Kaçak Sanık Hakkında Yargılama: CMK 247’de Yeni Dönem
31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, kaçak sanık hakkında yürütülen ceza yargılamalarında önemli bir değişiklik yaptı. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 247. maddesi yeniden düzenlenerek, kaçak sanığın yokluğunda hangi kararların verilebileceği ve güvenlik tedbirine hükmedilmesi hâlinde hangi başvuru yolunun kullanılabileceği açıklığa kavuşturuldu.
Yeni düzenlemeye göre kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak daha önce sorgusu yapılmamışsa sanık hakkında mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmesi durumunda ise sanık veya müdafii, savunma hakkının kullanılmak istendiğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.
Kaçak Sanık Kimdir?
CMK 247’ye göre hakkında kovuşturma başlatılmış olmasına rağmen kendisine ulaşılmasını veya duruşmaya getirilmesini engellemek amacıyla yurt içinde saklanan ya da yabancı ülkede bulunan kişiye kaçak denir.
Bir sanığın yalnızca adresinde bulunamaması, doğrudan kaçak sayılması için yeterli değildir. Kaçaklık kararı verilebilmesi için sanığın yargılamadan haberdar edilmesine yönelik kanuni işlemlerin gerçekleştirilmesi ve mahkeme huzuruna gelmesinin sağlanmaya çalışılması gerekir.
Mahkeme, gerekli koşulların bulunması hâlinde sanığın belirlenen süre içinde gelmesini ilan yoluyla isteyebilir. İlana rağmen gelmeyen sanık hakkında kaçaklık kararı verilebilir.
Gaip ile Kaçak Arasındaki Fark Nedir?
Gaip ve kaçak kavramları aynı anlamı taşımaz.
Gaip, bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup mahkeme huzuruna getirilemeyen kişidir. Gaip hakkında duruşma açılamaz. Mahkeme yalnızca delillerin kaybolmasını önlemek amacıyla gerekli işlemleri yapabilir.
Kaçak ise kendisine ulaşılmasını veya duruşmaya getirilmesini engellemek amacıyla saklanan ya da yabancı ülkede bulunan sanıktır. Kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilir ve duruşma yapılabilir.
| Gaip sanık | Kaçak sanık |
|---|---|
| Nerede bulunduğu bilinmeyebilir | Bilinçli biçimde saklandığı kabul edilir |
| Hakkında duruşma yapılamaz | Hakkında kovuşturma yapılabilir |
| Delillerin korunmasına yönelik işlem yapılabilir | Kanundaki sınırlar içinde karar verilebilir |
| CMK 244 ve devamında düzenlenir | CMK 247 ve devamında düzenlenir |
Kaçaklık Kararı Nasıl Verilir?
Kaçaklık kararından önce sanığın mahkeme huzuruna gelmesini sağlamak amacıyla kanunda öngörülen usulün uygulanması gerekir.
Sanığın davet edilmesi, zorla getirme veya yakalama işlemlerinin değerlendirilmesi ve ilan yapılması bu sürecin parçalarıdır. İlanda sanığın belirli bir süre içinde gelmemesi hâlinde kaçak sayılacağı ve uygulanabilecek tedbirler gösterilir.
Kaçaklık kararı, yalnız sanığın duruşmaya katılmamasına dayanılarak verilemez. Sanığın yargılamadan haberdar olup olmadığı ve duruşmaya katılmamasının bilinçli bir kaçınma davranışından kaynaklanıp kaynaklanmadığı araştırılmalıdır.
Kaçak Sanık Hakkında Duruşma Yapılabilir mi?
Evet. Güncel CMK 247/3 uyarınca kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Bu nedenle deliller toplanabilir, tanıklar dinlenebilir, bilirkişi incelemesi yaptırılabilir ve duruşmaya devam edilebilir.
Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın seçilmiş bir müdafii bulunmuyorsa mahkemenin barodan müdafi görevlendirilmesini istemesi gerekir. Müdafi, sanık duruşmada bulunmasa bile dosyayı inceleyebilir, delillere karşı beyanda bulunabilir ve sanığın hukuki haklarını kullanabilir.
Müdafi görevlendirilmiş olması, sanığın sorgusunun yapılmış olduğu anlamına gelmez. Müdafi tarafından yapılan savunma da sanığın kişisel sorgusunun yerine geçmez.
Sorgusu Yapılmayan Kaçak Sanık Hakkında Mahkûmiyet Kararı Verilebilir mi?
Hayır. Kaçak sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkeme mahkûmiyet kararı veremez.
Sorgu, sanığın kimliğinin tespit edilmesinden ibaret değildir. Sanığa isnat edilen suç anlatılmalı, susma hakkı ve diğer hakları bildirilmeli, suçlamaya ilişkin açıklama ve savunması alınmalıdır.
Sanığın kollukta veya Cumhuriyet savcılığında verdiği ifade, mahkeme huzurundaki sorgunun yerini tutmaz. CMK 247 bakımından önemli olan, sanığın hâkim veya mahkeme tarafından usulüne uygun biçimde sorgulanmış olmasıdır.
Sanık kovuşturmanın bir aşamasında sorgulanmış, daha sonra kaçak hâle gelmişse mahkûmiyet kararı verilip verilemeyeceği dosyanın koşullarına göre değerlendirilir. Kanundaki yasak, özellikle daha önce hiç sorgulanmamış kaçak sanıklar yönünden geçerlidir.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Verilebilir mi?
Daha önce sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı da verilemez.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, sanığın fiili işlediği kabul edilmekle birlikte yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, zorunluluk hâli veya kusurluluğu etkileyen başka bir neden sebebiyle ceza uygulanmaması sonucunu doğurabilir.
Bu karar sanık bakımından beraatle aynı hukuki anlama gelmediğinden, savunması alınmamış kaçak sanık hakkında verilmesi yasaklanmıştır.
Kaçak Sanık Hakkında Beraat Kararı Verilebilir mi?
CMK 247/3, sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararlarını açıkça yasaklamaktadır. Beraat kararı ise bu yasak kapsamında sayılmamıştır.
Bu nedenle toplanan deliller suçun sanık tarafından işlenmediğini, fiilin suç oluşturmadığını veya mahkûmiyet için yeterli delil bulunmadığını açık biçimde gösteriyorsa kaçak sanık hakkında beraat kararı verilmesi mümkündür.
Beraat kararı sanık lehine olduğundan, sanığın sırf duruşmaya katılmaması nedeniyle beraat imkânından yoksun bırakılması ceza muhakemesinin amacıyla bağdaşmaz.
Güvenlik Tedbirine Karar Verilebilir mi?
Yeni CMK 247, kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmesini bütünüyle yasaklamamıştır. Eşya veya kazanç müsaderesi gibi bir güvenlik tedbirine hükmedilmesi mümkündür.
Güvenlik tedbirleri sanığın veya üçüncü kişilerin mal varlığı üzerinde ciddi sonuçlar meydana getirebilir. Bu nedenle kanun, kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmesi hâlinde özel bir yeniden yargılama imkânı tanımıştır.
Güvenlik tedbirine hükmedilirken eşyanın suçta kullanılıp kullanılmadığı, suçtan elde edilip edilmediği, iyi niyetli üçüncü kişiye ait olup olmadığı ve ölçülülük koşulları incelenmelidir.
Yargılamanın Yenilenmesi Nasıl İstenir?
Kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmişse sanık veya müdafii, savunma hakkının kullanılmak istendiğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.
Başvuruda:
- Kararı veren mahkeme ve dosya numarası belirtilmelidir.
- Güvenlik tedbirine konu karar açıklanmalıdır.
- Sanığın savunma hakkını kullanmak istediği açıkça bildirilmelidir.
- Sanığın yokluğunda tartışılamayan deliller gösterilmelidir.
- Güvenlik tedbirinin kaldırılmasını veya yeniden değerlendirilmesini gerektiren nedenler açıklanmalıdır.
Kanun, başvuruyu yalnız sanığın şahsen yapmasını aramamaktadır. Müdafi de sanık adına yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.
Sanığın Mahkemede Hazır Bulunması Zorunlu mudur?
Kanun metni, başvuruda “savunma hakkının kullanılmak istendiğinin” belirtilmesini aramaktadır. Düzenlemenin amacı, kaçaklık nedeniyle kullanılamayan savunma hakkının sanığa yeniden tanınmasıdır.
Bu nedenle sanığın yeni yargılamaya katılma iradesini somut biçimde ortaya koyması beklenir. Sanık kaçaklık durumunu sürdürürken yalnız müdafii aracılığıyla soyut bir başvuru yapılması, yeniden yargılamanın amacına uygunluk bakımından tartışma yaratabilir.
Mahkeme, sanığın teslim olup olmadığı, yakalanıp yakalanmadığı ve duruşmada hazır edilmesinin mümkün bulunup bulunmadığını değerlendirecektir.
Her Karara Karşı Bu Yola Başvurulabilir mi?
CMK 247’de getirilen özel yargılamanın yenilenmesi imkânı, kaçak sanık hakkında verilen bütün kararlar için düzenlenmemiştir. Kanun bu yolu özellikle güvenlik tedbirine karar verilmesi hâline bağlamıştır.
Mahkûmiyet hükmüne karşı kullanılabilecek istinaf, temyiz veya genel yargılamanın yenilenmesi yollarının koşulları ayrıca incelenmelidir.
Sanığın yokluğunda verilen kararın kesinleşip kesinleşmediği, kararın tebliğ biçimi ve müdafi tarafından kanun yoluna başvurulup başvurulmadığı da belirleyici olabilir.
Kaçak Sanığın Mal Varlığına El Konulabilir mi?
CMK 248’de sayılan suçlardan dolayı kovuşturma yürütülmesi ve sanığın kaçak olduğuna karar verilmesi hâlinde, sanığın duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla Türkiye’de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına el konulabilir.
El koyma tedbiri bakımından:
- Sanık hakkında usulüne uygun kaçaklık kararı bulunmalıdır.
- Kovuşturma CMK 248’de sayılan suçlardan birine ilişkin olmalıdır.
- Tedbir sanığın duruşmaya gelmesini sağlama amacı taşımalıdır.
- Tedbir ölçülü olmalıdır.
- Karar kanunda öngörülen yetkili merci tarafından verilmelidir.
Sanığın kaçaklık durumu sona ererse el koyma tedbirinin devam edip etmeyeceği yeniden değerlendirilmelidir. Üçüncü kişilerin iyi niyetli hakları da korunmalıdır.
Anayasa Mahkemesi Neden İptal Kararı Verdi?
Düzenlemenin arkasında Anayasa Mahkemesinin 10 Temmuz 2025 tarihli E.2024/98, K.2025/149 sayılı kararı bulunmaktadır.
Anayasa Mahkemesi, önceki kuralın kaçak sanık hakkında aleyhe sonuç doğurabilecek güvenlik tedbirine hükmedilmesine izin verdiğini, buna karşılık sanığın duruşmada hazır bulunma ve savunma hakkından geçerli biçimde feragat etmediğini ileri sürerek yeniden değerlendirme istemesine imkân sağlayan etkili bir usul yolu bulunmadığını belirledi.
Mahkeme bu eksikliği adil yargılanma hakkı ve savunma hakkı yönünden anayasal güvence sorunu olarak değerlendirdi. Yeni düzenlemeyle güvenlik tedbirine karşı yargılamanın yenilenmesi yolunun açılması, bu iptal kararının doğurduğu hukuki boşluğu gidermeyi amaçlamaktadır. Anayasa Mahkemesi kararı
CMK 247 Değişikliği Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
7589 sayılı Kanun’un CMK 247’yi değiştiren 16. maddesi, Kanun’un yayımlandığı 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Kanunda CMK 247 değişikliği bakımından özel bir geçiş hükmü bulunmamaktadır. Ceza muhakemesi kurallarının derhâl uygulanması ilkesi gereğince yeni hüküm, yürürlük tarihinden sonra yapılacak yargılama işlemlerinde uygulanacaktır.
Bununla birlikte daha önce kesinleşmiş güvenlik tedbiri kararları bakımından yeni başvuru yolunun uygulanma biçimi, kararın kesinleşme tarihi ve usul işlemleri birlikte değerlendirilmelidir. Yeni hüküm hakkında henüz yerleşik Yargıtay içtihadı oluşmadığından kesinleşmiş dosyalarda başvuru koşullarının somut olarak incelenmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Kaçak sanık hakkında dava devam eder mi?
Evet. Kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilir ve duruşma yapılabilir.
Sorgusu yapılmamış kaçak sanığa ceza verilebilir mi?
Hayır. Daha önce sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
Kaçak sanık hakkında beraat kararı verilebilir mi?
Kanundaki yasak beraat kararını kapsamamaktadır. Delillerin beraati gerektirmesi hâlinde beraat kararı verilebilir.
Müdafi yoksa ne olur?
Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii bulunmuyorsa mahkeme barodan müdafi görevlendirilmesini ister.
Güvenlik tedbirine karşı ne yapılabilir?
Sanık veya müdafii, savunma hakkını kullanmak istediğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.
31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren CMK 247 değişikliği, kaçak sanık yargılamasında kovuşturmanın sürdürülmesi ile savunma hakkının korunması arasında yeni bir denge kurmuştur.
Kaçak sanık hakkında deliller toplanabilir ve yargılama yürütülebilir. Ancak daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Delillerin gerektirmesi hâlinde beraat kararı verilmesi mümkündür.
Kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmişse sanık veya müdafii, savunma hakkının kullanılmak istendiğini bildirerek yargılamanın yenilenmesini isteyebilir. Başvuruda kaçaklık kararının usulü, sanığın daha önce sorgulanıp sorgulanmadığı, kararın kesinleşme durumu ve güvenlik tedbirinin dayandığı deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Resmî kaynaklar
7589 sayılı Kanun’un kabul edilen metni
Anayasa Mahkemesi E.2024/98, K.2025/149 sayılı kararı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Av. iltan Ekmekçioğlu
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
