Boşanmada Kredi Borcu ve Kredi Kartı Borçları Kimde Kalır?

Boşanmada kredi ve kredi kartı borçları otomatik olarak yarı yarıya bölünmez. Önce bankaya karşı kimin borçlu olduğu, sonra bu borcun eşler arasındaki mal rejimi tasfiyesine etkisi ayrı ayrı incelenir. Kredi sözleşmesini yalnız bir eş imzalamışsa banka kural olarak sözleşmedeki borçluya yönelir. Diğer eş ortak borçlu, kefil veya sözleşmenin tarafı değilse sırf evli olduğu için bankaya karşı borçlu hâle gelmez.

Buna karşılık krediyle alınan ev, araç veya başka bir mal edinilmiş mal niteliğindeyse, kalan kredi borcu katılma alacağı hesabında dikkate alınabilir. Dolayısıyla “borç kimin adına?” ve “borç hangi mal veya ihtiyaç için kullanıldı?” soruları farklı hukuki sonuçlara sahiptir.

Eşin kişisel kredi borcundan diğer eş sorumlu mudur?

Kişisel ihtiyaç kredisi sözleşmesini yalnız bir eş imzalamışsa bankaya karşı asıl borçlu odur. Banka diğer eşin maaşına veya yalnız ona ait malvarlığına, evlilik bağına dayanarak doğrudan başvuramaz. Diğer eş sözleşmede müşterek borçlu, müteselsil borçlu veya geçerli kefil ise sorumluluk üstlendiği sıfata göre değişir.

Kredinin aile giderlerinde kullanılması, sözleşmeye taraf olmayan eşi kendiliğinden kredi borçlusu yapmaz. Ancak Türk Medeni Kanunu’nun 188 ve 189. maddeleri uyarınca evlilik birliğinin sürekli ihtiyaçları için yapılan bazı işlemlerde eşlerin üçüncü kişilere karşı müteselsil sorumluluğu doğabilir.

Kredi kartı borcu boşanmada ortak borç sayılır mı?

Kredi kartı sözleşmesinde kart hamili olan eş, bankaya karşı kart borcunun muhatabıdır. Harcamaların market, okul veya sağlık gibi aile ihtiyaçlarına yapılmış olması, diğer eşi bankaya karşı otomatik kart borçlusu yapmaz. Fakat eşler arasındaki iç ilişkide harcamanın aile yararına mı, kişisel amaçla mı yapıldığı tartışılabilir.

Ek kart kullanılması hâlinde asıl kart sözleşmesi ve banka koşulları incelenmelidir. Diğer eşin haberi olmadan yapılan kişisel harcamalar ile olağan aile giderleri aynı biçimde değerlendirilmez.

Ortak kullanılan kredi kimin üzerinde kalır?

Her iki eş kredi sözleşmesini borçlu sıfatıyla imzalamışsa boşanma bankaya karşı taahhüdü ortadan kaldırmaz. Eşlerin boşanma protokolünde “krediyi eşlerden biri ödeyecek” demesi kendi aralarındaki ilişkiyi düzenler; banka açıkça kabul etmedikçe diğer borçluyu sözleşmeden çıkarmaz.

Krediyi üstlenen eş ödeme yapmazsa banka sözleşmedeki diğer borçluya yönelebilir. Bankaya ödeme yapmak zorunda kalan eş, protokol veya iç ilişki koşullarına göre diğer eşe rücu edebilir. Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolünde kredi numarası, kalan borç, ödeme planı, gecikme hâli ve rücu düzeni açık yazılmalıdır.

Konut kredisi devam eden ev nasıl paylaşılır?

Konut evlilik sırasında krediyle alınmışsa tapunun kimin adına olduğu, peşinatın kaynağı, taksitlerin ödendiği dönem ve boşanma davası tarihindeki bakiye birlikte incelenir. Türk Medeni Kanunu’nun 225. maddesine göre mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer.

Yargıtay uygulamasında kredi ödemeleri üç bölümde ele alınabilir:

1. Kişisel maldan karşılanan peşinat veya ödeme.
2. Mal rejimi devam ederken yapılan taksitler.
3. Mal rejimi sona erdikten sonraya kalan kredi borcu.

Mal rejimi sonrasına sarkan taksitler, tasfiyeye konu malın borcu olarak oranlama hesabında dikkate alınabilir. Taşınmazın yalnız satın alma bedeli veya ödenmiş taksit toplamı değil, tasfiye tarihine yakın sürüm değeri de önemlidir. Hesap çoğunlukla banka kayıtları ve bilirkişi incelemesi gerektirir.

Evlilikten önce krediyle alınan ev paylaşılır mı?

Evlilikten önce alınan taşınmaz kural olarak malik eşin kişisel malıdır. Ancak kredinin bir kısmı evlilik içinde çalışma gelirleriyle ödenmişse bu ödemeler diğer eş lehine değer artış payı veya mal rejimine ilişkin başka bir alacak doğurabilir.

Taşınmazın tamamını yarı yarıya paylaşmak yerine evlilik öncesi peşinat, evlilik dönemi taksitleri, evlilik sonrasına kalan borç ve malın güncel değeri oranlanır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2016/21658, K. 2019/656 sayılı kararı krediyle edinilen taşınmazlarda ödeme dönemleri ve oranlama yönteminin önemini göstermektedir.

Boşanma davasından sonra kredi ödeyen eşin hakkı nedir?

Boşanma davası açıldıktan sonra mal rejimi sona ermiş sayılır. Bu tarihten sonra kendi geliriyle kredi ödeyen eşin ödemeleri, evlilik dönemindeki edinilmiş mal ödemeleriyle aynı kabul edilmez. Tasfiye hesabında sonraki ödemeler ve kalan borç ayrı gösterilmelidir.

Krediyi tek başına ödemeye devam eden eşin banka dekontlarını, kredi hesap özetini ve kapama yazısını saklaması önemlidir. Kredi yapılandırılmış veya başka bir tüketici kredisiyle kapatılmışsa iki kredi arasındaki bağlantı belgelenmelidir.

Eşin habersiz çektiği kredi mal paylaşımını azaltır mı?

Bir eşin boşanmadan kısa süre önce yüksek tutarlı kredi çekmesi, diğer eşin katılma alacağını otomatik olarak azaltmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 230. maddesinde her borcun ilgili olduğu mal kesimini yükümlülük altına sokması esastır. Borcun edinilmiş mala mı, kişisel mala mı veya üçüncü kişi yararına mı kullanıldığı araştırılır.

Kredi tutarı aynı gün yakına aktarılmış, görünürde borç yaratılmış veya para kişisel amaçla harcanmışsa banka hareketleri ile kullanım amacı önem kazanır. Gerçek borç ile katılma alacağını azaltmak için oluşturulan işlem birbirinden ayrılmalıdır. TMK 229 kapsamındaki eklenecek değerler ve diğer hukuki yollar somut olaya göre değerlendirilebilir.

Eşin kefil olması sorumluluğu nasıl etkiler?

Türk Borçlar Kanunu’nun 584. maddesi uyarınca eşlerden birinin kefil olabilmesi için kural olarak diğer eşin yazılı rızası gerekir. Rıza sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulma anında verilmelidir. Kanunda ticari işletme ve şirketlerle bağlantılı bazı istisnalar bulunmaktadır.

Boşanma, daha önce geçerli şekilde kurulmuş kefaleti kendiliğinden sona erdirmez. Kefaletin türü, azami tutarı, tarihi, el yazısı koşulları ve eş rızası incelenmelidir. Banka borcu ödeyen kefil eşin asıl borçluya rücu hakkı ayrıca doğabilir.

Borçlar mal rejimi tasfiyesinde nasıl hesaplanır?

Edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılarak artık değer bulunur. Kişisel mala ait borcun edinilmiş maldan, edinilmiş mala ait borcun kişisel maldan ödenmesi hâlinde denkleştirme gündeme gelebilir. Borcun yalnız mevcut olması değil, hangi malın edinilmesi veya korunmasıyla bağlantılı olduğu belirlenmelidir.

Krediyle alınmış mal satılmışsa satış bedelinin nereye gittiği, kredi kapanmışsa hangi kaynakla kapatıldığı incelenir. Aynı kredi borcunun hem mal değerinden düşülmesi hem ayrıca bağımsız borç gibi ikinci kez hesaba katılması mükerrer hesap yaratır.

Hangi belgeler toplanmalıdır?

1. Kredi ve yeniden yapılandırma sözleşmeleri.
2. Kredi ödeme planı ve boşanma dava tarihindeki bakiye yazısı.
3. Banka hesap ve kredi kartı ekstreleri.
4. Peşinat ile taksit ödemelerini gösteren dekontlar.
5. Tapu, araç tescili, fatura ve satış sözleşmeleri.
6. Kredinin kullanım amacını gösteren para transferleri.
7. Kefalet belgesi ve eş rızası beyanı.
8. Boşanma sonrası yapılan ödemelerin ayrı dökümü.

Belgeler diğer eşte veya bankadaysa mahkemeden getirtilmeleri istenebilir. İnternet bankacılığı şifresini izinsiz kullanmak yerine hukuka uygun delil yolları tercih edilmelidir.

Görevli mahkeme, dava zamanı ve zamanaşımı

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı ve değer artış payı uyuşmazlıklarında aile mahkemesi görevlidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erse de tasfiye hakkında hüküm kurulması için boşanmanın kesinleşmesi beklenir. Tasfiye davası önce açılırsa boşanma dosyası bekletici mesele yapılabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E. 2013/8-375, K. 2013/520 sayılı kararında bu alacaklar için boşanmanın kesinleşmesinden başlayan on yıllık zamanaşımı kabul edilmiştir.

Geçici önlem alınabilir mi?

Eşin borçlanarak veya malları devrederek alacağı elde etmeyi güçleştirdiğine ilişkin somut tehlike varsa Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389 ve devamı uyarınca ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir için yaklaşık ispat ve ölçülülük aranır.

Mahkeme borcun kullanımına, malın devrine ve alacağın niteliğine göre uygun önlemi belirler. Genel ve belgesiz bir mal kaçırma iddiası çoğu zaman yeterli değildir. Bankaya karşı kredi ödeme yükümlülüğü ise mahkemenin eşler arasındaki geçici düzenlemesinden bağımsız devam edebilir.

Konuyla ilgili doğrulanmış Yargıtay kararları

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/10380, K. 2018/14370, 26.06.2018

Kararda kredi borcu ödemelerinin mal rejimi içinde ve sonrasında kalan kısımlarının ayrılması, ödenmeyen kredi oranının malın sürüm değerine uygulanması gerektiği açıklanmıştır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/21658, K. 2019/656, 22.01.2019

Karar, krediyle alınan taşınmazda ödeme dönemleri ile kredi borcu oranlarının belirlenmesi ve bu oranların tasfiye hesabına yansıtılması bakımından önemlidir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/5074, K. 2018/13981, 12.06.2018

Daire, kredi taksitlerinin bir kısmı mal rejimi devam ederken, bir kısmı sonrasında ödenmişse sonraki döneme sarkan borcun taşınmazın borcu olarak tasfiyede dikkate alınacağını belirtmiştir.

İki kısa uygulama örneği

Örnek 1, kurgudur: Evlilik içinde ortak yaşam için alınan ev yalnız eşlerden biri adına tescil edilmiş, peşinat ve taksitler çalışma gelirlerinden ödenmiş, boşanma tarihinde kredi devam etmektedir. Bankaya karşı borç sözleşmedeki eşte kalsa da evin sürüm değeri ile kalan kredi oranı üzerinden katılma alacağı hesaplanabilir.

Örnek 2, kurgudur: Eş boşanma davasından bir hafta önce ihtiyaç kredisi çekip tutarı kardeşine aktarmış ve krediyi aile borcu olarak göstermiştir. Transferin gerçek amacı açıklanamıyorsa borcun edinilmiş mal hesabından otomatik düşülmesi kabul edilmeyebilir.

Sık yapılan hatalar

1. Evlilikte doğan her borcun yarı yarıya paylaşılacağını düşünmek.
2. Bankaya karşı sorumluluk ile mal rejimi hesabını karıştırmak.
3. Boşanma protokolünün bankayı otomatik bağladığını sanmak.
4. Dava tarihindeki kalan kredi bakiyesini belgelememek.
5. Evlilik öncesi, evlilik içi ve dava sonrası ödemeleri ayırmamak.
6. Kredinin hangi mal veya amaç için kullanıldığını göstermemek.
7. Geçerli kefalet ve eş rızası koşullarını incelememek.

Sıkça sorulan sorular

Eşimin kredi kartı borcunu ben öder miyim?

Kart sözleşmesinde borçlu değilseniz banka sırf evli olduğunuz için size yönelemez. Ortak borçluluk, kefalet ve evlilik birliğinin temsili ayrıca incelenir.

Ortak kredi boşanınca ikiye bölünür mü?

Bankaya karşı sözleşmedeki sorumluluk devam eder. Eşler kendi aralarında ödeme paylaşımı yapabilir; bankanın kabulü olmadan borçlu sözleşmeden çıkmaz.

Kredili evin tapusu eşimin üzerindeyse hakkım var mı?

Tapu tek başına sonucu belirlemez. Edinim tarihi, peşinat, taksitler, kalan borç ve malın niteliğine göre katılma veya değer artış payı doğabilir.

Boşanmadan sonra ödediğim taksitleri geri alabilir miyim?

Mal rejimi sona erdikten sonraki ödemeler tasfiye hesabında ayrıca dikkate alınabilir. Dekontlar ve kredi bakiye kayıtları korunmalıdır.

Eşimin habersiz çektiği kredi mal paylaşımından düşülür mü?

Otomatik olarak düşülmez. Borcun gerçekliği, kullanım amacı ve hangi mal kesimine ait olduğu araştırılır.

Boşanma kefilliği sona erdirir mi?

Hayır. Geçerli kurulmuş kefalet boşanmayla kendiliğinden bitmez. Sözleşme ve TBK 584 koşulları incelenmelidir.

Kredi borcu olan mal için tedbir istenebilir mi?

Somut devir veya mal kaçırma tehlikesi yaklaşık olarak ispatlanırsa tedbir istenebilir. Tedbir bankaya olan kredi borcunu ortadan kaldırmaz.

Sonuç ve değerlendirme

Boşanmada kredi borcunun sonucu iki aşamada belirlenir. Banka, sözleşmedeki borçlu, ortak borçlu veya kefile başvurur. Eşler arasındaki tasfiyede ise kredinin hangi mal için kullanıldığı, ödemelerin hangi dönemde yapıldığı ve boşanma dava tarihindeki bakiye incelenir.

Özellikle konut kredilerinde yalnız tapuya veya taksit sayısına bakmak hatalı sonuç doğurabilir. Kredi sözleşmesi, ödeme dönemleri, malın sürüm değeri ve kalan borç birlikte bilirkişi hesabına konu edilmelidir.

Kaynakça

1. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m. 188, 189, 202, 219, 220, 225, 227, 229, 230, 231 ve 236: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf
2. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 584: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
3. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m. 107, 165 ve 389 vd.: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
4. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/10380, K. 2018/14370, 26.06.2018, karar metni: https://mevzuat.kararara.com/viewtopic.php?t=103508
5. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/21658, K. 2019/656, 22.01.2019, karar metni: https://www.sonkarar.com/kararlar/yargitay-8-hukuk-dairesi-2016-21658-esas-2019-656-karari
6. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/5074, K. 2018/13981, 12.06.2018, aktarılan karar metni: https://acikerisim.erbakan.edu.tr/bitstreams/b1ea1884-7931-403f-af8e-185efd3165b6/download
7. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/8-375, K. 2013/520, 17.04.2013: https://kazanci.com.tr/gunluk/hgk-2013-8-375.htm

İç bağlantı önerileri

1. Boşanmada Şirket Paylaşımı: Hisseler Nasıl Hesaplanır?
2. Eşim Evi Benden Habersiz Sattı: Tapu İptali Mümkün mü?
3. Boşanmada Düğün Takıları ve Ziynet Eşyaları Kime Ait?
4. Anlaşmalı Boşanma