CMK Geçici Madde 3: Milletvekili Davalarında Yetki

Bir kişinin milletvekili seçilmesi veya milletvekilleri hakkında özel bir soruşturma usulü getirilmesi, daha önce başlamış her ceza dosyasının kendiliğinden başka bir savcılığa ya da mahkemeye gönderileceği anlamına gelmez. CMK Geçici Madde 3, 2017’de yapılan yetki değişikliğinin o tarihte devam eden milletvekili soruşturma ve davalarına etkisini düzenleyen bir geçiş hükmüdür.

Madde, yalnız belirli bir tarihten önce açılmış dava ve başlatılmış soruşturmaları kapsar. Bu nedenle hükmün günümüzde yeni açılan bütün milletvekili dosyalarına uygulanan genel bir yetki kuralı olarak görülmemesi gerekir.

CMK Geçici Madde 3 Güncel Metni

Geçici Madde 3- (Ek: 15/8/2017-KHK-694/149 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/144 md.)

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar milletvekilleri hakkında açılmış olan davalarda, bu maddeyi ihdas eden Kanun Hükmünde Kararname ile bu Kanunun 161 inci maddesine eklenen dokuzuncu fıkra hükmü uyarınca yetkisizlik ve görevsizlik kararı verilemez; bu davalara kesin hükümle sonuçlandırılıncaya kadar bu mahkemelerce bakılmaya devam olunur. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar milletvekilleri hakkında başlatılmış soruşturmalarda da bu maddeyi ihdas eden Kanun Hükmünde Kararname ile bu Kanunun 161 inci maddesine eklenen dokuzuncu fıkra hükmü uyarınca yetkisizlik kararı verilemez.

Geçici Maddenin Amacı Nedir?

CMK 161’e eklenen dokuzuncu fıkra, milletvekilleri hakkında seçimden önce veya sonra işlendiği ileri sürülen suçlar bakımından soruşturma yetkisini özel olarak belirlemiştir. Bu değişiklik yapılırken hâlihazırda başka savcılık ve mahkemelerde yürüyen dosyaların hangi mercide devam edeceği ayrıca açıklığa kavuşturulmuştur.

Geçici Madde 3’ün amacı, yetki kuralındaki değişiklik nedeniyle mevcut dosyaların topluca başka mercilere gönderilmesini önlemektir. Böylece başlamış işlemlerin tekrarlanması, yargılamanın uzaması ve dosyanın görev veya yetki tartışması içinde kalması engellenmek istenmiştir.

Hangi Davalar Düzenleme Kapsamındadır?

Hüküm, yürürlüğe girdiği tarihe kadar milletvekilleri hakkında açılmış ceza davalarını kapsar. Dava bu tarihten önce açılmışsa, CMK 161/9’daki yeni düzenlemeye dayanılarak yetkisizlik veya görevsizlik kararı verilemez.

Bu davalara, daha önce bakmakta olan mahkemelerce kesin hükümle sonuçlandırılıncaya kadar devam edilir. “Kesin hüküm” ifadesi, yalnız ilk derece mahkemesinin karar vermesini değil, olağan kanun yollarının tamamlanması sonucunda hükmün kesinleşmesini anlatır.

Devam Eden Soruşturmalar Nasıl Etkilendi?

Geçici hüküm yalnız kovuşturma evresindeki davalarla sınırlı değildir. Yürürlük tarihinden önce milletvekilleri hakkında başlatılmış soruşturmalarda da CMK 161/9 gerekçe gösterilerek yetkisizlik kararı verilemez.

Başka bir anlatımla, soruşturmayı o tarihte yürüten Cumhuriyet başsavcılığı dosyaya devam eder. Ancak bunun için soruşturmanın milletvekili hakkında ve geçici maddenin yürürlüğe girmesinden önce gerçekten başlatılmış olması gerekir.

CMK 161 ile Bağlantısı Nedir?

CMK 161 savcının görev ve yetkileri, suç haberinin alınmasından itibaren Cumhuriyet savcısının araştırma yetkisini ve adli kollukla ilişkisini düzenler. Maddenin dokuzuncu fıkrası ise milletvekilleri hakkındaki soruşturmalarda Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı ve belirli ağır ceza mahkemeleri üzerinden özel bir yetki sistemi kurmuştur.

Geçici Madde 3, bu yeni sistemin geçmişte başlamış dosyaları yerinden etmemesini sağlayan özel hükümdür. Dolayısıyla genel kural ile geçiş kuralı birlikte okunmalı; dosyanın başlangıç tarihi belirlenmeden görevli veya yetkili merci hakkında sonuca varılmamalıdır.

Yetkisizlik ve Görevsizlik Kararı Neden Verilemez?

Yetki, bir davaya hangi yerdeki mahkemenin veya savcılığın bakacağını; görev ise davanın hangi tür ve derecedeki mahkemede görüleceğini belirler. Geçici Madde 3, kapsamındaki davalarda CMK 161/9 değişikliği gerekçe gösterilerek bu iki nedenle gönderme kararı verilmesini yasaklar.

Bu yasak, dosyada başka hiçbir görev veya yetki sorununun tartışılamayacağı anlamına gelmez. Hüküm yalnız kendisini ihdas eden düzenlemeyle CMK 161’e eklenen dokuzuncu fıkradan kaynaklanan değişikliğin geçmiş dosyalara uygulanmasını önler.

Milletvekili Dokunulmazlığıyla Aynı Şey midir?

Hayır. Geçici Madde 3, yasama dokunulmazlığının kaldırılması veya milletvekilinin ceza sorumluluğu hakkında yeni bir kural getirmez. Düzenlediği konu, önceden başlamış soruşturma ve davaların hangi adli merci tarafından sürdürüleceğidir.

Bir dosyada yasama dokunulmazlığı, soruşturma yetkisi ve mahkemenin görevi birbirinden ayrı hukuki sorunlardır. Somut olay değerlendirilirken suç tarihi, milletvekilliği sıfatının kazanıldığı tarih, soruşturma veya dava başlangıcı ve varsa dokunulmazlığa ilişkin anayasal işlemler birlikte incelenmelidir.

Uygulamada İncelenmesi Gereken Belgeler

• Soruşturmanın başlatıldığı ve davanın açıldığı tarih,
• Şüpheli veya sanığın milletvekilliği sıfatına ilişkin kayıtlar,
• İddianamenin düzenlenme ve kabul tarihleri,
• Dosyayı yürüten başsavcılık veya mahkemenin görev ve yetki dayanağı,
• Varsa daha önce verilmiş görevsizlik veya yetkisizlik kararları,
• Dosyanın kesinleşip kesinleşmediğini gösteren kanun yolu kayıtları.

İki Kısa Örnek

Örnek 1: Bir milletvekili hakkında ceza davası geçici maddenin yürürlüğünden önce açılmışsa, yalnız CMK 161/9’daki yeni yetki kuralı gerekçe gösterilerek dosya başka mahkemeye gönderilemez. Mevcut mahkeme davayı kesin hükme kadar sürdürür.

Örnek 2: Soruşturma geçici maddenin yürürlüğünden sonra başlatılmışsa, Geçici Madde 3’teki koruyucu devam kuralı uygulanmaz. Yetkili başsavcılık güncel CMK 161 hükümlerine göre belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

CMK Geçici Madde 3 bugün bütün milletvekili davalarına uygulanır mı?

Hayır. Hüküm, yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış davalar ve başlatılmış soruşturmalar için düzenlenmiş bir geçiş kuralıdır.

Madde yeni bir ceza veya suç tanımı getirir mi?

Hayır. Suç veya yaptırım düzenlemez; mevcut dosyalarda görevli ve yetkili mercinin değişip değişmeyeceğini belirler.

Eski dava başka mahkemeye gönderilebilir mi?

Yalnız CMK 161/9’da yapılan değişikliğe dayanılarak yetkisizlik veya görevsizlik kararı verilemez.

Soruşturma dosyaları da kapsamda mıdır?

Evet. Yürürlük tarihinden önce milletvekili hakkında başlatılmış soruşturmalarda da aynı değişikliğe dayanılarak yetkisizlik kararı verilemez.

Dava ne zamana kadar aynı mahkemede görülür?

Geçici hüküm, davanın kesin hükümle sonuçlandırılıncaya kadar aynı mahkemede görülmeye devam edeceğini belirtir.

Bu hüküm yasama dokunulmazlığını kaldırır mı?

Hayır. Yasama dokunulmazlığı ile adli yetki ve görev kuralları farklı konulardır.

Dosyada hangi tarih esas alınır?

Kovuşturmada davanın açılma, soruşturmada ise işlemlerin başlatılma tarihi ile geçici maddenin yürürlük tarihi karşılaştırılır.

Ceza soruşturmasının genel başlangıcı ve delillerin toplanması konusunda CMK 160 savcının soruşturma görevi yazısı da incelenebilir.

Sonuç

CMK Geçici Madde 3, 2017’de milletvekilleri hakkındaki soruşturma yetkisinde yapılan değişiklik sırasında devam eden dosyaları koruyan bir geçiş hükmüdür. Yürürlükten önce açılmış davalar aynı mahkemede kesin hükme kadar sürdürülür; başlamış soruşturmalar da yalnız yeni CMK 161/9 kuralına dayanılarak başka savcılığa gönderilemez. Güncel bir dosyada maddenin uygulanabilirliği, soruşturma ve dava başlangıç tarihleri üzerinden belirlenmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.