CMK 231 HAGB düzenlemesi, mahkemenin kurduğu mahkûmiyet hükmünün belirli şartlarla sanık hakkında hemen hukuki sonuç doğurmamasını sağlar. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması beraat değildir; mahkeme önce mahkûmiyet hükmünü kurar, sonra açıklanmasını geri bırakır.
Güncel düzenlemede iki yıl veya daha az hapis cezası ya da adlî para cezası sınırı, beş yıllık denetim süresi, zararın giderilmesi ve kanun yolu olarak istinaf öne çıkar. Somut dosyada suç ve karar tarihi ayrıca değerlendirilmelidir.
CMK 231 Güncel Madde Metni
Hükmün açıklanması ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması
Madde 231 – (1) Duruşma sonunda, 232 nci maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır.
(2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları, mercii ve süresi bildirilir.
(3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu da bildirilir.
(4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.
(5) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.
(6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
gerekir.
(7) Açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.
(8) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine,
karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
(9) Altıncı fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.
(10) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.
(11) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii ancak bu fıkradaki koşullarla sınırlı olarak bir değerlendirme yapabilir.
(12) 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde hükümleri uygulanır. 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi hâlinde temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.
(13) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.
(14) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz.
HAGB Nedir?
HAGB, mahkemenin sanığın suçu işlediği sonucuna ulaşıp mahkûmiyet hükmü kurmasına rağmen, bu hükmün açıklanmasını ve kural olarak hukuki sonuç doğurmasını denetim süresi boyunca ertelemesidir. Müsadereye ilişkin hükümler güncel düzenlemede istisnadır.
Bu karar beraat, davanın reddi veya cezanın ertelenmesi değildir. HAGB’nin genel uygulaması hakkında sitedeki Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Nedir? yazısı da incelenebilir.
HAGB İçin Ceza Sınırı Nedir?
Yargılama sonunda belirlenen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası olması gerekir. Sınır, suç için kanunda yazılı soyut ceza üzerinden değil, mahkemenin bütün artırım ve indirimlerden sonra hükmettiği sonuç ceza üzerinden değerlendirilir.
İki yılı aşan hapis cezasında HAGB uygulanamaz. Adlî para cezası bakımından madde ayrıca bir miktar üst sınırı göstermemiştir; ancak diğer şartların tamamı yine aranır.
HAGB Şartları Nelerdir?
- Sonuç ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası olmalıdır.
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyeti bulunmamalıdır.
- Mahkeme, sanığın yeniden suç işlemeyeceği konusunda olumlu kanaate varmalıdır.
- Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar tamamen giderilmelidir.
- Suç, HAGB uygulanması kanunen yasaklanan bir düzenlemenin kapsamında olmamalıdır.
Bu koşulların dosyada bulunması, kararın gerekçesiz biçimde verilmesi anlamına gelmez. Mahkeme, HAGB yönündeki kabul veya ret değerlendirmesini somut olgular üzerinden açıklamalıdır.
Zarar Hemen Giderilemezse HAGB Mümkün mü?
Sanık zararı derhâl tamamen gideremiyorsa mahkeme, denetim süresi içinde aylık taksitlerle tam ödeme koşuluyla HAGB kararı verebilir. Taksitlendirme otomatik bir hak değildir; mahkemenin kararı ve belirlediği ödeme düzeni gerekir.
Zarar koşulu, suçun doğurduğu maddi zarar üzerinden somutlaştırılmalıdır. Ödeme belgesi, iade tutanağı veya tazminata ilişkin kayıtların dosyaya sunulması uygulamada önem taşır.
HAGB Kararında Sanığın Kabulü Gerekir mi?
2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik sonrasında yürürlükteki metinde, sanığın HAGB’yi kabul etmemesine ilişkin önceki koşul yer almamaktadır. Güncel düzenleme bakımından değerlendirme, CMK 231’de yazılı diğer şartlar üzerinden yapılır.
Bununla birlikte farklı tarihlerde verilen kararlar yönünden geçiş hükümleri ve karar tarihindeki usul kuralları ayrıca incelenmelidir.
Denetim Süresi Ne Kadardır?
CMK 231’e göre denetim süresi beş yıldır. Mahkeme bu süre içinde bir yılı aşmamak üzere eğitim, gözetim altında çalışma, belirli yerlere gitmeme veya başka bir yükümlülük belirleyebilir.
Denetim süresinde dava zamanaşımı durur. Ayrıca kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle yeniden HAGB kararı verilmesine ilişkin kanuni sınırlama uygulanır.
Denetim Süresi Sorunsuz Tamamlanırsa Ne Olur?
Sanık denetim süresinde kasten yeni bir suç işlemez ve belirlenen yükümlülüklere uygun davranırsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır; kamu davasının düşmesine karar verilir.
Düşme kararı kendiliğinden dosya dışında oluşmaz. Denetim sonucunun ilgili mahkemece değerlendirilmesi ve karar verilmesi gerekir. Hüküm türlerinin hukuki ayrımı CMK 223 yazısında açıklanmıştır.
Denetimde Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?
Denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenmesi hâlinde mahkeme geri bırakılan hükmü açıklar. Kanun, yeni suçun kasıtlı olmasını arar. Yeni fiilin yalnız soruşturulması değil, hukuken sonuç doğuracak biçimde değerlendirilmesi gerekir.
Yükümlülüğe aykırılık durumunda da hüküm açıklanabilir. Ancak yükümlülüğün yerine getirilememesi söz konusuysa mahkeme sanığın durumunu değerlendirerek kanunda belirtilen sınırlar içinde yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir.
HAGB Kararına Karşı Hangi Kanun Yoluna Başvurulur?
Güncel CMK 231/12 uyarınca, CMK 272/3 saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İncelemede karar ve kurulan hüküm, usule ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden denetlenir.
Bölge adliye mahkemesinin kararları hakkında CMK 286 uygulanır. İlk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilen HAGB kararlarında, kanundaki koşullarla temyiz gündeme gelebilir. Başvuru süresi ve mercii kararın bildiriminden kontrol edilmelidir.
HAGB Adli Sicile İşlenir mi?
HAGB kararı, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıt genel kullanım için değil; yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim ya da mahkeme tarafından maddedeki amaç için istenebilir.
Hüküm Açıklanırken Hangi Bilgiler Verilir?
Duruşma sonunda hüküm fıkrası okunur ve gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır. Hazır sanığa başvurabileceği kanun yolu, merci ve süre bildirilir. Beraat hâlinde tazminat isteme imkânı varsa bu husus da açıklanır.
Hükmün gerekçesinde bulunması gereken unsurlar için CMK 230 hükmün gerekçesi düzenlemesi önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
HAGB beraat anlamına gelir mi?
Hayır. HAGB’de mahkûmiyet hükmü kurulur ancak açıklanması geri bırakılır; beraatte ise sanık hakkında beraat hükmü verilir.
HAGB için ceza sınırı kaç yıldır?
Sonuç cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası olması gerekir.
Daha önce taksirli suçtan mahkûmiyet HAGB’ye engel mi?
Maddede engel olarak daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet gösterilmiştir. Önceki kararın niteliği ve kesinleşme durumu dosya üzerinden ayrıca incelenmelidir.
HAGB denetim süresi kaç yıldır?
Denetim süresi beş yıldır. Mahkeme ayrıca bir yılı aşmayan denetimli serbestlik yükümlülüğü belirleyebilir.
Zarar taksitle ödenebilir mi?
Evet. Mahkeme, zararın denetim süresince aylık taksitlerle tamamen giderilmesi koşuluyla HAGB kararı verebilir.
HAGB kararına itiraz mı istinaf mı edilir?
Güncel düzenlemede HAGB kararına karşı, CMK 272/3 saklı kalmak üzere istinaf yolu öngörülmüştür. Eski tarihli kararlar bakımından geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Denetim süresi iyi geçirilirse dava ne olur?
Geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve kamu davasının düşmesine karar verilir.
Sonuç
CMK 231 uyarınca HAGB; sonuç cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası olması, önceki kasıtlı mahkûmiyetin bulunmaması, yeniden suç işlememe kanaati ve zararın giderilmesi gibi şartlara bağlıdır. Karar verilirse beş yıllık denetim süresi başlar; güncel düzenlemede HAGB kararının esas ve usul yönünden istinaf incelemesine açılması mümkündür.
Okunan hüküm fıkrasında bulunması gereken karar türü, uygulanan maddeler, ceza, kanun yolu, süre ve merci bilgileri CMK 232 gerekçeli kararın zorunlu unsurları yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
