CMK 115 Güvence Bedeli Ne Zaman Geri Verilir?

Ceza soruşturması veya davasında yatırılan güvence bedelinin tamamı her durumda Devlete kalmaz. CMK 115; kişinin yükümlülüklerini yerine getirmesi, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilmesi ve mahkûmiyet ihtimallerinde güvencenin nasıl kullanılacağını düzenler.

İade edilecek tutarı belirlemek için yalnız dosyanın sonucuna bakmak yeterli değildir. Güvencenin hangi kısmının hazır bulunma yükümlülüğüne, hangi kısmının mağdur zararına, giderlere veya para cezasına ayrıldığı da incelenmelidir.

CMK 115 Güncel Madde Metni

Güvencenin geri verilmesi

Madde 115 – (1) Hükümlü, 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yazılı bütün yükümlülükleri yerine getirmiş ise güvencenin 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendini karşılayan ve aynı maddenin ikinci fıkrasına göre verilecek kararda belirtilen kısmı kendisine geri verilir.

(2) Güvencenin, suç mağduruna veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan ikinci kısmı, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararları verildiğinde de şüpheli veya sanığa geri verilir. Aksi hâlde, geçerli mazereti dışında, güvence Devlet Hazinesine gelir yazılır.

(3) Hükümlülük hâlinde güvence 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hükümlere göre kullanılır, fazlası geri verilir.

Güvence Bedeli Neden Bölümlere Ayrılır?

CMK 113, güvenceyi iki temel amaçla ilişkilendirir. Birinci amaç, şüpheli veya sanığın usul işlemlerinde ve hükmün infazında hazır bulunması ile diğer yükümlülüklerini yerine getirmesidir. İkinci amaç ise mağdurla bağlantılı ödemeler, kamusal giderler ve para cezalarıdır.

Güvence kararında bu kısımların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Bu nedenle iade talebinde ilk incelenecek belge, güvencenin kapsamını ve bölümlerini belirleyen karardır. Ayrıntılı açıklama için CMK 113 güvence bedeli yazısı incelenebilir.

Yükümlülükler Yerine Getirilirse Hangi Kısım İade Edilir?

CMK 115/1, hükümlünün CMK 113/1-a kapsamındaki bütün yükümlülükleri yerine getirmesi hâlini düzenler. Kişi usul işlemlerinde, hükmün infazında ve üstlendiği diğer yükümlülüklerde hazır bulunmuşsa, güvencenin bu amaca ayrılan kısmı kendisine geri verilir.

İade, güvenceyi belirleyen kararda hazır bulunma amacı için gösterilen bölümle sınırlıdır. Güvencenin mağdur zararına, giderlere veya para cezasına ayrılan diğer kısmı aynı gerekçeyle kendiliğinden iade edilmiş sayılmaz.

Yükümlülüklerin yerine getirildiğini gösteren duruşma tutanakları, çağrılara uyum kayıtları ve diğer dosya belgeleri iade değerlendirmesinde önem taşır. İhlal iddiası varsa bunun isteyerek gerçekleşip gerçekleşmediği ve geçerli mazeret bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararında Güvence İade Edilir mi?

Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, güvencenin suç mağduruna veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan ikinci kısmı şüpheliye geri verilir. Böylece ceza davası açılmayan dosyada, hak sahibine aktarılmamış güvence bölümünün tutulmaya devam edilmemesi amaçlanır.

İade edilecek miktar belirlenirken daha önce CMK 114 kapsamında önceden ödeme yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir. Mağdur veya nafaka alacaklısına usulüne uygun biçimde ödenmiş tutar, sonradan şüpheliye iade edilecek bakiye içinde yer almaz.

Beraat Kararında Güvence Bedelinin Durumu

Sanık hakkında beraat kararı verildiğinde de güvencenin mağdura veya nafaka alacaklısına verilmemiş ikinci kısmı sanığa geri verilir. İade tutarı, yatırılan toplam güvence ile daha önce yapılan ödemeler ve kararın ayırdığı kısımlar karşılaştırılarak hesaplanmalıdır.

Beraat kararı verilmesi, dosyada daha önce hak sahibine yapılan her ödemenin kendiliğinden geri alınacağı anlamına gelmez. CMK 115’in düzenlediği iade, güvence hesabında kalan ve mağdur veya nafaka alacaklısına verilmemiş kısma ilişkindir.

Mahkûmiyet Hâlinde Güvence Nasıl Kullanılır?

Mahkûmiyet hâlinde güvence, CMK 113/1-b’deki sıraya göre kullanılır. İlk sırada katılanın yaptığı masraflar, suçun neden olduğu zararın giderilmesi, eski hâle getirme ve koşulları varsa nafaka borçları bulunur.

Bunlardan sonra kamusal giderler, en son para cezaları gelir. Güvence bu ödemeleri karşıladıktan sonra artan bir tutar varsa fazlası hükümlüye geri verilir. Dolayısıyla mahkûmiyet, güvence bedelinin tamamının otomatik olarak Devlete kalması anlamına gelmez.

Güvence Ne Zaman Hazineye Gelir Kaydedilir?

CMK 115/2, iade koşullarının bulunmadığı durumda geçerli mazeret dışında güvencenin Devlet Hazinesine gelir yazılmasını öngörür. Bu sonuç uygulanmadan önce kişinin hangi yükümlülüğü yerine getirmediği, ihlalin dosya kayıtlarıyla sabit olup olmadığı ve geçerli bir mazeretin bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Sağlık sorunu, kişinin iradesi dışında gelişen ciddi bir engel veya usul işlemine katılmayı fiilen imkânsız kılan başka bir durum ileri sürülüyorsa belge sunulmalıdır. Mazeretin geçerli olup olmadığına yetkili merci karar verir.

Güvencenin Hazineye gelir kaydedilmesi ile adlî kontrol ihlali nedeniyle tutuklama riski farklı sonuçlardır. İhlalin tutuklama yönü CMK 112 adlî kontrol ihlali yazısında açıklanmıştır.

Güvence İadesi İçin Başvuru Gerekir mi?

İade koşulları oluştuğunda dosyada güvence tutarının ve hak sahibinin belirlenmesi gerekir. Uygulamada gecikmeyi önlemek için dosyanın bulunduğu merciye yazılı talep sunulması; güvence makbuzunun, banka hesap bilgisinin ve iadeyi gerektiren kararın belirtilmesi yararlı olur.

Talepte toplam güvence, daha önce mağdura veya nafaka alacaklısına yapılan ödeme, Hazineye gelir kaydı bulunup bulunmadığı ve istenen bakiye ayrı ayrı gösterilmelidir. İade kararı verilmeden yalnız makbuza dayanılarak ödeme yapılması beklenmemelidir.

İade Talebine Eklenecek Belgeler

• Güvence bedelinin yatırıldığını gösteren makbuz veya banka belgesi,
• Güvenceyi ve kısımlarını belirleyen hâkim veya mahkeme kararı,
• Kovuşturmaya yer olmadığı, beraat ya da mahkûmiyet kararı,
• Varsa mağdura veya nafaka alacaklısına yapılan ödeme belgeleri,
• Yükümlülüklerin yerine getirildiğini gösteren dosya kayıtları,
• İhlal iddiası varsa geçerli mazereti destekleyen belgeler,
• İadenin yapılacağı banka hesabına ilişkin bilgiler.

İade Tutarı Nasıl Hesaplanır?

Hesaplama, yalnız yatırılan ilk tutara bakılarak yapılmaz. Önce güvence kararındaki bölümler belirlenir. Ardından CMK 114 uyarınca önceden yapılan ödemeler, mahkûmiyet hâlinde CMK 113/1-b sırasına göre karşılanan kalemler ve varsa Hazineye gelir kaydedilen bölüm düşülür.

Kalan tutar, CMK 115’teki iade koşullarına göre hak sahibine ödenir. Birden fazla ödeme kalemi varsa karar ve hesap dökümünün açık olması, aynı tutarın iki kez ödenmesini veya yanlış kişiye iade edilmesini önler.

Sık Sorulan Sorular

Beraat eden sanık güvence bedelini geri alabilir mi?

Evet. Güvencenin mağdura veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan ikinci kısmı beraat kararı verildiğinde sanığa geri verilir.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse güvence ne olur?

Mağdura veya nafaka alacaklısına verilmemiş güvence kısmı şüpheliye iade edilir. Daha önce yapılan ödemeler ve güvence kararındaki ayrım dikkate alınır.

Mahkûm olan kişi güvence bedelinden para alabilir mi?

Evet. Güvence, kanundaki sıraya göre zarar, gider ve para cezalarında kullanıldıktan sonra artan bir tutar varsa fazlası hükümlüye geri verilir.

Güvence bedelinin tamamı Hazineye mi kalır?

Hayır. Hazineye gelir kaydı ancak kanundaki koşullarda gündeme gelir. Yükümlülüklerin yerine getirilmesi, dosyanın sonucu ve geçerli mazeret birlikte değerlendirilmelidir.

Mağdura ödenmiş tutar sanığa geri verilir mi?

CMK 115/2’deki iade, mağdura veya nafaka alacaklısına verilmemiş kısma ilişkindir. Usulüne uygun biçimde ödenmiş tutar iade edilecek bakiye içinde yer almaz.

Geçerli mazeret Hazineye gelir kaydını önleyebilir mi?

Kanun geçerli mazereti istisna olarak düzenler. Mazeretin belgelenmesi ve yetkili merci tarafından geçerli kabul edilmesi gerekir.

Güvence iadesi için hangi merciye başvurulur?

Başvuru, dosyanın bulunduğu aşama ve güvence hakkında karar veren merci dikkate alınarak ilgili savcılık, hâkimlik veya mahkemeye sunulur. Dosya numarası ve ödeme belgeleri belirtilmelidir.

Sonuç

CMK 115’e göre güvence bedelinin akıbeti dosyanın sonucu ve güvencenin ayrıldığı bölümlere göre belirlenir. Yükümlülüklerini yerine getiren kişiye hazır bulunma amacı için ayrılan kısım iade edilir. Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat hâlinde hak sahiplerine ödenmemiş ikinci kısım geri verilir. Mahkûmiyette güvence kanundaki sıraya göre kullanılır ve fazlası iade edilir. Geçerli mazeret bulunmayan diğer hâllerde Hazineye gelir kaydı gündeme gelebilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.