CMK 229 oyların toplanması kuralı, toplu mahkemede hâkimlerin hangi sırayla oy vereceğini, oylamaya katılma zorunluluğunu ve oyların farklı yönlere dağılması hâlinde çoğunluğun nasıl kurulacağını düzenler.

Başkanın son oy kullanması ona üstün oy vermez. Heyetteki her hâkimin oyu eşit değerdedir; düzenleme, kararın usulüne uygun ve sonuç doğuracak biçimde oluşturulmasını sağlar.

CMK 229 Güncel Madde Metni

Oyların toplanması

Madde 229 – (1) Mahkeme başkanı, kıdemsiz üyeden başlayarak oyları ayrı ayrı toplar ve en sonra kendi oyunu verir.

(2) Mahkeme başkan ve üyelerinden hiçbiri herhangi bir konu veya sorun üzerinde azınlıkta kaldığını ileri sürerek oylamaya katılmaktan çekinemez.

(3) Oylar dağılırsa sanığın en çok aleyhine olan oy, çoğunluk meydana gelinceye kadar kendisine daha yakın olan oya eklenir.

CMK 229’un Amacı ve Kapsamı

Toplu mahkemede karar, tek bir hâkimin iradesiyle değil heyetin oylarıyla oluşur. CMK 229, bu oylamanın belirsiz kalmasını önleyen tamamlayıcı usul kuralıdır.

Karardan önce görüşmenin nasıl yönetileceği CMK 228 müzakerenin yönetimi kapsamında; kararın oybirliği veya oyçokluğuyla verilmesi ise CMK 224 oybirliği ve oyçokluğu kapsamında düzenlenir.

Hâkimler Hangi Sırayla Oy Verir?

Mahkeme başkanı oyları kıdemsiz üyeden başlayarak ayrı ayrı toplar. Ardından diğer üye veya üyeler kıdem sırasına göre oylarını açıklar. Başkan kendi oyunu en son verir.

Bu sıra, üyelerin başkanın görüşünden etkilenmeden kanaatlerini açıklayabilmesine hizmet eder. Her hâkim, dosya ve müzakere sonucunda vardığı hukuki görüşü bağımsız olarak ortaya koyar.

Başkanın Oyu Daha Üstün müdür?

Hayır. Başkanın son oy vermesi, oyunun iki oy sayıldığı veya eşitliği tek başına bozduğu anlamına gelmez. Başkan ile üyelerin oyları eşit değerdedir.

Başkan, müzakereyi yönetir ve oyları kanundaki sırayla toplar. Kararın içeriği ise heyette oluşan oybirliği veya oyçokluğuna göre belirlenir.

Hâkim Oylamaya Katılmaktan Çekinebilir mi?

Bir hâkim, önceki bir ara sorun veya değerlendirmede azınlıkta kaldığını söyleyerek sonraki oylamaya katılmaktan çekinemez. Başkan ve üyeler, karara bağlanması gereken bütün konularda oy kullanmak zorundadır.

Örneğin hâkim, suçun oluştuğu görüşünde azınlıkta kalsa bile cezanın belirlenmesine ilişkin oylamadan uzak duramaz. Kendi önceki görüşünü koruyabilir; ancak kararın sonuçlandırılması için sonraki hukuki sorunlarda da oyunu açıklamalıdır.

Oylar Dağılırsa Çoğunluk Nasıl Oluşur?

Üç üyeli bir heyette üç farklı sonuca ulaşılması mümkündür. Böyle bir durumda sanığın en çok aleyhine olan oy, çoğunluk meydana gelinceye kadar sonuç bakımından kendisine daha yakın olan oya eklenir.

Örneğin aynı suç için bir hâkim beş yıl, bir hâkim üç yıl, bir hâkim iki yıl hapis cezası yönünde oy verirse; en ağır olan beş yıllık oy kendisine daha yakın üç yıllık oya eklenir. Böylece üç yıllık ceza yönünde çoğunluk oluşur.

Bu kural, dağılmış oylar yüzünden karar verilememesini önler. Hangi oyun sanık aleyhine daha ağır ve hangi sonuca daha yakın olduğu, oylanan hukuki sorunun niteliğine ve sonuçlarına göre belirlenir.

Müzakere, Oylama ve Hüküm Arasındaki İlişki

Önce hükme katılacak hâkimler arasında CMK 227 kapsamındaki karar müzakeresi yapılır. Ardından oylar CMK 229’daki sırayla toplanır. Oluşan sonuç, mahkemenin hükmüne dönüşür.

Verilebilecek beraat, mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbiri, ret veya düşme gibi hüküm türleri CMK 223 çerçevesinde belirlenir. Oylama usulü, bu hükmün heyet iradesini doğru yansıtmasını sağlar.

Tek Hâkimli Mahkemelerde Oy Toplanır mı?

Tek hâkimli mahkemede kurul hâlinde bir oylama yapılmaz. Hâkim dosyayı değerlendirerek kararını tek başına verir. CMK 229’un oy sırası ve dağılmış oyların birleştirilmesine ilişkin hükümleri, birden fazla hâkimin karara katıldığı toplu mahkemeler bakımından anlam taşır.

Usule Aykırılık Nasıl Belirlenir?

Kararın usulüne uygun bir heyet tarafından, gerekli çoğunlukla ve bütün hâkimlerin katılımıyla verilmesi gerekir. Oylamaya katılması gereken bir hâkimin oy kullanmaması veya çoğunluk hesabının yanlış yapılması, hükmün kanun yolu denetiminde incelenmesini gerektirebilir.

Somut dosyada aykırılığın sonucu; kararın türü, heyetin oluşumu, oy dağılımı ve tutanak içeriği birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bu nedenle yalnız kararın oyçokluğuyla verildiği bilgisi, tek başına usulsüzlük göstermez.

Sık Sorulan Sorular

Mahkeme heyetinde ilk oyu kim verir?

İlk oy, heyetin kıdemsiz üyesinden alınır. Başkan oyunu en son açıklar.

Mahkeme başkanının oyu iki oy sayılır mı?

Hayır. Başkanın oyu da her üyenin oyu gibi tek ve eşit değerdedir.

Hâkim çekimser oy kullanabilir mi?

CMK 229, başkan ve üyelerin azınlıkta kaldıklarını ileri sürerek oylamaya katılmaktan çekinmelerine izin vermez. Karara bağlanacak konuda oy açıklanmalıdır.

Üç hâkim üç farklı ceza söylerse ne olur?

Sanığın en çok aleyhine olan oy, çoğunluk oluşuncaya kadar sonuç bakımından kendisine daha yakın olan oya eklenir.

Oyçokluğu ile verilen karar geçerli midir?

Evet. Kanundaki usule uyulmuşsa mahkeme kararı oybirliğiyle veya oyçokluğuyla verilebilir.

Karşı oy kararda gösterilir mi?

Karşı oy gerekçeli olarak yazılır ve karar örneklerinde gösterilir. Oyçokluğu, karşı oyun yok sayılması anlamına gelmez.

CMK 229 tek hâkimli mahkemede uygulanır mı?

Oy toplama ve oyların dağılması kuralları toplu mahkemelere özgüdür. Tek hâkimli mahkemede kurul oylaması yapılmaz.

Sonuç

CMK 229’a göre oylar kıdemsiz üyeden başlanarak ayrı ayrı toplanır ve başkan son oyunu verir. Hiçbir hâkim azınlıkta kaldığı gerekçesiyle oylamadan çekilemez. Oylar farklı sonuçlara dağılırsa sanığın en çok aleyhine olan oy, çoğunluk oluşana kadar kendisine daha yakın oya eklenir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.