Ceza davasında duruşmanın kapalı yapılması istendiğinde, bu talebin görüşülmesi sırasında hassas bilgilerin daha baştan kamuya açıklanması riski doğabilir. CMK 184, kapalılık isteminin hangi durumda kapalı oturumda ele alınabileceğini düzenler.

Madde, asıl duruşmanın mutlaka kapatılacağı anlamına gelmez. Öncelikle yalnız kapalılık isteminin görüşüleceği ara oturumun açık mı kapalı mı yapılacağını belirler; asıl kapalılık kararı ayrıca değerlendirilir.

CMK 184 Güncel Madde Metni

Açıklığın kaldırılması hakkında karar

Madde 184 – (1) 182 nci maddede gösterilen hâllerde, açıklığın kaldırılması istemine ilişkin olarak yapılacak duruşma, istem üzerine veya mahkemece uygun görülürse kapalı yapılır.

CMK 184’ün Amacı ve Kapsamı

Maddenin amacı, duruşmanın kapatılması gerekip gerekmediği tartışılırken korunmak istenen bilginin açık oturumda ifşa edilmesini önlemektir. Genel ahlâk veya kamu güvenliğiyle ilgili hassas olgular, kapalılık talebinin gerekçesi açıklanırken ortaya çıkabilir.

CMK 184, CMK 182’deki duruşmanın açıklığı kuralının tamamlayıcısıdır. Duruşmalar kural olarak herkese açıktır; genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde duruşmanın bir kısmı ya da tamamı kapatılabilir.

Buradaki düzenleme, kapalılık isteminin incelenme yöntemine ilişkindir. Mahkeme önce istemi değerlendirir; ardından duruşmanın esas bölümünün açık veya kapalı yürütülmesine gerekçeli biçimde karar verir.

Açıklığın Kaldırılması Ne Demektir?

Açıklığın kaldırılması, halkın ve basının duruşmayı izleme imkânının belirli bir bölüm veya bütün duruşma bakımından sınırlandırılmasıdır. Bu işlem, tarafların davadan çıkarılması veya savunma hakkının ortadan kaldırılması anlamına gelmez.

Kapalılık, ceza muhakemesinin temel açıklık ilkesine istisnadır. Bu nedenle yalnız kanunda belirtilen sebeplere ve somut bir gerekliliğe dayanmalıdır.

Kapalılık Talebini Kim Yapabilir?

Sanık, müdafi, katılan, mağdur veya vekili, koşulların bulunduğunu düşünüyorsa duruşmanın kısmen ya da tamamen kapalı yapılmasını talep edebilir. Cumhuriyet savcısı da kamu güvenliği veya genel ahlâk bakımından gerekli gördüğü durumda görüşünü bildirebilir.

Mahkeme de dosyadaki olguları değerlendirerek kapalılık konusunu kendiliğinden ele alabilir. CMK 184’teki “mahkemece uygun görülürse” ifadesi, kapalılık isteminin görüşüleceği oturumun mahkeme tarafından da kapalı yapılabileceğini gösterir.

Talepte bulunan kişi, korunması gereken hususu ve açık görüşmenin doğurabileceği sakıncayı mümkün olduğunca somutlaştırmalıdır. Soyut endişeler, asıl duruşmanın açıklığının kaldırılması için tek başına yeterli kabul edilmemelidir.

Kapalılık İstemi Nasıl Yapılır?

Talep yazılı dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak ileri sürülebilir. Duruşmada yapılan talebin ve mahkemenin verdiği kararın tutanağa geçirilmesi önemlidir.

Dilekçede dosya numarası, talebin hangi duruşma bölümü için yapıldığı, dayanak olaylar ve neden daha sınırlı bir önlemin yeterli olmayacağı açıklanmalıdır. Hassas bilgi içeren eklerin nasıl sunulacağı konusunda mahkeme kaleminden usule uygun yöntem öğrenilebilir.

Talebin Görüşülmesi Kendiliğinden Kapalı mı Yapılır?

Hayır. CMK 184, kapalılık istemine ilişkin duruşmanın istem üzerine veya mahkeme uygun görürse kapalı yapılabileceğini belirtir. Dolayısıyla ara oturumun kapalı yapılması otomatik değildir.

Talepte bulunan taraf, kapalılık gerekçesini açık oturumda anlatmanın neden sakıncalı olacağını belirtmelidir. Mahkeme de hassas bilginin korunması ile duruşmanın açıklığı arasında ölçülü bir değerlendirme yapar.

Ara Oturumun Kapanması Asıl Duruşmayı da Kapatır mı?

Hayır. Kapalılık talebinin görüşüldüğü bölümün kapalı yapılması, asıl duruşmanın kapatıldığı anlamına gelmez. Ara oturum sonunda mahkeme ayrıca karar verir.

Talep kabul edilirse mahkeme duruşmanın hangi bölümünün kapalı yapılacağını belirleyebilir. Risk yalnız belirli bir tanık anlatımı veya delille sınırlıysa bütün yargılama yerine o bölümün kapatılması değerlendirilebilir.

Talep reddedilirse duruşmaya açıklık ilkesi uyarınca devam edilir. Kararın gerekçesinin tutanağa yazılması zorunluluğu CMK 186 kapalılık kararı hükmünde ayrıca düzenlenir.

Mahkeme Hangi Ölçütleri Değerlendirir?

Asıl kapalılık bakımından ölçütler CMK 182’deki genel ahlâk ve kamu güvenliğidir. Bu değerlerden birinin etkilenme ihtimali tek başına yeterli değildir; açıklığın kaldırılmasının kesin olarak gerekli olması aranır.

Mahkeme tehlikenin somutluğunu, korunacak bilginin niteliğini, riskin duruşmanın hangi bölümünde ortaya çıktığını ve daha sınırlı bir önlemin yeterli olup olmayacağını inceler.

Kapalılık kararının kapsamı gereğinden geniş olmamalıdır. Yalnız belirli bir işlem risk taşıyorsa kısmi kapalılık, açıklık ilkesini daha az sınırlayan bir yöntem olabilir.

Kapalılık Kararı Gerekçeli Olmalı mı?

Evet. Duruşmanın kapalı yapılmasına ilişkin karar gerekçeli olmalıdır. Kararda kanuni sebep, somut risk ve kapalılığın neden gerekli görüldüğü anlaşılabilir biçimde belirtilmelidir.

Bununla birlikte gerekçe yazılırken korunması amaçlanan mahrem veya güvenlikle ilgili bilginin gereksiz biçimde yeniden açıklanmamasına dikkat edilmelidir. Gerekçe, hem denetlenebilir olmalı hem de tedbirin amacını boşa çıkarmamalıdır.

Hüküm de Kapalı Oturumda mı Açıklanır?

CMK 182 uyarınca kapalılık kararı verilmiş olsa bile hüküm kural olarak açık duruşmada açıklanır. CMK 184, yalnız kapalılık isteminin görüşüleceği ara oturuma ilişkin özel bir usul belirler.

Kanunun özel durumlarda öngördüğü zorunlu kapalılık ayrıca değerlendirilir. CMK 185 çocuk sanığın duruşması bakımından, sanığın on sekiz yaşını doldurmamış olması belirleyicidir.

Kapalı Oturumda Kayıt Yapılabilir mi?

Hayır. Duruşmanın açık veya kapalı yapılması, ses ve görüntü kaydı yasağından farklı bir konudur. Adliye binası ve adlî işlemlerde kayıt araçlarının kullanımına ilişkin kurallar CMK 183 duruşmada kayıt yasağı yazısında açıklanmıştır.

Kapalı oturumda edinilen bilgilerin açıklanması bakımından da ilgili usul hükümleri ile kişisel verilerin ve özel hayatın korunmasına ilişkin kurallar gözetilmelidir.

Kapalılık Talebi Reddedilirse Ne Yapılmalı?

Talebi reddedilen taraf, talebini, dayanaklarını ve mahkemenin kararını duruşma tutanağına geçirtmelidir. Korunması istenen bilginin niteliği ve açık yargılamanın doğuracağı somut risk kayda geçirilmelidir.

Karara karşı başvurulabilecek yol, kararın niteliği ve esas hükümle ilişkisi gözetilerek değerlendirilir. Somut dosyada süre ve başvuru yöntemi ayrıca incelenmeden genel bir kanun yolu sonucu çıkarılmamalıdır.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

• Talebin hangi duruşma bölümü için yapıldığı açıkça belirtilmelidir.
• Genel ahlâk veya kamu güvenliği bakımından somut risk açıklanmalıdır.
• Talebin açık görüşülmesinin yaratacağı sakınca ayrıca gösterilmelidir.
• Kısmi kapalılığın yeterli olup olmayacağı değerlendirilmelidir.
• Talep, beyanlar ve karar duruşma tutanağına geçirilmelidir.
• Kapalılık talebinin kapalı görüşülmesiyle asıl duruşmanın kapatılması karıştırılmamalıdır.
• Kararın gerekçeli ve kapsamının ölçülü olması gerektiği unutulmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Duruşmanın kapalı yapılmasını kim isteyebilir?

Sanık, müdafi, katılan, mağdur veya vekili koşulların bulunduğunu düşünüyorsa talepte bulunabilir; Cumhuriyet savcısı görüş bildirebilir. Mahkeme de konuyu kendiliğinden değerlendirebilir.

Kapalılık talebi mutlaka yazılı mı yapılmalıdır?

Hayır. Talep dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak ileri sürülebilir. Sözlü talebin ve kararın tutanağa geçirilmesi önemlidir.

Kapalılık talebi açık duruşmada mı görüşülür?

Kural olarak açıklık geçerlidir; ancak istem üzerine veya mahkeme uygun görürse talebin görüşüleceği oturum kapalı yapılabilir.

Talebin kapalı görüşülmesi davanın kapandığı anlamına gelir mi?

Hayır. Bu yalnız talebin incelendiği ara bölüme ilişkindir. Asıl duruşmanın kapatılması konusunda ayrıca karar verilir.

Duruşmanın yalnız bir kısmı kapatılabilir mi?

Evet. Korunması gereken risk belirli bir işlemle sınırlıysa mahkeme yalnız ilgili bölümün kapalı yapılmasını değerlendirebilir.

Kapalılık kararı gerekçesiz verilebilir mi?

Hayır. Kararda kanuni sebep, somut risk ve kapalılığın neden gerekli olduğu gösterilmelidir.

Kapalı duruşmada hüküm de kapalı mı açıklanır?

CMK 182’deki genel düzenlemeye göre hüküm açık duruşmada açıklanır. Özel zorunlu kapalılık hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

CMK 184, duruşmanın kapatılması talebinin görüşüleceği ara oturumun, istem üzerine veya mahkemenin uygun görmesiyle kapalı yapılabilmesine izin verir. Böylece korunması istenen hassas bilgilerin talep tartışılırken kamuya açıklanması önlenebilir.

Ara oturumun kapatılması, asıl duruşmanın kendiliğinden kapatılması sonucunu doğurmaz. Mahkeme, CMK 182’deki sebepleri, kesin gereklilik ölçütünü ve daha sınırlı bir tedbirin yeterli olup olmadığını değerlendirerek ayrıca gerekçeli karar vermelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.