Uyuşturucu İkram Etmenin Cezası Nedir?

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi bir arkadaşına para almadan vermek, günlük dilde “ikram etmek” olarak ifade edilmektedir. Ancak bedel alınmaması, fiilin cezasız olduğu veya yalnız kullanmak için uyuşturucu bulundurma suçu oluşturduğu anlamına gelmez.

TCK m.188/3’te “başkalarına verme”, satma fiilinden bağımsız bir seçimlik hareket olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle uyuşturucunun karşılıksız devredilmesi de koşulları varsa uyuşturucu ticareti suçu kapsamında değerlendirilebilir.

Bununla birlikte iki kişinin maddeyi birlikte temin etmesi, ortak hâkimiyet altında bulundurması ve beraber kullanmasıyla; bir kişinin kendisine ait maddeyi diğerine devretmesi aynı değildir. Suç vasfı somut olayın bütün delilleri üzerinden belirlenmelidir.

Hukuki dayanak

TCK m.188/3; uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ülke içinde satan, satışa arz eden, başkasına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiyi cezalandırmaktadır.

TCK m.191 ise uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi kullanmak için satın alan, kabul eden, bulunduran ya da uyuşturucu kullanan kişi hakkında uygulanır.

Temel ayrım şöyledir:

Kanunda “ikram” adıyla ayrı bir suç yoktur. Fiil, hukuken “başkasına verme” veya olayın özelliklerine göre başka bir seçimlik hareket olarak değerlendirilir. Güncel madde metni, sitedeki TCK 188 incelemesinde de yer almaktadır.

Maddi unsur

Başkasına verme fiilinin oluşabilmesi için uyuşturucu veya uyarıcı maddenin failin fiilî hâkimiyetinden çıkarılarak başka bir kişinin kullanımına veya tasarrufuna bırakılması gerekir.

Maddenin mutlaka satılması, karşılığında para alınması veya failin kazanç sağlaması aranmaz. Karşılıksız teslim de verme fiilini oluşturabilir.

Yalnızca “istersen sana da veririm” denilmesi fakat maddenin teslim edilmemesi, suçun tamamlanıp tamamlanmadığı bakımından ayrıca değerlendirilir. Maddenin diğer kişinin eline geçmesi, kullanması veya üzerinde tasarrufta bulunabilecek duruma gelmesi tamamlanmış suç yönünden önem taşır.

Fail

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi başkasına veren herkes suçun faili olabilir. Failin uyuşturucu satıcısı olarak tanınması veya düzenli biçimde ticaret yapması zorunlu değildir.

Kendisi de uyuşturucu kullanan kişinin yanında bulunan maddeden bir bölümünü arkadaşına vermesi, yalnız kullanıcı olması nedeniyle kendiliğinden TCK m.191 kapsamında kalmaz.

Maddenin birden fazla kişinin ortak parasıyla alındığı olaylarda kimin fail olduğu; satın alma anlaşması, teslim süreci, madde üzerindeki ortak hâkimiyet ve paylaşımın zamanı incelenerek belirlenmelidir.

Mağdur ve korunan hukuki değer

Uyuşturucu ticareti suçunda belirli bir bireysel mağdur aranmaz. Korunan temel hukuki değer toplum sağlığıdır.

Uyuşturucunun verildiği kişinin çocuk olması, cezanın alt sınırını ağırlaştırır. Çocuk aynı zamanda somut olaydan zarar gören kişi olarak değerlendirilebilir.

Hareket ve sonuç

Başkasına verme, TCK m.188/3’teki bağımsız seçimlik hareketlerden biridir. Suçun tamamlanması için maddenin kullanılması, tüketilmesi veya sağlık zararının ortaya çıkması gerekmez.

Maddeyi alan kişinin daha sonra kullanmaması, atması veya kolluğa teslim etmesi, veren kişi bakımından tamamlanmış suç değerlendirmesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Aynı maddenin önce taşınması, sonra verilmesi hâlinde bu seçimlik hareketler arasında hukuki ve fiilî bütünlük bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir.

Manevi unsur

Suç kasten işlenebilir. Failin verdiği şeyin uyuşturucu veya uyarıcı madde olduğunu bilmesi ve maddeyi diğer kişinin hâkimiyetine geçirmeyi istemesi gerekir.

Kişinin içeriğini bilmediği kapalı bir paketi arkadaşına ulaştırması, uyuşturucunun varlığını bildiği kanıtlanmadan mahkûmiyet için yeterli değildir.

Failin kazanç sağlama amacı taşıması zorunlu değildir. Arkadaşlık ilişkisi, eğlence ortamı veya birlikte tüketme düşüncesi kastı otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Birlikte kullanma ile başkasına verme arasındaki sınır

Uygulamadaki en önemli sorun, ortak kullanım ile başkasına verme fiilinin ayrılmasıdır.

Şu hususlar birlikte değerlendirilmelidir:

1. Uyuşturucuyu kim satın aldı?
2. Bedeli kim ödedi?
3. Satın alma kararı birlikte mi alındı?
4. Madde baştan itibaren ortak kullanım amacıyla mı temin edildi?
5. Madde üzerinde kim fiilî hâkimiyet kurdu?
6. Maddenin diğer kişiye teslimi bağımsız bir devir niteliğinde mi?
7. Mesajlarda satış, ikram, paylaşım veya ortak satın alma yönünde ifade var mı?
8. Maddenin miktarı ve paketlenme biçimi nedir?

Örnek olarak iki kişinin önceden anlaşarak ortak parayla yalnız beraber kullanmak üzere madde satın almasıyla, kişinin önceden elinde bulunan uyuşturucudan arkadaşına bağımsız bir miktar vermesi aynı biçimde değerlendirilmeyebilir.

“Birlikte içtik” savunması tek başına TCK m.188’i ortadan kaldırmaz. Savunmanın maddi delillerle uyumu araştırılmalıdır.

Para alınmaması sonucu değiştirir mi?

Hayır. TCK m.188/3, “satma” ile “başkasına verme” hareketlerini ayrı ayrı saymıştır.

Para, hediye, hizmet veya başka bir karşılık alınması satma ya da değiş tokuş iddiasını güçlendirebilir. Ancak hiçbir karşılık bulunmaması, başkasına verme fiilini cezasız hâle getirmez.

Bununla birlikte bedel alınmaması, olayın gerçek niteliğinin ortak kullanım olup olmadığının belirlenmesinde diğer delillerle beraber değerlendirilebilir.

Nitelikli hâller

TCK m.188’de aşağıdaki durumlarda daha ağır sonuçlar düzenlenmiştir:

1. Verilen maddenin kanunda sayılan eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin türlerinden olması.
2. Fiilin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin kanunda belirtilen yakınlığında işlenmesi.
3. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi.
4. Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi.
5. Failin kanunda sayılan sağlık veya kimya mesleklerinden birine mensup olması.
6. Uyuşturucunun çocuğa verilmesi veya satılması.

Özellikle çocuğa uyuşturucu verilmesi hâlinde, TCK m.188/3 uyarınca verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

Teşebbüs

Fail uyuşturucuyu vermek üzere doğrudan icra hareketlerine başlamış ancak teslim kendi iradesi dışındaki nedenle gerçekleşmemişse teşebbüs hükümleri gündeme gelebilir.

Yalnız uyuşturucu ikram etmeyi düşünmek veya henüz karşı tarafa yöneltilmemiş bir mesaj taslağı hazırlamak kural olarak hazırlık hareketidir.

Uyuşturucunun masaya bırakılması, alıcıya uzatılması veya teslim noktasına götürülmesi gibi davranışların icra hareketi oluşturup oluşturmadığı olayın aşamasına göre belirlenir.

İştirak

Uyuşturucuyu temin eden, ikram edilmesini kararlaştıran, maddeyi taşıyan ve teslim eden kişiler farklı olabilir.

Her kişinin ortak suç planını bilip bilmediği ve verme fiiline hangi katkıyı sunduğu ayrı ayrı araştırılır. Olay yerinde bulunmak veya uyuşturucu kullanmak tek başına müşterek faillik için yeterli değildir.

Bir kişinin maddeyi diğerine vermesini kolaylaştıran fail, katkısının niteliğine göre yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.

İçtima

Aynı uyuşturucu üzerinde bulundurma, taşıma ve başkasına verme hareketlerinin kesintisiz tek suç planı içinde gerçekleşmesi hâlinde seçimlik hareketli tek suç değerlendirmesi yapılabilir.

Farklı kişilere, farklı zamanlarda ve bağımsız kararlarla madde verilmesi hâlinde zincirleme suç veya ayrı suçların oluşması tartışılabilir.

Uyuşturucuyu alan kişi çocuksa veya olayda ayrıca cinsel dokunulmazlığa karşı suç, tehdit, zor kullanma ya da ölüme veya yaralanmaya neden olma bulunuyorsa diğer suçlar ayrıca değerlendirilir.

Etkin pişmanlık

TCK m.192’de uyuşturucu suçlarına özgü etkin pişmanlık hükümleri bulunmaktadır.

Resmî makamlar suçtan haberdar olmadan önce, diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya üretildiği yerleri bildirerek suçun ortaya çıkarılmasına ya da faillerin yakalanmasına yardım eden kişi hakkında cezaya hükmolunmaması gündeme gelebilir.

Suç haber alındıktan sonra gönüllü biçimde yardım eden kişi bakımından ise yardımın niteliğine göre cezada indirim uygulanabilir.

Her açıklama etkin pişmanlık oluşturmaz. Verilen bilginin doğru, yararlı ve suçun veya faillerin ortaya çıkarılmasına somut katkı sağlaması gerekir.

Şikâyet

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi başkasına verme suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma yürütür.

Uyuşturucuyu alan kişinin şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı veya kamu davasını sona erdirmez.

Uzlaştırma

TCK m.188 kapsamındaki uyuşturucu ticareti suçu uzlaştırmaya tabi değildir.

Fiilin TCK m.191 kapsamında değerlendirilmesi hâlinde de klasik uzlaştırma sistemi uygulanmaz. TCK m.191’e özgü kamu davasının açılmasının ertelenmesi, tedavi ve denetimli serbestlik hükümleri gündeme gelir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Başkasına uyuşturucu verme fiili TCK m.188 kapsamında kabul edilirse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Yetkili mahkeme kural olarak uyuşturucunun teslim edildiği yer mahkemesidir. İcra hareketlerinin farklı yerlerde gerçekleşmesi hâlinde CMK’nın yetki ve bağlantı hükümleri uygulanır.

Fiilin TCK m.191 kapsamında kullanma amacıyla bulundurma olarak nitelendirilmesi hâlinde görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Zamanaşımı

TCK m.188/3’teki ceza üst sınırı dikkate alındığında olağan dava zamanaşımı kural olarak on beş yıldır. Zamanaşımını kesen veya durduran nedenler somut süreyi değiştirebilir.

Mesajlaşma, güvenlik kamerası, HTS ve konum kayıtları daha kısa sürelerde kaybolabileceğinden delillerin toplanması zamanaşımı süresine bırakılmamalıdır.

Yaptırım

TCK m.188/3 kapsamındaki başkasına verme fiili için on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmektedir.

Uyuşturucunun çocuğa verilmesi veya satılması hâlinde hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

Maddenin türü, suçun işlendiği yer, fail sayısı, örgüt bağlantısı ve failin mesleği cezayı artırabilir. Kesin yaptırım, suç tarihi ve somut olaydaki nitelikli hâller üzerinden hesaplanmalıdır.

Tutuklama zorunlu mudur?

TCK m.188, CMK m.100’deki katalog suçlar arasındadır. Ancak katalog suç olması otomatik tutuklama anlamına gelmez.

Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin yanında kaçma, delilleri yok etme veya tanıklar üzerinde baskı kurma riski değerlendirilmelidir. Tutuklamanın ölçülü olması ve adli kontrolün yetersiz kalacağının gerekçelendirilmesi gerekir.

Deliller

Bu dosyalarda özellikle şu deliller incelenmelidir:

1. Maddenin ele geçirildiği yer.
2. Kriminal laboratuvar raporu.
3. Maddenin net miktarı ve paketlenme biçimi.
4. Parmak izi ve biyolojik incelemeler.
5. Mesajlaşma kayıtları ve telefon içerikleri.
6. HTS ve baz istasyonu kayıtları.
7. Para transferleri.
8. Kamera ve fiziki takip görüntüleri.
9. Maddenin kimin tarafından temin edildiği.
10. Ortak satın alma veya ortak kullanım iddiasını gösteren yazışmalar.
11. Uyuşturucuyu aldığı ileri sürülen kişinin beyanı.
12. Arama, elkoyma ve numune alma tutanakları.
13. Şüphelilerin uyuşturucu kullanıp kullanmadığına ilişkin adli raporlar.
14. Hassas terazi veya paketleme malzemesindeki kalıntılar.
15. Gizli soruşturmacı ya da kontrollü alım kullanılmışsa buna ilişkin karar ve tutanaklar.

Yalnızca uyuşturucuyu aldığı ileri sürülen kişinin soyut beyanıyla yetinilmemeli; anlatımın iletişim kayıtları, ele geçirme, kriminal rapor ve diğer maddi delillerle desteklenip desteklenmediği araştırılmalıdır.

Arama ve elkoymanın hukuka uygunluğu

Uyuşturucunun üst, araç veya konut aramasında ele geçirilmesi hâlinde arama kararının kapsamı, gecikmesinde sakınca bulunan hâl, tutanaklar ve hazır bulunması gereken kişiler denetlenmelidir.

Hukuka aykırı aramada elde edilen bulgunun yargılamada kullanılması CMK m.206, m.217 ve Anayasa m.38/6 kapsamında tartışılabilir. Konu sitedeki uyuşturucu suçlarında araç, ev ve üst araması yazısında ayrıntılı incelenmiştir.

Delilin hukuka aykırı olması otomatik olarak her dosyada beraat sonucu doğurmaz. Hukuka aykırı delil dışlandıktan sonra kalan hukuka uygun delillerin mahkûmiyet için yeterli olup olmadığı ayrıca belirlenir.

Sık sorulan sorular

Arkadaşıma ücretsiz uyuşturucu verirsem ticaret suçu olur mu?

Koşulları varsa evet. TCK m.188/3’te başkasına verme, satıştan bağımsız bir seçimlik harekettir. Para alınması zorunlu değildir.

Aynı uyuşturucuyu birlikte kullanmak TCK 188 midir?

Her durumda değildir. Maddenin birlikte temin edilmesi, ortak kullanım kararı ve ortak hâkimiyet varsa TCK m.191 yönünden değerlendirme yapılabilir. Maddenin bir kişiden diğerine bağımsız biçimde devredilmesi hâlinde TCK m.188 gündeme gelebilir.

Yalnız bir kez ikram etmek suç oluşturur mu?

Fiilin yalnız bir defa gerçekleştirilmesi sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Düzenli satış veya tekrarlama şart değildir.

Çok az miktar vermek cezayı değiştirir mi?

Az miktar tek başına fiili TCK m.191 kapsamına sokmaz. Miktarın yanında teslim, amaç, ortak kullanım ve diğer deliller değerlendirilir.

Uyuşturucuyu alan kişi kullanmadıysa suç oluşur mu?

Maddenin diğer kişinin hâkimiyetine geçirilmesiyle başkasına verme suçu tamamlanabilir. Maddenin sonradan kullanılması zorunlu değildir.

Arkadaşım bana iftira atıyorsa ne yapılmalıdır?

Beyanların tutarlılığı, iletişim kayıtları, kamera görüntüleri, ele geçirme yeri, kriminal bulgular ve tanıklar incelenmelidir. Soyut beyanın maddi delillerle doğrulanıp doğrulanmadığı araştırılmalıdır.

İkram edilen kişi de ceza alır mı?

Maddeyi kullanmak amacıyla kabul eden veya bulunduran kişi hakkında TCK m.191 uygulanabilir. Ticaret planına katıldığına ilişkin delil varsa sorumluluk farklılaşabilir.

Uyuşturucu ikramında HAGB uygulanır mı?

TCK m.188/3’ün ağır ceza miktarı nedeniyle, normal ceza indirimi uygulansa bile sonuç cezanın HAGB sınırına inmesi çoğu olayda mümkün değildir. Etkin pişmanlık ve diğer bireyselleştirme nedenleri somut dosyada ayrıca hesaplanmalıdır.

Sonuç

Uyuşturucu ikram etmek, bedel alınmadığı gerekçesiyle cezasız değildir. Uyuşturucunun başka kişinin hâkimiyetine geçirilmesi, TCK m.188/3 kapsamında başkasına verme suçunu oluşturabilir.

Buna karşılık birlikte temin edilen maddenin ortak kullanımından söz edilen olaylarda satın alma kararı, ödeme, fiilî hâkimiyet ve paylaşımın niteliği ayrıntılı biçimde incelenmelidir. “Birlikte kullandık” veya “para almadım” açıklamaları tek başına suç vasfını belirlemez.

Arama ve elkoyma işlemlerinin hukuka uygunluğu, kriminal rapor, mesajlar, para hareketleri ve uyuşturucuyu aldığı ileri sürülen kişinin beyanının güvenilirliği birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynakça

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.35, 37–39, 43, 66, 188, 191 ve 192.
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.12, 100, 116–127, 206, 217 ve 253.
3. Yargıtay Karar Arama.
4. Avrupa Uyuşturucu Raporu 2026.
5. Uyuşturucu Madde İmal ve Ticareti, TCK 188.
6. TCK 191 Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme niteliğindedir. Tutanaklar, madde miktarı, iletişim kayıtları ve teslim koşulları incelenmeden suç vasfı veya yargılama sonucu hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.