Sanığın bulunmadığı bir duruşmada verilen karar veya yapılan işlem nedeniyle süre kaçırılmış olabilir. CMK 198, belirli şartlarda sanığa eski hâle getirme isteminde bulunarak sürenin geçmesinden doğan sonuçları giderme imkânı tanır. Ancak bu hak her yokluk hâlinde kullanılamaz.
CMK 198 Güncel Madde Metni
Sanık hazır bulunmaksızın yapılan duruşmada eski hâle getirme koşulu
Madde 198 – (1) Duruşma, sanık hazır bulunmaksızın yapılırsa, mahkemenin karar ve işlemlerinin kendisine tebliği tarihinden itibaren bir hafta içinde, sürenin geçmesinden doğan sonuçları gidermek için sanık, kanunî nedenlere dayanarak, mahkemenin o karar ve işlemleri hakkında eski hâle getirme isteminde bulunabilir.
(2) Ancak, sanık kendi istemi üzerine duruşmadan bağışık tutulmuş veya müdafii aracılığıyla temsil edilmek yetkisini kullanmış olursa artık eski hâle getirme isteminde bulunamaz.
Eski Hâle Getirme Ne Demektir?
Eski hâle getirme, kişinin kendi kusuru olmadan kaçırdığı usul süresinin doğurduğu olumsuz sonucu gidermeyi amaçlayan hukuki yoldur. CMK 198, bu kurumun sanığın yokluğunda yapılan duruşmaya özgü şartlarını düzenler.
İstem kabul edildiğinde, süre hiç kaçırılmamış gibi gerekli usul işleminin yapılabilmesi sağlanır. Ancak eski hâle getirme, yoklukta verilen bütün kararları kendiliğinden geçersiz kılmaz; mahkemenin kabul kararı ve ilgili işlemin usulüne uygun tamamlanması gerekir.
CMK 198 Hangi Durumda Uygulanır?
- Duruşma sanık hazır bulunmadan yapılmış olmalıdır.
- Mahkemenin yoklukta verdiği karar veya yaptığı işlem sanığa tebliğ edilmiş olmalıdır.
- Sanık, sürenin kaçırılmasında kanuni bir nedene dayanmalıdır.
- İstem, tebliğden itibaren bir hafta içinde yapılmalıdır.
- İkinci fıkradaki hakkı kaldıran durumlardan biri bulunmamalıdır.
Sanığın yokluğunda duruşma yapılmasının hangi hâllerde mümkün olduğu ayrıca incelenmelidir. Temel kural ve istisnalar CMK 193 yazısında, yalnız adlî para cezası veya müsadere gerektiren suçlardaki özel durum ise CMK 195 yazısında açıklanmıştır.
Bir Haftalık Süre Ne Zaman Başlar?
CMK 198’deki bir haftalık süre, mahkemenin sanığın yokluğunda yaptığı karar veya işlemin sanığa tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar. Sanığın kararı başka bir yoldan duyması ile usulüne uygun tebliğ aynı şey değildir.
Süre kısa olduğu için tebligat evrakındaki teslim tarihi, teslim alan kişi ve tebliğ yöntemi gecikmeden kontrol edilmelidir. İstem yalnız hazırlanmakla yetinilmemeli, süresi içinde yetkili mercie sunulmalıdır.
Kanuni Neden Ne Anlama Gelir?
Sanığın yalnız “duruşmadan haberim olmadı” demesi yeterli olmayabilir. Sürenin neden kaçırıldığını, bu nedenin kendi kusurundan kaynaklanmadığını ve engelin ilgili işlemi yapmasını nasıl önlediğini somutlaştırması gerekir.
Sağlık sorunu, usulsüz tebligat veya kişinin iradesi dışında gerçekleşen başka bir engel somut olaya göre değerlendirilebilir. Dayanılan neden belgeyle ispatlanabiliyorsa sağlık raporu, tebligat belgesi veya ilgili kayıt dilekçeye eklenmelidir.
Hangi Sanık Eski Hâle Getirme İsteyemez?
Sanık kendi talebi üzerine duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutulmuşsa CMK 198’e dayanamaz. Bağışık tutulmanın koşulları CMK 196 kapsamında düzenlenmiştir.
Aynı şekilde sanık, müdafii aracılığıyla temsil edilme yetkisini kullanmışsa bu maddeye göre eski hâle getirme isteyemez. Sanık yokken müdafiin bütün oturumlara katılma yetkisi CMK 197’de güvence altına alınmıştır.
Dilekçede Neler Bulunmalıdır?
- Mahkemenin adı ve dosya numarası,
- Yoklukta verilen karar veya yapılan işlem,
- Tebliğ tarihi ve sürenin hesabı,
- Sürenin kaçırılmasına yol açan kanuni neden,
- Bu nedeni destekleyen belgeler,
- Eski hâle getirme ile birlikte yapılması gereken asıl usul işlemi,
- Açık sonuç ve istem.
Eski Hâle Getirme İstemi Kendiliğinden Sonuç Doğurur mu?
Hayır. Başvuru, mahkemenin değerlendirmesine tabidir. Süre, kanuni neden ve ikinci fıkradaki engeller incelenir. Başvurunun yapılması, yoklukta verilen karar veya işlemin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Uygulamada Yapılan Başlıca Hatalar
- Bir haftalık sürenin öğrenme tarihinden başladığını varsaymak,
- Mazereti somutlaştırmadan genel ifadeler kullanmak,
- Dayanak belgeleri dilekçeye eklememek,
- Bağışık tutulma veya müdafiyle temsil durumunu gözden kaçırmak,
- Eski hâle getirme talebiyle birlikte kaçırılan asıl işlemi yapmamak.
Sık Sorulan Sorular
CMK 198 başvuru süresi kaç gündür?
Süre, karar veya işlemin sanığa tebliğinden itibaren bir haftadır.
Süre kararın verildiği gün mü başlar?
Hayır. CMK 198 bakımından başlangıç, yoklukta yapılan karar veya işlemin sanığa tebliğ edildiği tarihtir.
Her mazeret eski hâle getirme nedeni sayılır mı?
Hayır. Kanuni bir neden bulunmalı; engel somut biçimde açıklanmalı ve mümkünse belgelenmelidir.
Usulsüz tebligat varsa CMK 198 uygulanabilir mi?
Tebligatın usulsüzlüğü süre başlangıcını ve başvuru yolunu etkileyebilir. Somut tebligat evrakı ayrıca incelenmelidir.
Duruşmadan bağışık tutulan sanık başvurabilir mi?
Kendi istemi üzerine bağışık tutulan sanık, CMK 198’in ikinci fıkrası gereğince bu imkândan yararlanamaz.
Avukatı duruşmaya katılan sanık başvurabilir mi?
Sanık müdafii aracılığıyla temsil edilme yetkisini kullanmışsa CMK 198’e göre eski hâle getirme isteyemez.
Başvuru yapılınca karar otomatik olarak kaldırılır mı?
Hayır. İstem mahkemece incelenir; başvuru tek başına karar veya işlemi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Sonuç
CMK 198, sanığın yokluğunda yapılan duruşma yüzünden kaçırılan sürenin sonuçlarını sınırlı şartlarla gidermeyi amaçlar. Tebliğden başlayan bir haftalık sürenin kaçırılmaması, kanuni nedenin belgelenmesi ve sanığın kendi isteğiyle bağışık tutulup tutulmadığının veya müdafiyle temsil hakkını kullanıp kullanmadığının kontrolü belirleyicidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
