yerine getirilir. Bu tercümanın giderleri Devlet Hazinesince karşılanmaz. Bu imkân, yargılamanın sürüncemede bırakılması amacına yönelik olarak kötüye kullanılamaz.
(5) Tercümanlar, il adlî yargı adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listede yer alan kişiler arasından seçilirler. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler yalnız bulundukları il bakımından oluşturulmuş listelerden değil, diğer illerde oluşturulmuş listelerden de tercüman seçebilirler. Bu listelerin düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
CMK 202 Kimleri Kapsar?
Kovuşturma evresinde Türkçeyi yeterince bilmeyen sanık veya mağdur tercümandan yararlanır. Soruşturma evresinde ise şüpheli, mağdur veya tanık bakımından da aynı güvence uygulanır. Böylece kişi, hangi sıfatla dinlenirse dinlensin anlamadığı bir dilde beyanda bulunmaya zorlanmaz.
Tercüman ihtiyacı yalnız yabancı ülke vatandaşı olmakla belirlenmez. Ölçüt, kişinin Türkçe olarak kendisini yeterli biçimde anlatıp anlatamadığı ve işlemin esaslı noktalarını anlayıp anlayamadığıdır.
Tercümanı Kim Atar?
Duruşmada tercümanı mahkeme atar. Soruşturma evresinde görevlendirme hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Tercümanlar kural olarak il adlî yargı adalet komisyonlarının her yıl oluşturduğu listelerdeki kişiler arasından seçilir.
Savcı ve hâkim yalnız görev yaptıkları ildeki listeyle sınırlı değildir; başka illerde oluşturulan listelerden de tercüman seçebilir. Bu düzenleme, ihtiyaç duyulan dil veya iletişim yönteminde uygun tercümana ulaşılmasını kolaylaştırır.
Ücretsiz Tercüman Hangi Durumda Sağlanır?
Sanık veya mağdur meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa, kanuni tercüman desteği yargılamaya etkili katılımın gereğidir. Bu durum, Türkçe bildiği hâlde başka bir dilde savunmayı tercih eden sanığa tanınan dördüncü fıkradaki imkândan farklıdır.
Somut olayda ücretin kim tarafından karşılanacağı, tercümanın hangi fıkra uyarınca görevlendirildiğine göre belirlenir. Türkçe bilmeyen kişinin temel tercüman ihtiyacı ile Türkçe bilen sanığın tercih ettiği başka dilde savunma birbirine karıştırılmamalıdır.
Türkçe Bilen Sanık Başka Dilde Savunma Yapabilir mi?
Evet, ancak kanun bu imkânı belirli aşamalarla sınırlar. Sanık, iddianamenin anlatılması ve esas hakkındaki mütalaanın verilmesi üzerine sözlü savunmasını kendisini daha iyi ifade edebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabilir.
Bu durumda tercüman, adalet komisyonu listesinden sanık tarafından seçilir ve gideri Devlet Hazinesince karşılanmaz. Hak, yargılamayı sürüncemede bırakmak amacıyla kötüye kullanılamaz.
Engelli Sanık veya Mağdur İçin Ne Yapılır?
Engelli sanık veya mağdura duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar anlayabileceği biçimde anlatılmalıdır. Kullanılacak yöntem, kişinin iletişim ihtiyacına göre belirlenir.
Önemli olan yalnız şeklen bir görevli bulundurulması değil, kişinin suçlamayı, beyanları ve savunma sürecini gerçekten anlayabilmesidir. İşaret dili veya başka uygun iletişim desteği somut ihtiyaca göre sağlanmalıdır.
Hangi Hususlar Tercüme Edilir?
Kanun, duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktaların tercüme edilmesini öngörür. Suçlamanın kapsamı, sanığın hakları, önemli tanık anlatımları, bilirkişi açıklamaları, savcılık görüşü ve savunma bakımından belirleyici işlemler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Tercümenin, kişinin yargılamayı takip etmesini ve görüşünü açıklamasını sağlayacak yeterlilikte olması gerekir. Yalnız birkaç kelimelik özetle yetinilmesi, işlemin niteliğine göre etkili katılımı sağlamayabilir.
Tercüme Hatalı veya Eksikse Ne Yapılmalıdır?
Sanık, mağdur veya müdafi tercümenin yanlış, eksik ya da anlaşılmaz olduğunu fark ettiğinde durumu hemen mahkemeye bildirmelidir. İtirazın ve düzeltilmesi istenen bölümün tutanağa geçirilmesi talep edilmelidir.
Gerekirse başka tercüman görevlendirilmesi, sorunun yeniden çevrilmesi veya önceki beyanın doğru biçimde açıklanması istenebilir. Tercüman aracılığıyla verilen ifadede tutanak okunmadan veya çevrilmeden imza atılmamalıdır.
Tercüman Hakkı Duruşmanın Hangi Aşamalarında Önemlidir?
Tercüman desteği ilk sorgudan başlayarak suçlamanın anlatılması, tanık ve bilirkişi beyanlarının anlaşılması, CMK 201 kapsamında soru yöneltilmesi ve savunmanın açıklanması aşamalarında önem taşır.
İddianamenin açıklanması ve sanığın haklarının bildirilmesi CMK 191 duruşmanın başlaması kapsamında gerçekleşir. Tercüman desteği, sanığın bu işlemleri yalnız duymasını değil anlamasını da sağlamalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Türkçe bilmeyen sanık için tercüman atanır mı?
Evet. Sanık meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa mahkeme tarafından tercüman atanır.
Mağdur da tercümandan yararlanabilir mi?
Evet. Türkçeyi yeterince bilmeyen mağdur da duruşmadaki esaslı noktaların tercümesini isteme hakkına sahiptir.
Soruşturma aşamasında tercüman atanabilir mi?
Evet. Şüpheli, mağdur veya tanık için tercüman hâkim ya da Cumhuriyet savcısı tarafından atanabilir.
Engelli kişi için işaret dili tercümanı sağlanır mı?
Esaslı noktaların kişinin anlayabileceği biçimde anlatılması gerekir. İletişim ihtiyacına göre işaret dili veya uygun başka bir yöntem kullanılabilir.
Türkçe bilen sanık başka dilde savunma yapabilir mi?
İddianamenin anlatılması ve esas hakkındaki mütalaanın verilmesi üzerine, kendisini daha iyi ifade edeceğini belirttiği başka bir dilde sözlü savunma yapabilir.
Sanığın seçtiği tercümanın ücretini devlet öder mi?
Türkçe bilen sanığın dördüncü fıkra kapsamında başka dilde savunmak için seçtiği tercümanın giderleri Devlet Hazinesince karşılanmaz.
Tercüme yanlış yapılırsa ne yapılmalı?
Hata hemen bildirilerek itiraz ve doğru çeviri talebi tutanağa geçirilmeli; gerekiyorsa başka tercüman görevlendirilmesi istenmelidir.
Sonuç
CMK 202, Türkçeyi yeterince bilmeyen veya iletişim engeli bulunan kişilerin ceza muhakemesine etkili biçimde katılmasını güvence altına alır. Sanık, mağdur, şüpheli ve tanığın sıfatı ile işlemin yapıldığı evre, tercümanı atayacak makamın belirlenmesinde önemlidir.
Türkçe bilmeyen kişinin zorunlu tercüman ihtiyacı ile Türkçe bilen sanığın başka dilde savunma tercihi farklı kurallara bağlıdır. İkinci durumda tercümanı sanık listeden seçer ve gider Devlet Hazinesince karşılanmaz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
