Kaçaklık kararı verilmesi, kişinin bütün mal varlığına kendiliğinden elkonulması anlamına gelmez. CMK 248; yalnız belirli suçlarda, kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla ve ölçülülük gözetilerek elkoymaya izin verir.

CMK 248 Güncel Madde Metni

Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi

Madde 248 – (1) Kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla Türkiye’de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına amaçla orantılı olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya mahkeme kararıyla elkonulabilir ve gerektiğinde idaresi için kayyım atanır. Elkoyma ve kayyım atama kararı müdafiine bildirilir.

(2) Birinci fıkra hükmü;

a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan;

1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),

2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),

3. Hırsızlık (madde 141, 142),

4. Yağma (madde 148, 149),

5. Güveni kötüye kullanma (madde 155),

6. Dolandırıcılık (madde 157, 158),

7. Hileli iflas (madde 161),

8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),

9. Parada sahtecilik (madde 197),

10. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220),

11. Zimmet (madde 247),

12. İrtikâp (madde 250),

13. Rüşvet (madde 252),

14. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),

15. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),

16. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308),

17. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313),

18. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315),

19. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337),

Suçları,

b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,

c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,

d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar,

e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar,

Hakkında uygulanır.

(3) Elkonulan mal, hak ve alacakların korunmasında, elkoymaya ilişkin hükümler uygulanır. Tedbirlere ilişkin kararların özetinin bir gazetede ilânına sulh ceza hâkimince veya mahkemece karar verilebilir.

(4) Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verilir.

(5) Kaçak hakkında 100 üncü ve sonraki maddeler gereğince, sulh ceza hâkimi veya mahkeme tarafından yokluğunda tutuklama kararı verilebilir.

(6) Sulh ceza hâkimi veya mahkeme elkoymaya karar verdiğinde, kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü bulunduğu yakınlarının alınan tedbirler nedeniyle yoksulluğa düşebileceklerini saptarsa, bunların geçimlerini sağlamak üzere, elkonulan mal varlığından sosyal durumları ile orantılı miktarda yardımda bulunulması konusunda kayyıma izin verir.

(7) 246 ncı madde hükmü kaçaklar hakkında da uygulanır.

(8) Bu kararlara karşı itiraz edilebilir.

Zorlama Amaçlı Elkoyma Nedir?

Bu tedbirin amacı suçtan elde edilen kazancı müsadere etmek değil, kaçağın adli makamlara başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamaktır. Bu nedenle tedbir, takip edilen amaçla orantılı olmalıdır.

Kaçaklık sıfatı ve kaçak sanık hakkındaki yargılamanın sınırları CMK 247 kaçak sanığın yargılanması yazısında açıklanmıştır.

Hangi Mal Varlığı Değerlerine Elkonulabilir?

Kaçağın Türkiye’de bulunan malları, hakları ve alacakları tedbirin konusunu oluşturabilir. Taşınır veya taşınmaz mallar ile alacak ve diğer malvarlığı hakları, kararın kapsamına göre değerlendirilebilir.

Elkoyma sınırsız değildir. Kararda tedbirin konusu ve kapsamı belirlenmeli; amaç için gerekenden daha ağır bir müdahaleden kaçınılmalıdır.

Kararı Kim Verir?

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise mahkeme karar verir. Gerektiğinde elkonulan değerlerin idaresi için kayyım atanabilir.

Elkoyma ve kayyım atama kararı kaçağın müdafiine bildirilir. Tedbir kararının özeti, hâkim veya mahkemenin kararıyla gazetede ilan edilebilir.

CMK 248 Her Suçta Uygulanabilir mi?

Hayır. Zorlama amaçlı elkoyma yalnız ikinci fıkrada sınırlı olarak sayılan suçlar hakkında uygulanabilir. Hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, örgüt suçları, rüşvet ve maddede gösterilen diğer suçlar bu kapsamdadır.

Dosyadaki suç isnadının listede bulunması tek başına yeterli değildir. Usulüne uygun kaçaklık kararı, yetkili merci kararı, kanuni amaç ve ölçülülük şartları birlikte aranır.

Elkonulan Mallar Nasıl Korunur?

Elkonulan malların, hakların ve alacakların korunmasında elkoymaya ilişkin genel hükümler uygulanır. Yönetim ihtiyacı varsa kayyım, kararın sınırları içinde malvarlığını idare eder.

Tedbir mülkiyeti doğrudan devretmez. Malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisi, kararın içeriği ve elkoymanın amacı ölçüsünde sınırlandırılır.

Kaçak Yakalanır veya Teslim Olursa Ne Olur?

Kaçak yakalandığında ya da kendiliğinden gelerek teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verilir. Kaldırma işleminin dosyada karara bağlanması ve ilgili kurumlara bildirilmesi gerekir.

Kanun ayrıca kaçağın yokluğunda, CMK 100 ve devamındaki şartlar çerçevesinde tutuklama kararı verilebilmesine imkân tanır. Tutuklama ile zorlama amaçlı elkoyma farklı koruma tedbirleridir.

Kaçağın Yakınları İçin Yardım Ayrılabilir mi?

Tedbir nedeniyle kaçağın kanunen bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının yoksulluğa düşeceği belirlenirse hâkim veya mahkeme, elkonulan malvarlığından yardım yapılması için kayyıma izin verebilir.

Yardım miktarı yakınların sosyal durumuyla orantılı belirlenir. Bu hüküm, tedbirin kaçağın bakım yükümlülüğü altındaki kişileri ölçüsüz biçimde mağdur etmesini önlemeyi amaçlar.

Teminat Belgesi Kaçaklara da Verilebilir mi?

Evet. CMK 248/7, CMK 246 güvence belgesi hükmünün kaçaklar hakkında da uygulanacağını düzenler. Mahkeme, duruşmaya gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına ilişkin güvence verebilir ve bunu koşullara bağlayabilir.

Elkoyma Kararına İtiraz Edilebilir mi?

Evet. CMK 248/8 uyarınca bu kararlara karşı itiraz mümkündür. Başvuruda kaçaklık kararının usulü, isnat edilen suçun kapsamda bulunup bulunmadığı, tedbirin amacı, kapsamı ve ölçülülüğü incelenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Kaçak kişinin tüm malına otomatik olarak elkonulur mu?

Hayır. Yetkili merci kararı, kanuni amaç, kapsamdaki bir suç ve ölçülülük şartları gerekir.

Elkoyma hangi amaçla uygulanır?

Kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla uygulanır.

Her suç için CMK 248 uygulanabilir mi?

Hayır. Yalnız maddenin ikinci fıkrasında sayılan suçlarda uygulanabilir.

Elkonulan mallara kayyım atanabilir mi?

Evet. Gerektiğinde malların, hakların ve alacakların idaresi için kayyım atanabilir.

Kaçak teslim olursa elkoyma kalkar mı?

Evet. Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verilir.

Kaçağın ailesine yardım yapılabilir mi?

Kanunen bakmakla yükümlü olduğu yakınları yoksulluğa düşecekse, elkonulan malvarlığından orantılı yardım için kayyıma izin verilebilir.

CMK 248 kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Madde, bu kararlara karşı itiraz yolunu açıkça tanır.

Sonuç

CMK 248 zorlama amaçlı elkoymayı belirli suçlar ve sıkı usul şartlarıyla sınırlar. Tedbir kaçağın adli makamlara başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamalı, amaçla orantılı olmalı ve yetkili merci tarafından verilmelidir. Yakalanma veya teslim hâlinde elkoyma kaldırılır; karara karşı itiraz edilebilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.