Uyuşturucu Dosyasında Yanlış Tercüme: İfade ve Yabancı Dil Mesajlarına İtiraz

Uyuşturucu soruşturmasında tek bir cümlenin eksik çevrilmesi, kişinin neyi kabul ettiğine ilişkin değerlendirmeyi değiştirebilir. Çantayı taşıdığını söyleyen kişinin içeriği bildiği sonucuna varılması, bir başkasının sözünü aktaran kişinin satış teklifinde bulunmuş gibi gösterilmesi veya olumsuzluk içeren cevabın olumlu kaydedilmesi, savunmanın merkezindeki uyuşmazlığı etkiler. Bu nedenle uyuşturucu dosyasında yanlış tercüme iddiası, yalnızca dil bilgisi üzerinden ele alınamaz. Hatalı çevirinin suçlamanın hangi unsurunu etkilediği de açıklanmalıdır.

Türkçeyi yeterince bilmeyen kişinin ifadesinde gerekli tercüman yardımının sağlanması ile telefondaki yabancı dil mesajlarının doğru çevrilmesi birbirinden farklı işlemlerdir. İlkinde kişinin muhakemeye katılması ve savunma yapabilmesi, ikincisinde belirli bir delilin anlamının güvenilir biçimde belirlenmesi söz konusudur. Aynı dosyada iki sorun birlikte bulunabilir. İfade tutanağı, mesajın orijinali, çeviri metni ve diğer deliller arasındaki ilişki incelenmeden yalnızca Türkçe özete dayanılması, önemli ayrıntıların gözden kaçmasına yol açabilir.

Bu yazı, tercüman hakkının genel kapsamından çok, yanlış veya eksik tercümenin nasıl somutlaştırılacağını ve buna karşı hangi usul taleplerinin değerlendirilebileceğini ele almaktadır.

Uyuşturucu soruşturmasında ne zaman tercüman gerekir?

Türkçe konuşabilmek ile suçlamayı anlayabilmek aynı şey değildir

CMK 202, meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmeyen sanık için tercüman yardımını düzenler. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, ilgili güvencelerin soruşturma evresinde dinlenen şüpheli, mağdur ve tanıklar hakkında da uygulanacağını belirtir. Soruşturma aşamasındaki görevlendirme hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Bu düzenlemenin değerlendirilmesinde kişinin vatandaşlığından önce, işlemi anlayıp kendisini anlatabilecek dil yeterliliği önem taşır. [1]

Gündelik alışveriş yapabilen bir kişinin, kendisine yöneltilen uyuşturucu nakletme isnadını ve ifadesinin sonuçlarını aynı açıklıkla anlaması beklenemez. Buna karşılık yabancı uyruklu olmak da her durumda Türkçe bilmemek anlamına gelmez. Dosyaya kişinin hangi dili, hangi düzeyde kullandığını gösteren somut bilgi geçirilmelidir. Kısa sorulara verilen birkaç cevap üzerinden bütün ifade için dil yeterliliği kabul edilmesi, özellikle uzun ve karmaşık olay anlatımlarında ayrıca değerlendirilmelidir.

Lehçe, bölgesel kullanım, okuryazarlık ve sözlü anlatım ile yazılı metni anlama arasındaki fark da önemlidir. Kişi konuşulan dili anlayabilir fakat aynı dilde hazırlanmış uzun bir metni okuyamayabilir. Tercüman talebinde bu ayrıntıların belirtilmesi, görevlendirmenin ihtiyaçla uyumlu yapılmasını kolaylaştırır. Hakkın genel çerçevesi ve ücret ayrımı için CMK 202 kapsamında tercüman hakkı ayrıca incelenebilir.

Avukat ve tercüman farklı görevler üstlenir

Müdafi, hukuki yardım sunar; tercüman ise iletişimin dil bakımından doğru kurulmasını sağlar. Birinin bulunması diğerine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz. Avukatın yabancı dil bilmesi, gerekli tercüman görevlendirmesinin kendiliğinden yapılmış sayılmasını sağlamaz. Aynı şekilde tercüman da kişiye hangi savunmayı yapacağını veya hangi hukuki yolu seçeceğini söyleyen bir savunma temsilcisi değildir.

CMK 150 kapsamında alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda zorunlu müdafilik söz konusudur. TCK 188 kapsamındaki uyuşturucu ticareti isnatları bakımından bu güvence özellikle önemlidir. Müdafiin hazır bulunmasına rağmen soruların veya cevapların yanlış çevrilmesi ayrı bir sorun olarak ele alınmalıdır. Dosyada yalnızca avukat imzası bulunması, çevirinin doğruluğuna ilişkin bütün itirazları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. [1]

Yanlış tercüme suçun değerlendirilmesini nasıl etkiler?

Çantanın aidiyeti, içeriğini bilme ve fiilî hâkimiyet ayrı incelenir

Uyuşturucu bulunan çantanın kime ait olduğu, içindeki maddeyi kimin bildiği ve madde üzerinde kimin fiilî hâkimiyet kurduğu farklı sorulardır. Çeviri sırasında bu ayrımların kaybolması, kişinin kabul etmediği bir olgunun tutanağa kabul edilmiş gibi geçirilmesine neden olabilir. Tutanakta çantanın kendisine ait olduğunu söyleyen kişi, içindeki her eşyanın kendisine ait olduğunu da söylemiş olmayabilir.

Ortak valiz kullanılması, kısa süreli taşıma veya habersiz yerleştirme iddiası bulunduğunda anlatımın tam aktarılması gerekir. Başkasının eşyasını birkaç dakika taşıdığını belirten kişinin açıklaması, uyuşturucu olduğunu bilerek taşıdığı şeklinde özetlenemez. Bununla birlikte taşımanın kısa sürmesi tek başına sorumluluğu kaldırmaz. Bilme, irade ve somut hareketler diğer delillerle birlikte değerlendirilir. TCK 20 ve 21 kapsamındaki kişisel sorumluluk ve kast ilkeleri bakımından, çeviride kaybolan bilme unsurunun açıklığa kavuşturulması önem taşır. [2]

Bu inceleme, çantaya ait arama tutanağını da kapsar. Hangi bölmenin kim tarafından açıldığı, eşyanın nerede bulunduğu ve kişinin o sırada ne söylediği farklı belgelerde farklı aktarılmış olabilir. İfade çevirisinin düzeltilmesi, aramanın hukuka uygunluğunu kendiliğinden sağlamaz; aramadaki bir hukuka aykırılık da tercümenin doğruluğu sorunuyla aynı değildir. Her işlem kendi dayanağı ve uygulanma biçimi üzerinden incelenmelidir.

Kullanma, taşıma, teslim etme ve satma kelimeleri birbirinin yerine geçmez

TCK 188 ile TCK 191 arasında yapılacak değerlendirmede fiilin amacı ve somut olayın özellikleri önemlidir. TCK 191, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma fiillerini düzenler. TCK 188 ise kendi kapsamındaki imal ve ticaret hareketlerini düzenlemektedir. Sözlükte birden fazla karşılığı bulunan fiilin doğrudan suçun kanuni adıyla çevrilmesi, araştırılması gereken sonucu baştan varsayabilir. [2]

Tercümanın görevi kişinin sözüne hukuki nitelendirme eklemek değildir. Cümlede geçen teslim, para veya paket kelimesinden hareketle çeviriye satış amacı eklenmemelidir. Buna karşılık açık bir satış anlatımının belirsizleştirilmesi de doğru olmaz. Savunmanın hedefi lehe görünen herhangi bir çeviri üretmek değil, söylenenin doğru karşılığının belirlenmesini sağlamaktır. Bu yaklaşım, hatanın gerçek kapsamının mahkeme tarafından denetlenebilmesi için gereklidir.

İfade tutanağında hangi noktalar kontrol edilmelidir?

Soru, cevap ve tercüman bilgileri birlikte okunmalıdır

CMK 147, ifade ve sorgu tutanağında bulunması gereken kayıtları düzenler. İşlemin yeri ve tarihi, hazır bulunanların kimlik ve sıfatları, haklara ilişkin işlemler ve tutanağın okunup imzalanmasına dair bilgiler önemlidir. İmzadan kaçınılmışsa nedeni kayda geçirilmelidir. Tercüme uyuşmazlığında bu kayıtlar, ifadenin hangi koşullarda alındığının belirlenmesine yardımcı olur. [1]

İtiraz hazırlanırken yalnızca tartışmalı cevap değil, sorunun nasıl yöneltildiği de incelenmelidir. Bir soruya verilen kısa onay, kişinin bütün olay anlatımını kabul ettiği anlamına gelmeyebilir. Birden fazla eylemi aynı cümlede soran soru, hangi kısmın kabul edildiğini belirsiz bırakabilir. Tutanakta doğrudan soru ve cevap yerine toplu bir anlatım bulunması hâlinde, bu anlatımın nasıl oluşturulduğu araştırılmalıdır.

Tercümanın adı, görevlendirme bilgileri ve kullanılan dilin kayıtlardaki karşılığı kontrol edilmelidir. Kişinin belirttiği dil ile görevlendirilen kişinin çevirdiği dil veya lehçe arasındaki uyumsuzluk, somut biçimde açıklanmalıdır. Yalnızca tercümanın beğenilmediği yönündeki genel bir itiraz yerine, hangi sözün neden yanlış anlaşıldığı gösterildiğinde inceleme daha belirli bir konuya yönelir.

İmza ve kayıt bulunması neyi gösterir?

Tutanaktaki imza önemli bir veridir; ancak imza, kişinin anlamadığı Türkçe metni eksiksiz kavradığını tek başına kanıtlamaz. Metnin kendisine çevrilip çevrilmediği, düzeltme talebinde bulunup bulunmadığı ve bu talebin kayda geçirilip geçirilmediği değerlendirilmelidir. İmza bulunan tutanağa sonradan itiraz edilmesi mümkündür; itirazın zamanlaması ve dayanakları da dosyanın bütünü içinde ele alınır.

CMK 147, ifade ve sorgunun kaydında teknik imkânlardan yararlanılmasını öngörür. Somut işlem bakımından ses veya görüntü kaydı bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Kayıt varsa asıl konuşma ile tutanak karşılaştırılabilir. Kayıt bulunmadığında ise hatanın otomatik olarak ispatlandığı söylenemez. İşleme katılanların açıklamaları, önceki talepler, tutanak kayıtları ve diğer belgeler üzerinden inceleme yapılması gerekebilir. [1]

Tercüme hatası ile hukuka aykırı ifade arasındaki ilişki

Her çeviri uyuşmazlığının sonucu aynı değildir

Yazım yanlışı, anlamı değiştirmeyen küçük bir ifade farkı ve kişinin suçlamayı anlamasını engelleyen çeviri eksikliği aynı düzeyde değerlendirilmez. İtirazın ağırlığı, hatanın savunmaya ve delilin anlamına etkisiyle açıklanmalıdır. Kişinin hiç söylemediği bir kabulün eklenmesi veya olumsuz cevabının olumlu aktarılması, suçlamanın dayanaklarını doğrudan etkileyebilir.

CMK 206/2-a ve 217/2, hukuka aykırı delillerin kullanılmasına ilişkin temel sınırları ortaya koyar. Tercüman eksikliği veya yanlış çeviri bakımından da yapılan işlemin hukuka uygunluğu ve ifadenin delil olarak kullanılabilirliği tartışılabilir. Bununla birlikte her tercüme itirazı bütün dosyanın geçersiz olduğu veya mutlaka beraat verileceği anlamına gelmez. İhlalin niteliği, tartışmalı beyanın kullanılıp kullanılmadığı ve diğer hukuka uygun deliller ayrıca değerlendirilir. [1]

Müdafisiz kolluk ifadesinin özel kuralı unutulmamalıdır

CMK 148/4 uyarınca müdafi hazır olmadan alınan kolluk ifadesi, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu kural, tercüman bulunup bulunmamasından ayrı bir güvencedir. Kollukta tercüman bulunması, müdafisiz ifade için öngörülen bu sınırı kaldırmaz. Savcı önünde yapılan doğrulama da madde metnindeki hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulama şartıyla karıştırılmamalıdır. [1]

CMK 148 ayrıca özgür iradeyi bozan yasak yöntemleri düzenler. Yanlış tercüme iddiası bulunduğunda, her dil hatasını doğrudan bu yasak yöntemlerden biri saymak doğru değildir. Ancak baskı, aldatma veya başka bir yasak yöntem iddiası da varsa ayrı ayrı açıklanmalıdır. Önceki ifadelerin hangi koşullarda duruşmada okunabileceği ise CMK 213 kapsamındadır. Okunabilirlik, tutanaktaki her cümlenin doğru kabul edilmesini gerektirmez. Bu ayrım için sanığın önceki ifadesinin okunması hakkındaki açıklamalar tamamlayıcıdır.

Yabancı dildeki mesajların çevirisine nasıl itiraz edilir?

Orijinal mesaj, konuşma bütünü ve gönderici belirlenmelidir

Telefondan alınan yabancı dildeki mesajın Türkçe karşılığı, asıl mesajın yerine geçen bağımsız bir olay kaydı değildir. Çevirinin hangi metinden üretildiği anlaşılabilmelidir. Ekran görüntüsü, cihaz inceleme raporu ve konuşma dökümü arasında farklılık varsa önce bu farklılığın kaynağı araştırılmalıdır. Mesajın tarih ve saat bilgisi ile kime ait olduğu da çeviriden ayrı ispat konularıdır.

Konuşmanın yalnızca suçlamayla ilişkilendirilen cümlesinin alınması, önceki ve sonraki mesajların anlam üzerindeki etkisini görünmez kılabilir. Bir başkasının sözünü aktaran mesaj, göndericinin kendi önerisi sanılabilir. Soru cümlesi kabul beyanına dönüşebilir. Gönderilmeyen taslak ile karşı tarafa ulaşmış mesajın aynı biçimde değerlendirilmesi de farklı bir inceleme hatasıdır. Bu ihtimaller ileri sürülürken dosyada gerçekten mevcut kayıtlar gösterilmelidir.

Mesajı kimin yazdığı, hesabın kim tarafından kullanıldığı ve içeriğin olayla bağlantısı açıklığa kavuşmadan, yalnızca çeviride geçen bir kelime üzerinden fail belirlenemez. Delilin diğer unsurları bakımından uyuşturucu mesajlarının tek başına delil olup olamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Makine çevirisi ve argo ifadeler nasıl ele alınmalıdır?

Otomatik çeviri araçları veya yapay zekâ çıktıları, bir metnin ilk değerlendirmesinde yardımcı olabilir. Ancak bu çıktıların doğruluğu kendiliğinden varsayılamaz. Özellikle argo, kısaltma, sesli mesaj, yazım hatası ve birden fazla dilin karıştığı konuşmalarda farklı anlam ihtimalleri doğabilir. Çıktıda bulunmayan bir belirsizliğin gerçekte orijinal metinde mevcut olması mümkündür.

Makine çevirisinin kullanılmış olması tek başına bütün içeriği hukuka aykırı yapmaz. Esas mesele, anlamın denetlenebilmesi ve uyuşmazlığın yetkin bir dil incelemesiyle giderilmesidir. Savunma, program çıktısına karşı başka bir program çıktısı sunmakla yetinmemelidir. Tartışmalı ifade, bağlamı ve mümkün karşılıkları gösterilerek yeniden tercüme veya uygun uzman incelemesi talep edilebilir.

Yazılı çeviri hakkında bilirkişi incelemesi yapılmışsa CMK 67 kapsamındaki rapora itiraz ve yeni inceleme imkânları değerlendirilebilir. Taraflar bilimsel mütalaa da sunabilir; yalnızca bu nedenle ayrıca süre verilmesi istenemeyeceğine ilişkin kanuni sınıra dikkat edilmelidir. Uzman, dilsel anlamı açıklayabilir; suçun oluşup oluşmadığına ilişkin hukuki değerlendirmeyi mahkemenin yerine yapamaz. [1]

Tam iki karşılaştırmalı örnek

Karşılaştırmalı örnek 1: Taşıma kabulü ile içeriği bilme kabulü

Birinci durum: Ortak valizi kısa süre taşıyan kişi, valizi taşıdığını fakat içindeki paketten haberi olmadığını söylediğini belirtmektedir. Türkçe tutanakta yalnızca valizi ve paketi taşıdığını kabul ettiği yazılmıştır. Varsa ses kaydı, olumsuzluk içeren açıklamanın çevrilmediğini göstermektedir. Burada itiraz, taşımanın inkârına değil, içeriği bilmeme açıklamasının tutanaktan düşmesine yönelir. Habersiz yerleştirme iddiasını destekleyen kamera veya erişim kayıtları ayrıca araştırılır.

İkinci durum: Kişinin anlayabildiği dilde yapılan ve doğru çevrildiği belirlenen açıklamada, paketin uyuşturucu içerdiğini bildiğine ilişkin açık anlatım bulunmaktadır. Valizi kısa süre taşıması yine değerlendirilir; ancak ilk durumdaki tercüme eksikliği bu olayda varsayılamaz. Beyanın elde edilme koşulları ve diğer deliller incelenmeden de yalnızca kabul cümlesine dayanılarak sonuç açıklanamaz.

Karşılaştırmanın gösterdiği fark, taşıma süresinden önce kabulün kapsamıdır. Tercüme incelemesi kişinin ne söylediğini belirler; söylediğinin gerçeğe uygunluğuna ve hukuki sonucuna ilişkin inceleme bundan sonra yapılır.

Karşılaştırmalı örnek 2: Mesajda teslim kelimesinin anlamı

Birinci durum: Yabancı dildeki konuşmanın tek cümlesi otomatik araçla uyuşturucu teslimine ilişkinmiş gibi çevrilmiştir. Konuşmanın tamamında gönderi numarası, kişisel eşya listesi ve aynı eşyaya ait fotoğraflar bulunmaktadır. Yeniden dil incelemesi, cümlenin bu kişisel eşya bağlamında kullanıldığını ortaya koymaktadır. Bu durumda ilk çevirinin suçlama bakımından taşıdığı anlam yeniden değerlendirilmelidir.

İkinci durum: Aynı genel teslim kelimesi, tam konuşma ve yetkin çeviri içinde uyuşturucu alışverişiyle bağlantılı görünmektedir. Bu anlam, olay zamanındaki iletişim ve ödeme kayıtlarıyla da örtüşmektedir. Burada kelimenin sözlükte başka karşılıklarının bulunması, dosyadaki bağlamı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kayıtların aidiyeti, elde edilme yöntemi ve diğer itirazlar yine ayrıca incelenir.

Her iki durum varsayımsaldır. Amaç belirli bir kelimeye her dosyada aynı anlamı vermek değil, çevirinin orijinal içerik ve doğrulanabilir bağlamla sınanması gerektiğini göstermektir.

Tercüme hatasına ilişkin talep nasıl somutlaştırılır?

Hatanın yeri ve etkisi açıkça gösterilmelidir

Etkili bir başvuru, dosya numarasını ve ilgili işlemi belirterek başlar. İfade tarihi, tutanağın sayfası, tartışmalı cümle ve kişinin kullandığını belirttiği asıl söz mümkün olduğu ölçüde gösterilir. Yazılı mesaj söz konusuysa tarih, gönderici, alıcı ve konuşma içindeki konum belirtilir. Hatanın ne zaman fark edildiği ve daha önce düzeltme istenip istenmediği açıklanır.

Talepte birbirinden ayrı hususlar aynı cümle içinde eritilmemelidir. Tercüman ihtiyacının karşılanmaması, mevcut tercümanın yanlış çeviri yapması ve doğru çevrilmiş bir beyana hukuken yanlış anlam verilmesi farklı itirazlardır. İlki işlemin yapılma koşullarına, ikincisi aktarımın doğruluğuna, üçüncüsü delilden çıkarılan sonuca yönelir. Bu ayrım, talep edilen incelemenin konusunu belirler.

Kayıtların korunması ve yeniden ifade ayrı taleplerdir

Ses, görüntü ve dijital konuşma kayıtlarının korunması gecikmeden gündeme getirilmelidir. Dosyadaki belgelere erişim, soruşturmanın aşaması ve kanuni sınırlamalar çerçevesinde değerlendirilir. Kişi kendi elindeki orijinal mesajları veya belgeleri değiştirmeden korumalıdır. Sonradan hazırlanmış açıklama ile olay zamanına ait kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Hatanın açıklanması için yeniden ifade gerekebilir. CMK 148/5, aynı olayla ilgili yeniden ifade ihtiyacı doğduğunda işlemin ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabileceğini belirtir. Bu nedenle her düzeltmenin kollukta yeni bir ifade alınarak giderileceği varsayılmamalıdır. Başvurunun hangi makama yapılacağı ve hangi işlemin istendiği dosyanın aşamasına göre belirlenir. [1]

Önceki ifade ile yeni açıklama arasındaki farkın tercümeden kaynaklandığı ileri sürülüyorsa, yalnızca önceki anlatımın reddedilmesi yeterli olmayabilir. Farkın hangi cümlede oluştuğu açıklanmalıdır. Gerçek olmayan bir anlatım oluşturmak veya mevcut kayıtları değiştirmek savunma yöntemi değildir. Hukuki yardımın amacı, kişinin gerçek açıklamasının doğru anlaşılmasını ve usule uygun değerlendirilmesini sağlamaktır.

Parmak izi, DNA, kamera ve ödeme kayıtları tercümeyle birlikte nasıl değerlendirilir?

Tercüme hatası giderilse bile maddi delillerin incelenmesi devam eder. Çantada veya ambalajda parmak izi bulunması temas bakımından anlam taşıyabilir; temasın zamanı, nedeni ve kişinin içerik hakkındaki bilgisi ayrıca değerlendirilir. DNA bulgusu da kendi inceleme koşulları içinde ele alınmalıdır. Çevirideki bilme kabulünün tartışmalı olması, bu bulguların anlamını otomatik olarak belirlemez.

Kamera kaydı, çantanın kimden kime geçtiğini veya kişinin olay yerinde bulunup bulunmadığını gösterebilir. Ancak görüntüde görünmeyen zihinsel süreçlerin tamamını tek başına açıklamaz. Mesaj ve ödeme kayıtlarında ise tarih, tutar, taraflar ve olayla bağlantı araştırılır. Açıklamasız bir transferin uyuşturucu bedeli olduğu, yalnızca tartışmalı çeviriye dayanılarak kesin kabul edilmemelidir.

Arama tutanağı, elkoyma belgeleri ve incelemeye gönderilen materyalin tanımı da karşılaştırılmalıdır. İfadede anlatılan eşya ile kriminal incelemeye konu eşya arasında bağlantı kurulmalıdır. Bu incelemeler, tercüme itirazının diğer delillerden koparılmadan ele alınmasını sağlar. Bir belgedeki hata bütün kayıtları değersizleştirmez; fakat aynı hata sonraki belgelere aktarılmışsa bunların birbirini gerçekten bağımsız biçimde doğrulayıp doğrulamadığı sorgulanmalıdır.

Tutuklama ve tahliye taleplerinde yanlış tercümenin önemi

TCK 188 kapsamındaki suçlar CMK 100’deki katalog düzenlemesinde yer almakla birlikte, tutuklama otomatik değildir. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, tutuklama nedenleri ve ölçülülük değerlendirilmelidir. Adli kontrolün yeterliliği de somut olay bakımından ele alınır. Suçlamanın ağırlığı, tartışmalı bir çevirinin doğruluğunu araştırma gereğini ortadan kaldırmaz. [1]

Tutuklama kararında kişinin suçunu kabul ettiği belirtilmişse, bu kabulün hangi tutanaktaki hangi ifadeye dayandığı incelenmelidir. Tercüme hatası iddiasının kabulün kapsamını değiştirip değiştirmediği, tutukluluğun devamına ilişkin değerlendirmede önem kazanabilir. Buna karşılık dosyada bağımsız ve güçlü başka deliller bulunması hâlinde, tek bir cümlenin düzeltilmesi tahliyeyi garanti etmez.

Başvuruda tercümenin yeniden incelenmesi talebi ile tahliye veya adli kontrol talebinin dayanakları ayrı açıklanmalıdır. İtiraz ve kanun yolu süreleri, kararın türüne ve öğrenilme veya tebliğ koşullarına göre takip edilmelidir. Daha geniş çerçeve için uyuşturucu ticareti suçunda tutuklama ve tahliye şartları başlıklı yazı incelenebilir.

Görevli mahkeme, uzlaştırma ve zamanaşımı

Yetişkinler bakımından TCK 188 kapsamındaki uyuşturucu ticareti yargılamalarında görevli mahkeme kural olarak ağır ceza mahkemesidir. TCK 191 kapsamındaki kullanma suçunda ise asliye ceza mahkemesinin görevi söz konusudur; bu maddede ayrıca özel soruşturma ve erteleme düzenlemeleri bulunur. Çocuklar yönünden görev ve usul kuralları ayrıca değerlendirilir. Tercüme uyuşmazlığının varlığı mahkemenin görevini tek başına değiştirmez. [1][2][3]

TCK 188 ve TCK 191 suçları uzlaştırma kapsamında değildir. Tercüme hatasının giderilmesi tarafların anlaşmasına bağlı bir işlem de değildir. Dosyadaki suç vasfının değişmesi tartışılıyorsa, yeni değerlendirmenin hangi somut fiile ve hangi kanun hükmüne dayandığı açıklanmalıdır. Kullanıcı olduğunun söylenmesi, mevcut ticaret isnadını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yetişkin failin TCK 188/3 kapsamındaki temel fiili bakımından olağan dava zamanaşımı süresi, kanuni ceza üst sınırı dikkate alındığında yirmi yıldır. TCK 191/1 bakımından olağan süre sekiz yıldır. Kesilme, durma, failin yaşı ve suçun nitelikli hâlleri somut hesaplamayı etkileyebilir. Özellikle TCK 191’in özel süreci ayrıca dikkate alınmalıdır. Tercüme itirazı yapılması, her durumda zamanaşımını durduran bağımsız bir neden olarak kabul edilemez. [2]

Sık sorulan sorular

1. Türkçe bilmeyen şüphelinin tercümansız ifadesi geçerli midir?

Gerekli dil yardımının sağlanmaması, savunma hakkı ve delilin kullanılabilirliği bakımından değerlendirilmesi gereken bir sorundur. Kişinin Türkçe yeterliliği, işlemin koşulları ve beyanın nasıl kullanıldığı incelenir. Her dosya için aynı sonucun doğacağı söylenemez.

2. Tutanakta imzam varsa yanlış tercümeye itiraz edebilir miyim?

Evet. İmza, tercümenin doğruluğunun tartışılmasını engellemez. Hangi sözün yanlış çevrildiği, tutanağın size nasıl aktarıldığı ve hatayı destekleyen kayıtlar açıklanmalıdır. İtirazın zamanlaması ve diğer deliller de değerlendirmede dikkate alınır.

3. Tercümanın ücretini şüpheli mi öder?

Türkçe bilmemesi nedeniyle görevlendirilen tercümanın gideri CMK 324/5 uyarınca Hazine tarafından karşılanır ve yargılama gideri sayılmaz. CMK 202/4 kapsamında sanığın kendisini daha iyi ifade ettiği dili tercih ederek yararlandığı tercümanlıkta ise farklı ücret kuralı vardır. [1]

4. Ailemden birinin çeviri yapması yeterli olur mu?

Yakının dil bilmesi, gerekli resmî görevlendirmenin yerine kendiliğinden geçmez. İşlemin aşaması, tercüman ihtiyacı ve görevlendirme kuralları dikkate alınmalıdır. Yakın aracılığıyla kurulan iletişim ile hukuki işlemde sağlanması gereken tercüman yardımı aynı kabul edilmemelidir.

5. Avukatımın bulunması tercüme hatasını ortadan kaldırır mı?

Hayır. Müdafi yardımı ve doğru tercüme ayrı güvencelerdir. Avukatın bulunması, özellikle bilmediği bir dildeki yanlış aktarımı fark etmiş olduğu anlamına gelmez. İtiraz, somut hataya ve bunun ifadenin anlamına etkisine yöneltilmelidir.

6. Mesajların yalnızca Türkçe çevirisi dosyada bulunuyorsa ne yapılabilir?

Çevirinin dayandığı orijinal içerik ve konuşma bütününün incelenmesi istenebilir. Dosyaya erişim kuralları gözetilerek ilgili kayıtların getirtilmesi, çeviriyle karşılaştırılması ve gerektiğinde yeniden tercüme yapılması talep edilebilir. Orijinalin bulunup bulunmadığı açıkça belirlenmelidir.

7. Yapay zekâ çevirisindeki hata doğrudan beraat sağlar mı?

Hayır. Hatanın varlığı, kapsamı ve suçlamadaki etkisi araştırılır. Bağımsız inceleme sonucunda mesajın anlamı değişebilir; ancak mahkeme diğer hukuka uygun delilleri de değerlendirir. Otomatik çeviriye dayanılması tek başına belirli bir hüküm sonucunu garanti etmez.

8. Yanlış çevrilen ifadeyi düzeltmek çelişkili savunma sayılır mı?

Önceki ve sonraki açıklama arasındaki fark incelenebilir. Bu nedenle farkın nedeninin tercüme olduğu somutlaştırılmalıdır. Tartışmalı cümlenin, asıl söylenenin ve mevcut kayıtların gösterilmesi, değişikliğin nedenini denetlenebilir hâle getirir. Düzeltme talebi tek başına önceki beyanı dosyadan silmez.

9. Tercüme hatası iddiası tutukluluğu sona erdirir mi?

Otomatik olarak sona erdirmez. Tutuklama kararının tartışmalı beyana ne ölçüde dayandığı ve diğer deliller değerlendirilir. Hata kuvvetli suç şüphesinin dayanaklarını etkiliyorsa, bu durum tahliye veya adli kontrol talebinde somut biçimde açıklanabilir.

10. İnceleme için hangi belgeler hazırlanmalıdır?

İfade tutanakları, tercüman görevlendirme bilgileri, mevcut ses veya görüntü kayıtları, mesajların orijinali ve çevirileri ile ilgili kararlar önemlidir. Hatanın görüldüğü sayfa ve cümlelerin işaretlenmesi incelemeyi kolaylaştırır. Belgeler değiştirilmeden korunmalı; eksik kayıtların hangi makamdan isteneceği belirlenmelidir.

Dosya incelemesinde belirleyici olan nedir?

Uyuşturucu dosyasında yanlış tercüme iddiasının değeri, belirli bir kelimenin farklı çevrilebilmesinden ibaret değildir. Hatanın kişinin bilgisine, iradesine, eylemine veya delilin olayla bağlantısına ne ölçüde etki ettiği açıklanmalıdır. Doğru tercüme, suçlama ve savunmanın aynı olgular üzerinden tartışılabilmesini sağlar. Orijinal kayıt, çeviri ve diğer deliller birlikte incelendiğinde uyuşmazlığın gerçek kapsamı daha açık hâle gelir.

Beyoğlu ve İstanbul’daki soruşturma ve kovuşturmalarda ifade tutanağı, tercüme belgeleri ve ilgili kararların birlikte değerlendirilmesi için ceza hukuku alanında avukat desteği alınabilir. İncelemenin kapsamı, dosyanın aşaması ve erişilebilen belgeler üzerinden belirlenir.

Resmî mevzuat kaynakları

1. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: Özellikle 67, 100, 147, 148, 150, 202, 206, 213, 217, 253 ve 324. maddeler.
2. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: Özellikle 20, 21, 49, 66, 67, 188 ve 191. maddeler.
3. 5235 sayılı Kanun — Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: Özellikle 11, 12 ve 14. maddeler.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır. Somut değerlendirme için ifade ve tercüme tutanakları, orijinal kayıtlar, suçlama ve ilgili kararlar birlikte incelenmelidir; yazıda belirtilen olasılıklar belirli bir yargılama sonucunu garanti etmez.