İçeriğe geç

TCK 66 Dava Zamanaşımı

Avukat İltan Ekmekçioğlu, Uygulamada Sık Karşılaşılan Suçlar ve Yargılaması kitabı

TCK 66 dava zamanaşımı, suç için kanunda öngörülen cezanın ağırlığına göre kamu davasının hangi sürede düşeceğini düzenler. Hesap yalnız takvimden ibaret değildir; uygulanacak ceza aralığı, dosyadaki delillerin gösterdiği nitelikli hâller, failin suç tarihindeki yaşı ve başlangıç günü birlikte değerlendirilir. Hüküm kesinleşmeden önce özgürlüğü sınırlayan sürelerin cezadan indirilmesi için TCK 63 mahsup şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

Madde, ceza soruşturması ve kovuşturmasının sınırsız süreyle devam etmesini önleyen genel bir hükümdür. Genel ve özel affın etkileri TCK 65‘te; zamanaşımının durması ve kesilmesi ise TCK 67‘de ayrıca düzenlenir.

TCK 66 Güncel Madde Metni

Dava zamanaşımı

Madde 66 – (1) Kanunda başka türlü yazılmış olan hâller dışında kamu davası;

  1. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
  2. Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl,
  3. Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl,
  4. Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl,
  5. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl,

geçmesiyle düşer.

(2) Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup da on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; on beş yaşını doldurmuş olup da on sekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer.

(3) Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur.

(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.

(5) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hâllerde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar.

(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.

(7) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde dava zamanaşımı uygulanmaz.

Resmî metin: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 30 Ekim 2026).

Madde Gerekçesi ve İlk Kabul Metni

TBMM Adalet Komisyonu gerekçesinde, Tasarıdaki dava zamanaşımı düzenlemesinin esasının korunduğu; suçlar arasında cürüm ve kabahat ayrımının kaldırılması ile yeni yaptırım sistemine bağlı ifade değişiklikleri yapıldığı belirtilir. Çocuk failler için suç tarihindeki yaşa göre farklı süreler kabul edilmesi, dosyadaki mevcut delillerin gösterdiği daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerin hesaba katılması ve suçun işleniş biçimine göre farklı başlangıç günleri belirlenmesi de ilk kabul gerekçesinin temel başlıklarıdır.

26 Eylül 2004 tarihli ilk kabul metni ile yürürlükteki hüküm aynı değildir. 5377 sayılı Kanun’un 8. maddesi, TCK 66’nın yalnız beşinci fıkrasını değiştirmiştir. Değişiklikle, aynı fiil nedeniyle yeniden yargılamayı gerektiren hâllerde sürenin mahkemenin talebi kabul ettiği tarihte yeniden başlayacağı açıkça düzenlenmiştir. Süre tablosu ile diğer başlangıç kuralları bu değişiklikten etkilenmemiştir.

Korunan Hukuki Değer ve Hükmün İşlevi

TCK 66 bağımsız bir suç tanımı yapmaz. Hüküm; hukuki güvenliği, makul sürede yargılanma düşüncesini ve ceza adaletinin zaman içinde zayıflayan ispat koşullarına karşı öngörülebilirliğini korur.

Dava zamanaşımı dolduğunda cezalandırma yetkisi somut dosya bakımından sona erer ve kamu davası düşer. Bu sonuç, fiilin hukuka uygun hâle geldiği veya hiç gerçekleşmediği anlamına gelmez.

Dava Zamanaşımı Süreleri

Kanundaki cezaAsıl süre
Ağırlaştırılmış müebbet hapis30 yıl
Müebbet hapis25 yıl
Alt sınırı 20 yıldan az olmayan hapis20 yıl
Üst sınırı 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis15 yıl
Üst sınırı 5 yılı aşmayan hapis veya adlî para cezası8 yıl

Süre belirlenirken hükmedilen sonuç ceza değil, suçun kanundaki cezasının üst sınırı esas alınır. Seçimlik olarak hapis veya adlî para cezası öngörülmüşse hapis cezasına bakılır.

Kapsam, Fail ve Mağdur

Madde genel hüküm olduğu için belirli bir fail veya mağdur tipi içermez. Zamanaşımı hesabı, Türk Ceza Kanununun ve özel ceza kanunlarının kapsamına giren kamu davalarında; ilgili düzenlemede farklı bir süre veya zamanaşımı yasağı bulunmadıkça uygulanır.

Failin suç tarihindeki yaşı önemlidir. On iki–on beş yaş grubunda genel sürenin yarısı, on beş–on sekiz yaş grubunda ise üçte ikisi uygulanır. Yaş, soruşturma veya yargılama tarihine göre değil fiilin işlendiği tarihe göre belirlenir.

Maddi ve Manevi Unsurlarla İlişkisi

TCK 66’nın kendi maddi veya manevi unsuru yoktur. Ancak süreyi seçebilmek için isnat edilen suçun temel ve nitelikli unsurlarının doğru belirlenmesi gerekir. Dosyadaki mevcut deliller daha ağır cezayı gerektiren bir nitelikli hâli gösteriyorsa, bu hâle karşılık gelen ceza aralığı süre hesabında dikkate alınır.

Kast, taksir veya özel amaç gibi manevi unsurlar, suç vasfını ve dolayısıyla uygulanacak ceza aralığını değiştirdiği ölçüde zamanaşımı hesabını etkileyebilir.

Hareket, Netice ve Sürenin Başlangıcı

  • Tamamlanmış suç: Suçun işlendiği gün.
  • Teşebbüs: Son icra hareketinin yapıldığı gün.
  • Kesintisiz suç: Hukuka aykırı durumun sona erdiği gün.
  • Zincirleme suç: Zincirdeki son suçun işlendiği gün.
  • Çocuğa karşı özel ilişki içinde işlenen suç: Çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün.
  • Yeniden yargılama: İlgili talebin mahkemece kabul edildiği gün.

Başlangıç gününün yanlış belirlenmesi, yıllarca sürebilecek hesap farkı doğurabilir. Sürenin gün, ay ve yıl olarak nasıl hesaplanacağı ve re’sen uygulanması hakkında TCK 72 zamanaşımı hesabı ayrıca incelenmelidir.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Dava zamanaşımı, fiilin hukuka uygunluğu veya failin kusurluluğu hakkında bir değerlendirme değildir. Meşru savunma, hakkın kullanılması, kanun hükmünün yerine getirilmesi ve hata hükümleri önce suçun oluşup oluşmadığını etkiler; zamanaşımı ise oluştuğu kabul edilen isnadın zaman bakımından takip edilebilirliğini belirler.

Suç vasfındaki hata süreyi de değiştirebilir. Bu nedenle yalnız olay adından hareketle değil, kanuni unsurlar ve uygulanabilecek nitelikli hâller birlikte incelenmelidir.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Teşebbüste süre son hareketten başlar. Suça iştirak eden kişiler bakımından suç tarihi esas olmakla birlikte, failin yaşı gibi kişisel veriler her kişi için ayrıca değerlendirilir.

Zincirleme suçta başlangıç son suç tarihidir. Farklı suçların gerçek içtima kuralları gereğince ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken durumda ise her suç için kendi ceza aralığına ve başlangıç tarihine göre bağımsız hesap yapılır.

Nitelikli Hâllerin Hesaba Etkisi

TCK 66/3 uyarınca dosyadaki mevcut delillerin gösterdiği daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâller süre hesabına katılır. Henüz ispatlanmamış her iddia otomatik olarak daha uzun süre doğurmaz; değerlendirme mevcut delil temelinde yapılır.

Daha az cezayı gerektiren kişisel indirim nedenleri veya yargılama sonunda belirlenen sonuç ceza, kural olarak ilk fıkradaki süre kategorisini değiştirmez.

Yaptırım ve Hukuki Sonuç

Madde bir ceza veya güvenlik tedbiri öngörmez. Asıl dava zamanaşımı süresi dolduğunda kamu davasının düşmesi sonucunu bağlar. Süre dolmadan bir durma veya kesilme nedeni gerçekleşmişse nihai tarih TCK 67 ile birlikte hesaplanır.

Kesilme hâlinde süre yeniden başlar; ancak toplam uzama kanunda gösterilen sınırı aşamaz. Bu nedenle “asıl süre” ile dosyadaki işlemler nedeniyle ortaya çıkan “uzamış süre” birbirinden ayrılmalıdır.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

TCK 66 bağımsız bir suç tanımı olmadığı için kendisi bakımından şikâyet veya uzlaştırma şartı yoktur. Bu kurumlar, zamanaşımı hesabı yapılan asıl suça göre belirlenir. Şikâyete bağlı suçlarda TCK 73’teki altı aylık şikâyet süresi ile dava zamanaşımı ayrı ayrı denetlenir; şikâyet süresi hiçbir durumda dava zamanaşımı süresini aşamaz.

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda CMK 253/21 uygulanır. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenlerden birine ilk uzlaştırma teklifinin yapıldığı tarihten, girişimin sonuçsuz kaldığı ve en geç uzlaştırmacının raporunu büroya verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı işlemez. Bu dönem TCK 66’daki asıl süre kategorisini değiştirmez; kronoloji hesabında durma süresi olarak ayrıca gösterilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme TCK 66’ya göre değil, isnat edilen suçun kanuni cezasına ve görev kurallarına göre belirlenir. Suçun niteliğine göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi görevli olabilir. Yetki bakımından temel ölçüt suçun işlendiği yerdir; kesintisiz, zincirleme veya farklı yerlerde bağlantılı hareketlerden oluşan olaylarda özel yetki kuralları ayrıca incelenir.

Görev, yetki ve savunma stratejisi somut isnada göre değiştiğinden, ceza hukuku avukatı sayfasındaki soruşturma ve kovuşturma ayrımı ayrıca incelenebilir.

Soruşturma, Kovuşturma ve Düşme Kararı

Dava zamanaşımı Cumhuriyet savcısı ve mahkeme tarafından re’sen gözetilir; şüpheli veya sanık bu sonuçtan vazgeçemez. Kovuşturmada sürenin dolması kural olarak CMK 223/8 uyarınca düşme kararı verilmesini gerektirir. Bununla birlikte CMK 223/9 gereğince derhâl beraat kararı verilebilecek bir durumda düşme kararıyla yetinilemez.

TCK 66/5’in kapsamı ayrıca dar yorumlanmalıdır. Anayasa Mahkemesi E.A.A. kararında, fıkranın kesin hükümden sonra davanın yeniden görülmesini sağlayan yeniden yargılama hâllerini kapsadığını; yalnız yeniden soruşturma yapılmasının bu anlamda tekrar yargılama olmadığını belirtmiştir.

Zamanaşımının Hesaplanması

Sağlıklı hesap için önce suçun işlendiği tarih ve suç biçimi belirlenir. Ardından temel suç ile delillerin gösterdiği ağırlaştırıcı nitelikli hâlin kanuni üst sınırı bulunur; failin suç tarihindeki yaşı uygulanır ve son olarak durma-kesilme olayları kronolojik sıraya yerleştirilir.

Örneğin üst sınırı dört yıl hapis olan bir suçta genel asıl süre sekiz yıldır. Üst sınırı on yıl hapis olan bir suçta ise genel asıl süre on beş yıldır. Somut dosyada kesilme varsa bitiş tarihi ayrıca ileri taşınabilir.

Varsayımsal Uygulama Örnekleri

  1. Sekiz yıllık süre: Yirmi yaşındaki failin 15 Mart 2020’de tamamladığı, kanuni üst sınırı dört yıl hapis olan bir suçta asıl dava zamanaşımı sekiz yıldır. Durma veya kesilme bulunmadığı varsayımında süre 15 Mart 2028 gününün sonunda dolar. Bu tarihten önce iddianame düzenlenmesi gibi bir kesme nedeni gerçekleşirse TCK 67’ye göre yeni hesap yapılır.
  2. Çocuk fail ve zincirleme suç: Failin zincirdeki son fiil tarihinde on yedi yaşında olduğu ve suçun kanuni üst sınırının on yıl hapis olduğu varsayımında genel süre on beş yıldır. TCK 66/2 gereğince bunun üçte ikisi, yani on yıl uygulanır. Son suç 1 Haziran 2021’de işlenmiş ve durma-kesilme yoksa asıl süre 1 Haziran 2031 gününün sonunda dolar.

Deliller ve İncelenecek Belgeler

  • Suç tarihini veya devam eden fiilin sona erdiği günü gösteren kayıtlar,
  • İsnat edilen temel ve nitelikli hâllere ilişkin deliller,
  • Nüfus kayıtları ve failin suç tarihindeki yaşını gösteren belgeler,
  • İfade, sorgu, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet işlemlerinin tarihleri,
  • İzin, bekletici mesele veya kaçaklık durumuna ilişkin kayıtlar,
  • Yeniden yargılama talebinin kabul tarihini gösteren dosya belgesi.

Hesap, yalnız dosyanın açılış veya duruşma tarihine bakılarak yapılmamalıdır. Kronoloji, belge tarihleriyle birlikte tek çizelgede gösterilmelidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

  • Hükmedilen sonuç cezayı esas almak,
  • Nitelikli hâlin kanuni üst sınırını gözden kaçırmak,
  • Teşebbüste suç tarihini son hareket yerine başka bir tarihten başlatmak,
  • Kesintisiz suç ile anlık suçu karıştırmak,
  • Çocuk fail için yaş oranını suç tarihi yerine bugünkü yaşa göre uygulamak,
  • Şikâyet süresi ile dava zamanaşımını aynı süre sanmak,
  • Durma ve kesilme olaylarını birbirine karıştırmak,
  • Asıl süre ile uzamış süreyi ayrı hesaplamamak.

Somut Olay Kontrol Listesi

  • İsnat edilen suç ve uygulanabilecek nitelikli hâl nedir?
  • Kanuni cezanın üst sınırı hangi tarihli kanuna göre belirlenmelidir?
  • Fiil tamamlanmış, teşebbüs aşamasında, kesintisiz veya zincirleme midir?
  • Sürenin başlangıç günü hangi belgeden doğrulanmaktadır?
  • Fail suç tarihinde kaç yaşındadır?
  • Özel kanunda farklı bir süre veya zamanaşımı yasağı var mıdır?
  • Dosyada durma veya kesilme oluşturan işlemler hangi tarihlerdedir?
  • Asıl ve uzamış son tarihler ayrı ayrı hesaplanmış mıdır?

Sık Sorulan Sorular

TCK 66 dava zamanaşımı ne zaman başlar?

Tamamlanmış suçta suçun işlendiği gün başlar. Teşebbüs, kesintisiz suç ve zincirleme suç için ayrı başlangıç günleri vardır; çocuklara karşı üstsoy veya üzerlerinde hüküm ve nüfuzu bulunan kişilerce işlenen suçlarda süre mağdur on sekiz yaşını bitirdiğinde başlar.

En kısa dava zamanaşımı süresi kaç yıldır?

TCK 66/1’deki genel süreler içinde en kısa süre sekiz yıldır. Ancak failin suç tarihinde çocuk olması hâlinde ikinci fıkradaki oranlar uygulanır; özel kanun hükümleri de ayrıca kontrol edilir.

Dava zamanaşımı sonuç cezaya göre mi hesaplanır?

Hayır. Kural olarak suçun kanunda yazılı cezasının üst sınırı esas alınır. Seçimlik yaptırımlarda hapis cezasına bakılır.

Nitelikli hâl zamanaşımı süresini uzatabilir mi?

Evet. Dosyadaki mevcut deliller daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli gösteriyorsa, o hâle ait ceza aralığı daha uzun bir süre kategorisine yol açabilir.

Dava zamanaşımından vazgeçilebilir mi?

Hayır. Zamanaşımı re’sen uygulanır; şüpheli veya sanık bundan vazgeçemez.

Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı aynı mıdır?

Hayır. Dava zamanaşımı kesin hükümden önce kamu davasının sürdürülebilmesini, ceza zamanaşımı ise kesinleşen cezanın infaz edilebilirliğini ilgilendirir.

Her suçta dava zamanaşımı uygulanır mı?

Hayır. TCK 66/7’de belirtilen ve yurt dışında işlenen bazı ağır suçlarda dava zamanaşımı uygulanmaz. Ayrıca özel düzenlemeler de kontrol edilmelidir.

Sonuç

TCK 66 dava zamanaşımı hesabında yalnız yıl sayısına bakmak yeterli değildir. Suçun kanuni üst sınırı, nitelikli hâller, failin suç tarihindeki yaşı, suçun tamamlanma biçimi ve başlangıç günü birlikte belirlenmelidir. Ardından TCK 67’deki durma-kesilme olayları ile TCK 72’deki hesap kuralları uygulanmalıdır.

Somut dosyada tek bir tarih veya suç vasfı hatası sonucu değiştirebilir. Bu nedenle hesap; yürürlükteki kanun metni, suç tarihi ve dosya kronolojisi üzerinden ayrı ayrı denetlenmelidir.

Kaynakça

Resmî Mevzuat ve Gerekçe

Akademik Eserler

  • İzzet Özgenç, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayıncılık, dava zamanaşımı bölümü.
  • Mahmut Koca ve İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayıncılık, dava ve cezanın düşmesi bölümü.

Doğrulanmış Resmî Kararlar

AV. İLTAN EKMEKÇİOĞLU

Avukat İltan Ekmekçioğlu logosu

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Dava ZamanaşımıDava Zamanaşımının BaşlangıcıTCK 66Zamanaşımı HesabıZamanaşımı Süreleri
Önceki yazı
TCK 67 Dava Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi
Sonraki yazı
TCK 65 Genel Af ve Özel Af
TCK 66 dava zamanaşımı sürelerini simgeleyen saatli adliye binası

İlgili Yazılar

Kasım 2026
PSÇPCCP
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30