TCK 72 zamanaşımı hesabı, dava ve ceza zamanaşımı sürelerinin hangi zaman birimleriyle belirleneceğini ve bu sürelerin yetkili makamlarca kendiliğinden uygulanacağını düzenleyen genel hükümdür. Maddeye göre bir gün yirmi dört saat, bir ay otuz gündür; yıl ise resmî takvime göre hesaplanır.

TCK 72 ayrıca şüpheli, sanık veya hükümlünün zamanaşımının uygulanmasından vazgeçemeyeceğini açıkça belirtir. Bu nedenle zamanaşımı yalnız tarafların ileri sürmesine bağlı bir savunma değildir. Dosyanın her aşamasında başlangıç tarihi, durma ve kesilme sebepleri ile geçen süre resen incelenmelidir.

TCK 72 Güncel Madde Metni

Zamanaşımının hesabı ve uygulanması
MADDE 72- (1) Dava ve ceza zamanaşımı süreleri gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir. Bir gün, yirmidört saat; bir ay, otuz gündür. Yıl, resmî takvime göre hesap edilir.
(2) Dava ve ceza zamanaşımı re’sen uygulanır ve bundan şüpheli, sanık ve hükümlü vazgeçemezler.

Madde metni 23 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sistemi üzerinden doğrulanmıştır. Aşağıdaki açıklamalar yürürlükteki hükme ilişkindir; yürürlüğe girmemiş teklifler kanun metni olarak ele alınmamıştır.

TCK 72 Madde Gerekçesi

Düzenlemenin gerekçesi, dava ve ceza zamanaşımı sürelerinin hesaplanmasında ortak ve öngörülebilir ölçüler oluşturmaktır. Gün, ay ve yıl kavramlarının kanunda tanımlanması; farklı hesap yöntemlerinden doğabilecek belirsizlikleri azaltır.

İkinci fıkra, zamanaşımının kamu düzenine ilişkin niteliğini yansıtır. Sürenin dolup dolmadığı yalnız kişinin talebine bırakılmamış; ilgili makamların dosya üzerinden kendiliğinden değerlendirme yapması öngörülmüştür. Kişinin uygulamadan vazgeçmesine de izin verilmemiştir.

Hükmün Amacı ve Korunan Hukuki Değer

TCK 72’nin amacı, devletin soruşturma, kovuşturma ve infaz yetkisinin zaman bakımından sınırlarını hesaplanabilir hâle getirmektir. Bu yönüyle hukuki güvenlik, öngörülebilirlik ve ceza adaletinin zamanında işletilmesi korunur.

Hüküm aynı zamanda zamanaşımı konusunda taraf iradesinden bağımsız bir denetim sağlar. Dosyada hiç kimse süre itirazı ileri sürmese bile zamanın hukuki etkisi göz ardı edilemez.

TCK 72’nin Kapsamı ve İşlevi

Madde hem dava zamanaşımına hem ceza zamanaşımına uygulanır. Ancak bu iki kurumun başlangıç noktaları ve sonuçları farklıdır. Dava zamanaşımı, kamu davasının yürütülebilirliğine; ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş yaptırımın infaz edilebilirliğine ilişkindir.

TCK 72 temel süreyi belirlemez. Dava zamanaşımı süreleri TCK 66’ya, durma ve kesilme sebepleri TCK 67’ye; ceza zamanaşımı süreleri ise TCK 68 ceza zamanaşımı hükmüne göre tespit edilir. TCK 72 bu sürelerin ölçüsünü ve uygulanma yöntemini tamamlar.

Dava Zamanaşımı ile Ceza Zamanaşımı Arasındaki Fark

Dava zamanaşımı, kanunda belirlenen sürenin geçmesiyle kamu davasının düşmesine yol açar. Hesaplamada suçun kanuni cezası, nitelikli hâli, kişinin suç tarihindeki yaşı, başlangıç tarihi ve kesilme ya da durma sebepleri birlikte değerlendirilir.

Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş cezanın belirli süre içinde infaz edilmemesiyle ilgilidir. Süre, kural olarak hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı tarihten başlar. Tebligat, yakalama veya kanunda belirtilen yeni suç sürenin kesilmesine neden olabilir.

Bir Gün Nasıl Hesaplanır?

TCK 72/1 uyarınca bir gün yirmi dört saattir. Saat üzerinden yürüyen bir sürenin hesabında başlangıç anı ve kesintisiz geçen yirmi dört saat esas alınır. Dosyadaki işlem saatleri bu nedenle önem taşıyabilir.

Yalnız “takvim günü değişti” denilerek yirmi dört saatlik sürenin geçtiği kabul edilmemelidir. Bununla birlikte zamanaşımının başlangıcı ve sonu belirlenirken ilgili ceza ve usul hükümleri birlikte uygulanır.

Bir Ay Nasıl Hesaplanır?

Kanuna göre bir ay otuz gündür. Zamanaşımı süresi ay olarak belirlenmişse hesap, takvim aylarının yirmi sekiz, yirmi dokuz veya otuz bir gün çekmesinden bağımsız biçimde otuz günlük birim üzerinden yapılır.

Bir aylık süreyi yalnız başlangıç tarihinin sonraki aydaki aynı gününe taşımak hatalı sonuç doğurabilir. Ay biriminin kanundaki otuz günlük karşılığı esas alınmalıdır.

Bir Yıl Nasıl Hesaplanır?

TCK 72, yılın resmî takvime göre hesaplanacağını düzenler. Bu nedenle bir yıllık süreyi otomatik olarak üç yüz altmış gün kabul etmek doğru değildir. Başlangıç tarihi ile resmî takvimdeki karşılık tarih esas alınır.

Artık yıl ve 29 Şubat gibi özellikler bulunduğunda hesap takvim üzerinden yapılmalıdır. Sürenin başlangıç günü ve sona erdiği an dosya kayıtlarıyla kesin biçimde belirlenmelidir.

Zamanaşımının Başlangıç Tarihi

TCK 72 hesap birimlerini gösterir; başlangıç tarihini tek başına belirlemez. Dava zamanaşımında tamamlanmış suç, teşebbüs, kesintisiz suç, zincirleme suç ve bazı çocuk mağdurlara karşı işlenen suçlar için TCK 66’daki özel başlangıç kuralları dikkate alınır.

Ceza zamanaşımında ise kesinleşme veya infazın kesintiye uğradığı tarih önem taşır. Yanlış başlangıç tarihi seçilirse gün, ay ve yıl hesabı matematiksel olarak doğru yapılsa bile hukuki sonuç hatalı olur.

Durma ve Kesilme Süreyi Nasıl Etkiler?

Durma hâlinde zamanaşımı süresi kanuni sebep devam ettiği müddetçe işlemez; sebep ortadan kalkınca kaldığı yerden sürer. Kesilme hâlinde ise kanunun öngördüğü olayın gerçekleşmesiyle süre yeniden işlemeye başlar.

Dava zamanaşımında durma ve kesilme TCK 67’ye, ceza zamanaşımının kesilmesi TCK 71’e göre incelenir. TCK 72’nin zaman birimleri, bu işlemlerden sonra kalan veya yeniden başlayan süreye uygulanır.

Zamanaşımının Re’sen Uygulanması

Re’sen uygulama, zamanaşımının şüpheli, sanık veya hükümlü tarafından ayrıca ileri sürülmesi beklenmeden değerlendirilmesi demektir. Soruşturma, kovuşturma ve infaz aşamalarında ilgili makamlar süreyi dosya kapsamına göre kendiliğinden kontrol etmelidir.

Bir başvuruda zamanaşımından söz edilmemesi, sürenin dolmasının göz ardı edilmesini sağlamaz. Buna karşılık hesap için gerekli suç tarihi, kesinleşme kaydı, durma ve kesilme işlemleri eksiksiz tespit edilmelidir.

Şüpheli, Sanık veya Hükümlü Zamanaşımından Vazgeçebilir mi?

Hayır. TCK 72/2, dava ve ceza zamanaşımından vazgeçilemeyeceğini açıkça düzenler. Kişi yargılamanın devam etmesini veya cezanın infazını istediğini bildirse bile bu beyan zamanaşımının uygulanmasını engellemez.

Vazgeçme yasağı, kurumun yalnız kişisel yarara değil kamu düzenine de ilişkin olduğunun sonucudur. Beyanın varlığı dosyaya kaydedilebilir; fakat dolmuş süreyi yeniden canlandırmaz.

Fail, Mağdur ve İlgili Kişiler

TCK 72 bağımsız bir suç tipi olmadığı için kendine özgü fail ve mağdur belirlemez. Dava zamanaşımında şüpheli veya sanık; ceza zamanaşımında hükümlü doğrudan ilgilidir. Mağdur ve suçtan zarar gören de sürenin doğurduğu sonuçlardan etkilenebilir.

Madde, şüpheli, sanık ve hükümlünün vazgeçemeyeceğini özellikle belirtir. Birden fazla kişinin bulunduğu dosyalarda suç tarihi, yaş, isnat ve kesilme işlemlerinin her kişi yönünden ayrı değerlendirilmesi gerekebilir.

Maddi ve Manevi Unsur Bakımından Değerlendirme

TCK 72 bir davranışı suç olarak tanımlamaz. Bu nedenle madde bakımından hareket, netice, kast veya taksir unsuru bulunmaz. Bu unsurlar asıl suç tipi yönünden incelenir.

TCK 72’deki inceleme; süre türü, başlangıç anı, kişinin yaşı, durma veya kesilme olayı ve geçen zamanın doğru hesaplanmasına yöneliktir. Hesap cetveli ile dosya kronolojisi belirleyicidir.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Hukuka uygunluk nedenleri TCK 72’ye değil, asıl suç isnadına ilişkindir. Zamanaşımı hesabında yapılan hata ise fiilin hukuka uygunluğundan farklıdır ve çoğunlukla tarihlerin veya kesilme sebeplerinin yanlış değerlendirilmesinden kaynaklanır.

Ayın takvim ayı gibi hesaplanması, yılın üç yüz altmış gün sayılması, kesinleşme tarihinin yanlış alınması veya kesilme işleminin dosyada gözden kaçırılması sık rastlanan hesap hatalarıdır.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

TCK 72 bir suç tipi olmadığından teşebbüs ve iştirak hükümleri doğrudan uygulanmaz. Ancak asıl suç teşebbüs aşamasında kalmışsa dava zamanaşımının başlangıç tarihi son hareketin yapıldığı güne göre belirlenebilir.

Birden fazla suç veya sanık bulunan dosyalarda her suçun temel süresi ve başlangıç tarihi ayrı incelenir. Zincirleme ve kesintisiz suçlarda TCK 66’daki başlangıç kuralı hesaba katılır; yalnız ortak bir dosya numarasına dayanılarak tek süre çıkarılmamalıdır.

TCK 72’de Yaptırım ve Nitelikli Hâl

TCK 72 hapis veya adlî para cezası öngörmez; nitelikli hâl düzenlemez. Madde, başka bir suç nedeniyle belirlenen dava veya ceza zamanaşımının nasıl hesaplanacağını ve uygulanacağını gösterir.

Sürenin dolması dava veya ceza bakımından kanunun öngördüğü sona erme sonucunu doğurur. Bu sonuçların malvarlığı ve kişisel haklara etkisi ayrıca TCK 74 dava veya cezanın düşmesinin etkisi kapsamında değerlendirilir.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Önödeme

TCK 72 kendi başına şikâyete bağlı bir suç, uzlaştırma veya önödeme kurumu değildir. Asıl suçun bu kurumlara tabi olup olmadığı ilgili suç maddesi ve usul hükümlerine göre belirlenir.

Şikâyet süresi ile dava zamanaşımı aynı değildir. Şikâyete bağlı bir suçta altı aylık şikâyet süresi değerlendirilirken dava zamanaşımı üst sınırı da göz önünde bulundurulur; iki süre birbirinin yerine kullanılamaz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

TCK 72 özel bir görev veya yetki kuralı getirmez. Görevli ve yetkili merci, asıl suçun niteliği ve genel usul hükümlerine göre belirlenir. Zamanaşımı bu dosyada kendiliğinden incelenir.

Ceza zamanaşımı yönünden infazla görevli birimler ve gerektiğinde ilgili yargı mercii, kesinleşme ve infaz kayıtlarını esas alır. Hesaplama için ayrı bir suç isnadı veya bağımsız kamu davası oluşturulmaz.

Zamanaşımı Hesabında İncelenecek Belgeler

• Suç tarihi ve fiilin niteliğini gösteren soruşturma kayıtları
• İddianamenin düzenlenme ve kabul tarihleri
• İfade, sorgu, tutuklama ve mahkûmiyet işlemlerinin tarihleri
• İzin, bekletici mesele veya kaçaklıkla ilgili başlangıç ve bitiş kayıtları
• Hükmün kesinleşme şerhi ve kesinleşme tarihi
• İnfaza başlama, kesinti, tebligat ve yakalama kayıtları
• Şüpheli, sanık veya hükümlünün suç tarihindeki yaşını gösteren nüfus kaydı
• Her suç ve kişi için ayrı hazırlanmış kronoloji ve süre cetveli

Belgenin yalnız düzenlenmiş olması yeterli değildir. İşlemin zamanaşımına kanunen etki eden nitelikte olup olmadığı ve hangi kişi ya da suç yönünden sonuç doğurduğu ayrıca kontrol edilmelidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımını birbirine karıştırmak
• Bir ayı takvim ayı, bir yılı üç yüz altmış gün kabul etmek
• Başlangıç tarihini suç veya kesinleşme kayıtlarından doğrulamamak
• Durma ile kesilmenin süre üzerindeki farklı etkisini gözden kaçırmak
• Birden fazla suç veya kişi için tek bir süre hesabı yapmak
• Zamanaşımının yalnız talep edilirse uygulanacağını sanmak
• Şüpheli, sanık veya hükümlünün zamanaşımından vazgeçebileceğini kabul etmek
• Yürürlüğe girmemiş bir teklifi mevcut hüküm gibi hesaba katmak

Somut Olay Kontrol Listesi

• Hesaplanan süre dava zamanaşımı mı, ceza zamanaşımı mı?
• Asıl suç için kanunda öngörülen temel süre nedir?
• Başlangıç tarihi hangi kanun hükmüne göre belirlenmiştir?
• Kişinin suç tarihindeki yaşı süreyi etkiliyor mu?
• Durma sebebi var mı; başladı ve sona erdiği tarihler belli mi?
• Kesilme sebebi var mı; son kesilme tarihi hangisi?
• Gün, ay ve yıl birimleri TCK 72’ye uygun çevrilmiş mi?
• Birden fazla suç ve kişi için ayrı hesap yapılmış mı?
• Resen inceleme dosyanın güncel aşamasında tekrarlanmış mı?

Sık Sorulan Sorular

TCK 72’ye göre bir ay kaç gündür?

Bir ay otuz gündür. Ay olarak belirlenen süre, takvim ayının kaç gün çektiğinden bağımsız biçimde bu ölçüye göre hesaplanır.

Bir yıl üç yüz altmış gün olarak mı hesaplanır?

Hayır. TCK 72, yılın resmî takvime göre hesaplanacağını belirtir. Bu nedenle yıllık süreler takvim esasına göre belirlenir.

Zamanaşımı talep edilmeden uygulanır mı?

Evet. Dava ve ceza zamanaşımı re’sen uygulanır. İlgili makam, taraflar ileri sürmese bile sürenin dolup dolmadığını kontrol etmelidir.

Sanık zamanaşımının uygulanmasını istemeyebilir mi?

Kişi böyle bir istekte bulunsa da hukuki sonuç değişmez. Kanun, şüpheli, sanık ve hükümlünün zamanaşımından vazgeçemeyeceğini düzenler.

TCK 72 zamanaşımı süresinin kaç yıl olduğunu belirler mi?

Hayır. Madde hesap birimlerini ve resen uygulamayı düzenler. Dava zamanaşımı süreleri TCK 66’ya, ceza zamanaşımı süreleri TCK 68’e göre belirlenir.

Durma ve kesilme aynı sonucu mu doğurur?

Hayır. Durmada süre geçici olarak işlemez ve sebep kalkınca kaldığı yerden devam eder. Kesilmede ise kanuni şartlar oluştuğunda süre yeniden işlemeye başlar.

Ceza zamanaşımı süresini yeniden başlatan tebligat, yakalama ve yeni kasıtlı suç koşulları için TCK 71 ceza zamanaşımının kesilmesi düzenlemesi ayrıca incelenmelidir.

Sonuç

TCK 72, zamanaşımı hesabında bir günün yirmi dört saat, bir ayın otuz gün olduğunu ve yılın resmî takvime göre belirleneceğini açıklar. Hüküm, hem dava hem ceza zamanaşımına uygulanır.

Doğru sonuç için yalnız süre miktarı değil; başlangıç tarihi, yaş indirimi, durma ve kesilme olayları, kesinleşme ve infaz kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. Zamanaşımı re’sen uygulanır ve şüpheli, sanık veya hükümlü bu uygulamadan vazgeçemez.

Süre hesabında yalnız gün, ay ve yıl ölçüsü yeterli değildir. Durma aralıkları ile kesme nedenlerinin kronolojiye nasıl uygulanacağı TCK 67 dava zamanaşımının durması ve kesilmesi yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 23 Ağustos 2026)
• TBMM – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kabul metni
• TBMM Genel Kurul tutanağı – TCK 72’nin kabul edilen metni
• TBMM Adalet Komisyonu raporu ve madde gerekçeleri
• Öne çıkan görsel: Joshua Olsen / Unsplash

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.