TCK 67 Dava Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi

TCK 67 dava zamanaşımının durması ve kesilmesi bakımından hangi olayların süre hesabını etkilediğini düzenler. Dava zamanaşımının durması sırasında süre geçici olarak işlemez; kesilme hâlinde ise önceki süre silinir ve kanundaki sınırlar içinde yeniden işlemeye başlar.

Bu ayrım, soruşturma veya kovuşturmanın zamanaşımı nedeniyle sona erip ermediğinin belirlenmesinde önemlidir. Hesaplama yapılırken suç tarihi, uygulanacak temel süre, durma aralığı ve kesme nedenlerinin tarihleri ayrı ayrı gösterilmelidir.

TCK 67 Güncel Madde Metni

Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi

MADDE 67- (1) Soruşturma ve kovuşturma yapılmasının, izin veya karar alınması veya diğer bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı bulunduğu hâllerde; izin veya kararın alınmasına veya meselenin çözümüne veya kanun gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilmiş olan suç faili hakkında bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur.

(2) Bir suçla ilgili olarak;

a) Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi,

b) Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi,

c) Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,

d) Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi,

Hâlinde, dava zamanaşımı kesilir.

(3) Dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunması hâlinde, zamanaşımı süresi son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar.

(4) Kesilme hâlinde, zamanaşımı süresi ilgili suça ilişkin olarak Kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar.

TCK 67 Madde Gerekçesi

Tasarının ilgili madde metni içerik olarak muhafaza edilmiştir. Ancak, “kamu davasının açılması” ibaresi yerine, “soruşturma, kovuşturma yapılması, kamu davasının açılması” ifadesi benimsenmiş ve bu suretle uygulamada çıkan aksaklıkların giderilmesi amaçlanmıştır.

Korunan Hukuki Değer ve Hükmün İşlevi

TCK 67, ceza muhakemesinin etkili yürütülmesi ile kişinin belirsiz süre boyunca suç isnadı altında kalmaması arasındaki dengeyi korur. Devletin soruşturma ve kovuşturma yetkisi, kanunda belirtilmeyen işlemlerle süresiz hâle getirilemez.

Maddenin işlevi temel zamanaşımı süresini belirlemek değildir. Önce zamanaşımı kurumunun genel çerçevesi ve TCK 66 kapsamındaki temel süre tespit edilir; ardından TCK 67’deki durma ve kesilme olayları kronolojiye uygulanır.

Dava Zamanaşımının Durması Nedir?

Durma, zamanaşımı süresinin kanunda belirtilen engel devam ettiği müddetçe işlememesidir. Engel ortadan kalktığında süre kaldığı yerden devam eder; engelden önce geçen süre kaybolmaz.

Örneğin soruşturmanın yapılması kanunen izin alınmasına bağlıysa, izin sürecinin TCK 67 kapsamına girip girmediği ve başlangıç ile bitiş tarihleri belgelenmelidir. Her yazışma, kurum cevabı beklenmesi veya dosyanın işlemden kaldırılması kendiliğinden durma nedeni oluşturmaz.

İzin veya Karar Alınmasının Beklenmesi

Soruşturma ya da kovuşturmanın yapılabilmesi için kanunun aradığı izin veya karar bulunuyorsa, bu engelin doğduğu tarihten gerekli izin veya kararın alınmasına kadar süre durabilir. Beklenen işlemin muhakemenin yürütülmesi bakımından zorunlu olması gerekir.

İzin talebinin gönderildiği, yetkili makama ulaştığı ve sonuçlandığı tarihler dosya üzerinden belirlenmelidir. Yetkisiz mercie yapılan başvuru veya kanunda karşılığı bulunmayan idari bekleme, otomatik olarak durma sonucu doğurmaz.

Başka Bir Mercide Çözülmesi Gereken Mesele

Ceza soruşturması veya kovuşturması, başka bir mercide çözülmesi gereken meselenin sonucuna hukuken bağlıysa zamanaşımı bu engel çözülünceye kadar durur. Bağlantının yalnız faydalı değil, muhakemenin devamı için zorunlu olması aranır.

Bekletici mesele kabul edilen husus, bu hususun hangi mercie gönderildiği ve çözüm tarihinin dosyada açıkça gösterilmesi gerekir. Ceza dosyasındaki her teknik veya hukuki tartışma bu kapsamda değerlendirilmez.

Kaçaklık Kararının Etkisi

Kanun gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilen suç faili bakımından, bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur. Sadece kişinin bulunamaması veya çağrıya cevap vermemesi yeterli değildir; kanunda öngörülen usule uygun kaçaklık kararı aranır.

Kararın verildiği ve kaldırıldığı tarihler hesaplamaya esas alınır. Kişinin fiilen yakalandığı tarih ile kararın hukuken kaldırıldığı tarih farklıysa, dosyadaki resmî işlem tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Dava Zamanaşımının Kesilmesi Nedir?

Kesilme, kesme nedeninden önce işlemiş sürenin hesaptan çıkması ve zamanaşımı süresinin yeniden başlamasıdır. TCK 67’deki kesme nedenleri sınırlı sayıdadır; benzer görünen her soruşturma işlemi bunlara eklenemez.

Birden çok kesme nedeni varsa süre son geçerli kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işler. Bununla birlikte toplam süre, temel zamanaşımı süresinin yarısını aşacak ölçüde uzatılamaz.

Savcı Huzurunda İfade veya Sorgu

Şüpheli ya da sanıklardan birinin Cumhuriyet savcısı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi zamanaşımını keser. Kolluk tarafından alınan ifade, kanundaki “savcı huzurunda” şartıyla aynı değildir.

İşlemin hangi sıfatla, hangi makam önünde ve hangi tarihte yapıldığı tutanaktan doğrulanmalıdır. Birden fazla şüpheli veya sanık bulunması hâlinde bunlardan biri hakkında gerçekleşen işlem de madde kapsamında sonuç doğurabilir.

Tutuklama Kararı

Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi kesme nedenidir. Kesme anı, kararın verildiği tarihtir; kararın fiilen infaz edilip edilmediği ayrı bir meseledir.

Yakalama emri, gözaltı, adli kontrol veya tutuklama talebi ile tutuklama kararı birbirine karıştırılmamalıdır. Kanun açıkça tutuklama kararını saymıştır.

İddianame Düzenlenmesi

Suçla ilgili iddianamenin düzenlenmesi dava zamanaşımını keser. Hesaplamada iddianamenin düzenlenme tarihi ile kabul tarihi ayrılmalı; kanunun kesme nedeni olarak hangisini gösterdiği dikkate alınmalıdır.

İddianamenin hangi fiil ve kişi yönünden sonuç doğurduğu dosyanın kapsamına göre incelenmelidir. Aynı dosyada farklı suç tarihleri veya farklı hukuki nitelendirmeler bulunabilir.

Mahkûmiyet Kararı

Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi zamanaşımını keser. Kararın henüz kesinleşmemiş olması, kanunda kesme nedeni olarak karar verilmesinin esas alındığı gerçeğini değiştirmez.

Beraat, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı sonucunun aynı etkiyi doğurduğu varsayılmamalıdır. Kesme nedeni kanundaki ifadeye uygun biçimde saptanmalıdır.

Kesilmeden Sonra Süre Nasıl Hesaplanır?

Kesme nedeni gerçekleştiğinde temel zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar. Birden fazla kesme olayı varsa her biri ayrı tarih satırı olarak gösterilir ve son geçerli kesme tarihinden yeni hesap yapılır.

Kesilme nedeniyle ulaşılabilecek toplam süre, ilgili suç için kanunda belirlenen temel sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Örneğin temel süre sekiz yıl ise, geçerli kesme nedenleri bulunsa bile zamanaşımı süresi kural olarak toplam on iki yılı aşamaz. Durma süreleri ise süre işlemediği için bu hesaba ayrıca eklenir.

Durma ile Kesilme Arasındaki Fark

• Durmada, engelden önce geçen süre korunur ve engel kalkınca kaldığı yerden devam eder.
• Kesilmede, kesme nedeninden önce geçen süre silinir ve temel süre yeniden başlar.
• Durma nedenleri muhakemenin yürütülmesine ilişkin hukuki engellerdir.
• Kesme nedenleri TCK 67’nin ikinci fıkrasında açıkça sayılan muhakeme işlemleridir.
• Kesilmede yarı oranında azami uzama sınırı bulunur.
• Durma aralığı, sürenin işlemediği dönem olarak kronolojiye ayrıca eklenir.

İlgili Kişiler ve Muhakeme Makamları

TCK 67 bağımsız bir suç tipi değildir. Bu nedenle hükmün kendisine özgü faili veya mağduru bulunmaz. Düzenleme, zamanaşımı hesabı yapılan suçun şüphelisi, sanığı ve kamu adına soruşturma ile kovuşturmayı yürüten makamlar bakımından sonuç doğurur.

Birden fazla şüpheli veya sanık bulunan dosyalarda kesme işleminin kişiler ve isnat edilen fiiller bakımından kapsamı dikkatle belirlenmelidir. Dosya numarasının aynı olması tek başına bütün suçlamalar için aynı başlangıç ve bitiş tarihini göstermeyebilir.

Maddi ve Manevi Unsur, Hareket ve Netice

Madde suç tanımlamadığından maddi unsur, kast, taksir, hareket ve suç neticesi aranmaz. İncelenen konu, gerçekleşmiş muhakeme işlemlerinin dava zamanaşımı süresine hukuki etkisidir.

Zamanaşımını etkileyen olayın adı değil, kanuni niteliği ve gerçekleşme tarihi önemlidir. Yanlış işlem adı, eksik tutanak veya hatalı tarih kaydı hesaplamayı değiştirebilir.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Durma veya kesme sonucu doğuracak işlem kanuni dayanağa ve usule uygun olmalıdır. Kanunda sayılmayan bir işlem, yalnız soruşturmanın sürdüğünü göstermek amacıyla kesme nedeni olarak kabul edilemez.

Suç tarihinin, iddianame tarihinin veya karar tarihinin yanlış alınması zamanaşımı sonucunu doğrudan etkiler. Lehe kanun değerlendirmesi ve suçun hukuki niteliğindeki değişiklik de temel süreyi değiştirebileceğinden kronoloji güncel nitelendirmeye göre yeniden hesaplanmalıdır.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

TCK 67’ye teşebbüs, iştirak veya içtima hükümleri uygulanmaz; çünkü madde bağımsız suç oluşturmaz. Bu kurumlar zamanaşımı hesabı yapılan asıl suç bakımından önem taşır.

Teşebbüste zamanaşımının başlangıcı son hareket tarihine göre belirlenir. Zincirleme, kesintisiz veya birden fazla suç içeren olaylarda ise her suç ve başlangıç tarihi ayrı değerlendirilmeli; TCK 67 işlemleri bu tabloya uygulanmalıdır.

Nitelikli Hâller ve Yaptırım

TCK 67’de nitelikli hâl, hapis cezası veya adli para cezası yoktur. Hüküm, zamanaşımı süresinin işlemesini etkileyen usulî sonuçları düzenler.

Temel zamanaşımı süresi belirlenirken suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri, dosyadaki mevcut deliller çerçevesinde TCK 66 uyarınca dikkate alınabilir. Bu değerlendirme TCK 67’de yeni bir yaptırım yaratmaz.

Şikâyet, Uzlaştırma, Görevli ve Yetkili Mahkeme

TCK 67 bağımsız suç tipi olmadığı için maddeye özgü şikâyet süresi veya uzlaştırma usulü bulunmaz. Asıl suçun şikâyete ya da uzlaştırmaya tabi olması kendi kanuni düzenlemesine göre belirlenir; bu süreçler ile dava zamanaşımı birbirine karıştırılmamalıdır.

Görevli ve yetkili mahkeme de asıl suçun niteliğine ve ceza muhakemesi kurallarına göre belirlenir. Zamanaşımı soruşturma ve kovuşturma makamlarınca kendiliğinden dikkate alınır.

Dava Zamanaşımı ve Ceza Zamanaşımı Ayrımı

TCK 67, kesinleşmeden önce kamu davasının sürdürülmesiyle ilgili dava zamanaşımını düzenler. Kesinleşmiş cezanın infazına ilişkin ceza zamanaşımı ise farklı kurallara tabidir.

Bu nedenle TCK 72 zamanaşımı hesabı ile birlikte TCK 66 ve TCK 67; kesinleşmeden sonraki süreçte ise TCK 68 ve devamındaki hükümler incelenmelidir.

İncelenmesi Gereken Delil ve Belgeler

• Suç tarihini ve fiilin niteliğini gösteren soruşturma belgeleri,
• İzin veya karar alınmasına ilişkin başvuru ve cevap tarihleri,
• Bekletici meselenin gönderildiği ve sonuçlandığına ilişkin kayıtlar,
• Kaçaklık kararının verilme ve kaldırılma tarihleri,
• Savcı huzurunda ifade veya sorgu tutanakları,
• Tutuklama kararı ve karar tarihi,
• İddianamenin düzenlenme tarihi ve kapsamı,
• Mahkûmiyet hükmünün verildiği tarih,
• Suçun temel ve nitelikli hâllerine ilişkin ceza sınırları,
• Birden fazla şüpheli, sanık veya suç varsa kişi ve fiil bazlı kronoloji.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Durma ile kesilmeyi aynı hukuki sonuç sanmak,
• Kanunda sayılmayan her soruşturma işlemini kesme nedeni kabul etmek,
• Kolluk ifadesini savcı huzurundaki ifadeyle karıştırmak,
• Tutuklama talebi, yakalama emri ve tutuklama kararını aynı saymak,
• İddianamenin düzenlenme ve kabul tarihlerini ayırmamak,
• Kesilmeden sonra süreyi yeniden başlatmamak,
• Yarı oranındaki azami uzama sınırını gözden kaçırmak,
• Durma aralığını toplam süre hesabına eklememek,
• Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımını karıştırmak,
• Her suç ve sanık için ayrı kronoloji hazırlamamak.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Suçun tamamlanma veya zamanaşımının başlangıç tarihi nedir?
• TCK 66’ya göre temel dava zamanaşımı süresi kaç yıldır?
• Daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâl hesaba katılmalı mı?
• Kanuni bir izin, karar veya bekletici mesele bulunuyor mu?
• Durma dönemi hangi tarihler arasında gerçekleşti?
• Usulüne uygun kaçaklık kararı var mı ve ne zaman kaldırıldı?
• Savcı huzurunda ifade veya sorgu tarihi nedir?
• Tutuklama kararı hangi tarihte verildi?
• İddianame hangi tarihte düzenlendi?
• Mahkûmiyet hükmü hangi tarihte verildi?
• Son geçerli kesme nedeni hangisidir?
• Toplam süre temel sürenin yarısından fazla uzatılmış mı?
• Yürürlükteki ve suç tarihindeki kanun karşılaştırılmış mı?

Sık Sorulan Sorular

Dava zamanaşımının durması ne anlama gelir?

Süre, kanundaki engel devam ettiği müddetçe işlemez. Engel ortadan kalkınca daha önce geçen süre korunarak kaldığı yerden devam eder.

Zamanaşımı kesilince önce geçen süre hesaba katılır mı?

Hayır. Geçerli kesme nedeni gerçekleştiğinde süre yeniden başlar. Ancak toplam uzama, temel sürenin en fazla yarısıyla sınırlıdır.

Kollukta ifade alınması zamanaşımını keser mi?

TCK 67, şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınmasını ya da sorguya çekilmesini sayar. Kolluk ifadesi bu açık şartla aynı değildir.

Yakalama kararı tutuklama kararıyla aynı mıdır?

Hayır. Kanunda kesme nedeni olarak tutuklama kararı gösterilmiştir. Yakalama emri veya gözaltı işlemi ayrı kurumlardır.

İddianamenin hangi tarihi esas alınır?

Kesme nedeni iddianamenin düzenlenmesidir. Düzenlenme tarihi ile mahkemece kabul tarihi birbirinden ayrılarak dosya üzerinden kontrol edilmelidir.

Dava zamanaşımından vazgeçilebilir mi?

Hayır. Zamanaşımı kendiliğinden uygulanır; şüpheli veya sanık bundan vazgeçemez.

Durma ve kesilme birlikte bulunabilir mi?

Evet. Aynı dosyada farklı tarihlerde durma ve kesme nedenleri gerçekleşebilir. Her olay kronolojik sıraya konularak hesap yapılmalıdır.

Sonuç

TCK 67 dava zamanaşımının durması ve kesilmesi arasındaki farklı sonuçları açıkça ayırır. Doğru hesaplama için önce temel süre belirlenmeli; ardından kanuni durma aralıkları, sınırlı sayıdaki kesme nedenleri, son kesme tarihi ve yarı oranındaki azami uzama sınırı birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 23 Ağustos 2026)
• TBMM – 5237 sayılı Kanunun kabul edilen metni
• TBMM Adalet Komisyonu raporu ve madde gerekçesi

Av. iltan Ekmekçioğlu