Sanığın duruşmaya gelmemesi, avukatının da salona alınamayacağı anlamına gelmez. CMK 197, sanık hazır bulunmasa bile müdafiin bütün oturumlarda hazır bulunma yetkisini açıkça güvence altına alır. Böylece savunma faaliyetinin sanığın yokluğu gerekçe gösterilerek durdurulması önlenir.

CMK 197 Güncel Madde Metni

Sanığın müdafi gönderebilmesi

Madde 197 – (1) Sanık hazır bulunmasa da müdafii bütün oturumlarda hazır bulunmak yetkisine sahiptir.

CMK 197 Ne Amaçlar?

Düzenlemenin amacı, sanığın yokluğunu savunma makamının duruşmaya katılmasını engelleyen bir nedene dönüştürmemektir. Müdafi, sanıktan ayrı bir usul öznesi olarak savunma görevini yerine getirir. Bu güvence özellikle sanık hakkında kanunen yokluğunda işlem yapılabilen durumlarda önem kazanır.

Madde, müdafiin yalnız belirli bir oturumda değil, bütün oturumlarda bulunabileceğini belirtir. Mahkeme, sırf sanık gelmediği için müdafii salondan çıkaramaz veya duruşmaya kabul etmeme yoluna gidemez.

Sanık Olmadan Avukat Duruşmaya Girebilir mi?

Evet. Müdafi, sanık hazır bulunmasa da duruşmaya katılabilir. Ancak bu yetki, sanığın bulunmasının kanunen zorunlu olduğu bir oturumun her durumda sanık olmadan sürdürülebileceği anlamına gelmez.

Sanığın hazır bulunması kuralı ve yokluğunun sonucu CMK 193 kapsamında ayrıca değerlendirilir. CMK 197’nin konusu ise sanığın yokluğu karşısında müdafiin duruşmaya katılma hakkının korunmasıdır.

Müdafi Duruşmada Hangi İşlemleri Yapabilir?

• Duruşmayı takip edebilir ve söz isteyebilir.
• Usule ve delillere ilişkin açıklama yapabilir.
• Tanık, bilirkişi ve diğer kişilere kanundaki usulle soru yöneltebilir.
• Delil toplanmasını veya hukuka aykırı delilin değerlendirme dışı bırakılmasını isteyebilir.
• Ara kararlara karşı kanunun tanıdığı itirazları ileri sürebilir.
• Esas hakkındaki görüşe karşı savunma sunabilir.

Bununla birlikte müdafi, niteliği gereği yalnız sanık tarafından kullanılabilecek kişisel hakların yerine geçemez. Sanığın sorgusu ve kişisel beyanı, müdafiin açıklamasıyla tamamlanmış sayılmaz.

Sanığın Yokluğu Duruşmanın Devamı İçin Yeterli midir?

Hayır. Önce duruşmanın sanık bulunmadan yapılmasına izin veren kanuni bir durum bulunmalıdır. Örneğin yalnız veya birlikte adlî para cezası ya da müsadere gerektiren suçlar bakımından şartlar CMK 195’te düzenlenmiştir.

Sorgusu yapılan sanığın talebiyle sonraki oturumlardan muaf tutulması ise CMK 196 duruşmadan bağışık tutulma hükümlerine tabidir. Mahkeme bu şartları değerlendirmeden yalnız müdafiin salonda olmasına dayanarak her davayı sanığın yokluğunda sürdüremez.

Müdafiin Katılması Sanığın Sorgusu Yerine Geçer mi?

Hayır. Müdafiin duruşmada hazır bulunması, sanığın kimlik tespiti ve sorgusunun yapılmış olduğu anlamına gelmez. Kanunun sanığın sorgusunu şart koştuğu durumlarda bu işlem ayrıca yerine getirilmelidir.

Müdafi savunmanın hukuki yönünü yürütür; sanık ise isnat edilen olay hakkındaki kişisel bilgisini ve savunmasını kendi beyanıyla açıklar. Bu iki işlev birbirini destekler fakat birbirinin yerine geçmez.

Zorunlu Müdafilik Durumunda Ne Olur?

Kanunun müdafiin hazır bulunmasını zorunlu tuttuğu bir dosyada, CMK 197 müdafiin katılma yetkisini ortadan kaldırmaz. Aksine savunmanın devamlılığını destekler. Duruşmada bulunması zorunlu kişiler ve müdafiin mazeretsiz yokluğunun sonucu CMK 188 yazısında açıklanmıştır.

Sanık Müdafi Gönderirse Her Oturuma Gelmekten Kurtulur mu?

Hayır. Müdafi görevlendirmek, sanığı kendiliğinden bütün oturumlara katılma yükümlülüğünden kurtarmaz. Sanığın yokluğunda duruşma yapılabilmesi, duruşmadan bağışık tutulması veya başka bir özel usul hükmünün uygulanması gerekir. Müdafi aracılığıyla temsil yetkisini kullanan sanığın sonradan eski hâle getirme istemi ise CMK 198’deki sınırlamaya tabidir.

Mahkeme, sanığın açıklamasına veya huzuruna ihtiyaç duyarsa hazır bulunmasına karar verebilir. Bu nedenle çağrı kâğıdı ve ara kararlar dikkatle takip edilmelidir.

Uygulamada Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Müdafilik belgesi veya görevlendirme kaydı dosyada bulunmalıdır.
• Sanığın yokluğunda duruşma yapılmasının kanuni dayanağı belirlenmelidir.
• Sanığın sorgusunun yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
• Bağışık tutulma talebi varsa kararın kapsamı incelenmelidir.
• Duruşmada verilen ara kararlar ve sonraki oturum tarihi sanığa gecikmeden bildirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Sanık gelmezse avukatı duruşmaya alınır mı?

Evet. CMK 197 uyarınca müdafi, sanık hazır bulunmasa bile bütün oturumlara katılma yetkisine sahiptir.

Müdafiin katılması duruşmanın mutlaka devam edeceği anlamına gelir mi?

Hayır. Duruşmanın sanığın yokluğunda sürdürülmesi için ayrıca kanuni şartların bulunması gerekir.

Avukat sanığın yerine ifade verebilir mi?

Hayır. Müdafi hukuki savunma yapabilir ancak sanığın kişisel sorgusu ve beyanı yerine geçemez.

Sanık avukat gönderince duruşmadan bağışık sayılır mı?

Hayır. Bağışık tutulma için CMK 196’daki şartlar ve mahkeme kararı gerekir.

Müdafi tanıklara soru sorabilir mi?

Evet. Müdafi, duruşma disiplinine ve kanundaki usule uygun biçimde tanıklara ve diğer kişilere soru yöneltebilir.

Mahkeme sanığın gelmesini yine de isteyebilir mi?

Evet. Sanığın hazır bulunması gerekli görülürse mahkeme çağrı veya kanundaki şartlarla zorla getirme kararı verebilir.

CMK 197 yalnız zorunlu müdafi için mi uygulanır?

Hayır. Hüküm, müdafiin zorunlu veya seçimlik olmasına göre bir ayrım yapmadan sanık yokken bütün oturumlara katılma yetkisini tanır.

Sonuç

CMK 197, sanığın yokluğunun savunma makamını da duruşma dışında bırakmasını engeller. Müdafi bütün oturumlara katılabilir ve savunma yetkilerini kullanabilir. Ancak bu hak, sanığın yokluğunda duruşma yapılmasının şartlarını veya sanığın kişisel olarak yerine getirmesi gereken işlemleri ortadan kaldırmaz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.