Sanığın soruşturma sırasında verdiği ifade ile duruşmadaki savunması farklı olabilir. Ancak önceki her beyanın duruşmada okunması mümkün değildir. CMK 213, hem ifadeler arasında çelişki bulunmasını hem de önceki ifadenin kanunda belirtilen makam veya koşullarda alınmış olmasını arar.

Bu düzenleme, çelişkili beyanların açıklığa kavuşturulması ile savunma hakkının korunması arasında denge kurar. Özellikle müdafi bulunmadan kollukça alınan ifade bakımından CMK 148/4’teki güvence ayrıca dikkate alınmalıdır.

CMK 213 Güncel Madde Metni

Sanığın önceki ifadesinin okunması

Madde 213 – (1) Aralarında çelişki bulunması halinde; sanığın, hâkim veya mahkeme huzurunda yaptığı açıklamalar ile Cumhuriyet savcısı tarafından alınan veya müdafiinin hazır bulunduğu kolluk ifadesine ilişkin tutanaklar duruşmada okunabilir.

CMK 213’ün Amacı ve Kapsamı

Maddenin amacı, sanığın duruşmadaki açıklaması ile önceki beyanı arasındaki gerçek bir çelişkinin mahkeme önünde tartışılabilmesini sağlamaktır. Önceki tutanağın okunması, sanığa farkın nedenini açıklama ve savunmasını ortaya koyma imkânı verir.

Okuma işlemi için yalnızca önceki bir tutanağın bulunması yeterli değildir. Duruşmadaki açıklama ile önceki beyan arasında somut bir çelişki bulunmalı ve önceki ifade maddede sayılan usullerden biriyle alınmış olmalıdır.

Hangi Önceki İfadeler Duruşmada Okunabilir?

• Sanığın hâkim huzurunda yaptığı açıklamalar,
• Sanığın mahkeme huzurunda yaptığı açıklamalar,
• Cumhuriyet savcısı tarafından alınan ifade,
• Müdafi hazır bulunurken kolluk tarafından alınan ifade.

Bu tutanakların okunabilmesi için önceki ifadeyle duruşmadaki beyan arasında çelişki bulunmalıdır. Aynı doğrultudaki bir beyanın yalnızca tekrar edilmesi amacıyla CMK 213’e başvurulması maddenin işleviyle bağdaşmaz.

Müdafisiz Kolluk İfadesi Okunabilir mi?

CMK 213, kolluk ifadesi bakımından müdafiin hazır bulunmasını açıkça arar. Müdafi olmadan kollukça alınan ifade, CMK 148/4 uyarınca hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Bu nedenle dosyada kolluk ifade tutanağı bulunması, onun doğrudan okunabileceği veya mahkûmiyete dayanak yapılabileceği anlamına gelmez. İfadenin kim tarafından, nerede ve müdafi huzurunda alınıp alınmadığı kontrol edilmelidir.

İfadeler Arasındaki Çelişki Nasıl Belirlenir?

Çelişki, suçlamaya veya savunmaya etkili somut bir konuda farklı anlatımlar bulunmasıdır. Olayın yeri, zamanı, eylemin gerçekleşme biçimi, kişilerle ilişki veya belirleyici başka bir ayrıntı hakkındaki uyumsuzluk buna örnek olabilir.

Mahkeme, hangi beyanların neden çeliştiğini göstermeli; ilgili tutanak bölümünü okuduktan sonra sanığa açıklama imkânı tanımalıdır. Sanığın açıklaması, müdafiin itirazı ve gerekli görülen sorular duruşma tutanağına geçirilmelidir.

Önceki İfade Okununca Doğru Kabul Edilir mi?

Hayır. Okuma işlemi önceki ifadeye otomatik üstünlük kazandırmaz ve sanığın duruşmadaki savunmasını kendiliğinden geçersiz kılmaz. Mahkeme her iki beyanı, alınma koşullarını ve dosyadaki diğer delilleri birlikte değerlendirir.

Sanığın önceki beyanında suçu kabul etmiş olması da tek başına mahkûmiyet sonucu doğurmaz. Beyanın hukuka uygun biçimde alınması ve diğer delillerle birlikte tartışılması gerekir.

Sanığa ve Müdafiine Söz Verilmesi

Önceki ifade okunduktan sonra sanık, beyanlar arasındaki farkı açıklayabilir. Müdafi de tutanağın okunma şartlarına, ifadenin alınış biçimine veya çelişkinin bulunmadığına ilişkin itirazlarını bildirebilir.

Duruşmada soru yöneltme usulü CMK 201 doğrudan soru yöneltme yazısında; deliller ve okunan tutanaklar hakkında taraflara söz verilmesinin devamı ise ilgili duruşma hükümlerinde ele alınmaktadır.

CMK 212 ile CMK 213 Arasındaki Fark

CMK 212 tanık ifadesindeki çelişkiyi ve tanığın hatırlayamamasını düzenler. CMK 213 ise sanığın önceki açıklamalarının hangi koşullarda okunabileceğine ilişkindir. Sanık savunma yapan kişi olduğundan, önceki kolluk ifadesi yönünden müdafi güvencesi özel önem taşır.

Tanığın önceki tutanağının okunabildiği diğer hâller CMK 211 önceki ifade tutanağı yazısında açıklanmıştır. Sanık beyanında ise CMK 213’te sayılan kaynak ve usul şartları esas alınır.

Uygulamada Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Önceki ve duruşmadaki beyan arasında gerçek bir çelişki var mı?
• Önceki ifade hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından mı alındı?
• Kolluk ifadesinde müdafi hazır mıydı?
• Okunan bölüm ve sanığın açıklaması tutanağa yazıldı mı?
• İfadenin hukuka uygunluğu ve diğer delillerle ilişkisi tartışıldı mı?

Sık Sorulan Sorular

Sanığın eski ifadesi her duruşmada okunur mu?

Hayır. CMK 213 kapsamında önceki beyan ile duruşmadaki açıklama arasında çelişki bulunmalıdır.

Savcılıkta alınan ifade okunabilir mi?

Evet. İfadeler arasında çelişki varsa Cumhuriyet savcısı tarafından alınan ifadeye ilişkin tutanak duruşmada okunabilir.

Avukatsız kolluk ifadesi okunabilir mi?

CMK 213, kolluk ifadesi için müdafiin hazır bulunmasını arar. Ayrıca CMK 148/4’teki doğrulama ve hükme esas alma yasağı gözetilir.

Önceki ifade okunursa mahkûmiyet kesinleşir mi?

Hayır. Önceki ifade otomatik olarak doğru kabul edilmez; diğer deliller ve sanığın açıklamasıyla birlikte değerlendirilir.

Sanık çelişkiyi açıklayabilir mi?

Evet. Tutanağın okunmasının ardından sanığa farklılığın nedenini açıklama ve savunmasını sürdürme imkânı verilmelidir.

Müdafi okumaya itiraz edebilir mi?

Evet. Çelişki bulunmadığı, ifade şartlarının oluşmadığı veya beyanın hukuka aykırı alındığı ileri sürülebilir.

Çelişkinin tutanağa geçirilmesi gerekir mi?

Okunan bölümün, sanığın açıklamasının ve tarafların itirazlarının açıkça kaydedilmesi sonradan yapılacak denetim açısından önemlidir.

Sonuç

CMK 213 uyarınca sanığın önceki ifadesi yalnızca duruşmadaki açıklamasıyla çelişmesi hâlinde ve kanunda belirtilen koşullarla okunabilir. Hâkim, mahkeme ve savcılık ifadeleri ile müdafi huzurunda alınan kolluk ifadesi bu kapsamdadır.

Önceki tutanağın okunması, beyanı kendiliğinden üstün veya doğru hâle getirmez. Sanığın açıklama hakkı korunmalı; ifadenin alınış koşulları ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.