Gerçeğe aykırı bir suç isnadı veya işlenmemiş bir suçun işlenmiş gibi bildirilmesi, yalnız ceza sorumluluğu doğurmakla kalmayabilir. Bu davranış nedeniyle yürütülen soruşturma ve kovuşturmada ortaya çıkan giderler de ilgili kişiye yükletilebilir. CMK 329, suç uydurup iftirada bulunduğu sabit olan kişinin bu nedenle yapılan yargılama giderlerini ödemesini düzenler.

CMK 329’un Güncel Madde Metni

Suç uydurma ve iftira gibi hâllerde gider

Madde 329 – (1) Suç uydurup iftirada bulunduğu sabit olan kimse, bu nedenle yapılmış giderleri ödemeye mahkûm edilir.

CMK 329 Ne Düzenler?

Madde, suç uydurma veya iftira nedeniyle gereksiz yere ceza muhakemesi işlemleri yapılmasına sebep olan kişinin, bu davranışla bağlantılı giderlerden sorumlu tutulmasını sağlar. Amaç, gerçeğe aykırı bildirim yüzünden kamu kaynaklarından yapılan harcamaların bu davranışın sahibi üzerinde bırakılabilmesidir.

Buradaki gider sorumluluğu, suç uydurma veya iftira suçuna ilişkin cezadan ayrı bir hukuki sonuçtur. Kişinin ceza sorumluluğu ilgili Türk Ceza Kanunu hükümlerine; giderlerin yükletilmesi ise CMK 329’a göre değerlendirilir.

Suç Uydurma ile İftira Arasındaki Fark

İftira, yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde bir kişiye hukuka aykırı fiil isnat edilmesiyle ilgilidir. Konunun ceza hukuku yönü TCK 267 iftira suçu kapsamında incelenir.

Suç uydurma ise işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi bildirme veya işlenmeyen bir suçun delil ya da emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uydurma hâlidir. Bu suçun şartları TCK 271 suç uydurma düzenlemesiyle bağlantılıdır.

İki kavram birbiriyle ilişkili olsa da aynı değildir. Somut olayda hangi suçun oluştuğu, bildirimin içeriği, belirli bir kişiye isnat bulunup bulunmadığı ve failin bilgisi dikkate alınarak belirlenir.

Yargılama Giderlerinin Yükletilmesi İçin Ne Gerekir?

CMK 329’un uygulanabilmesi için kişinin suç uydurduğunun veya iftirada bulunduğunun sabit olması gerekir. Sadece bir şikâyetin sonuçsuz kalması, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi ya da sanığın beraat etmesi, şikâyetçinin otomatik olarak giderlerden sorumlu tutulması için yeterli değildir.

Ayrıca yükletilecek giderlerin suç uydurma veya iftira nedeniyle yapılmış olması gerekir. Davranış ile gider arasında bağlantı bulunmayan masrafların bu maddeye dayanılarak kişiye yükletilmemesi gerekir.

Şikâyet Yanlış Çıkarsa Her Zaman Gider Ödenir mi?

Hayır. Bir kişinin yaşadığı olayı yetkili makamlara bildirmesi ve iddiasının daha sonra ispatlanamaması, tek başına suç uydurma veya iftira anlamına gelmez. CMK 329, gerçeğe aykırı davranışın sabit olduğu hâlleri düzenler.

Şikâyetin ispatlanamaması ile bilerek gerçek dışı suç isnadında bulunmak arasında önemli bir fark vardır. Gider kararı verilirken bu ayrımın gözetilmesi ve hükmün somut gerekçeye dayanması gerekir.

Hangi Giderler Kişiye Yükletilebilir?

Suç uydurma veya iftira nedeniyle yürütülen muhakemede ortaya çıkan ve kanunen yargılama gideri sayılan harcamalar değerlendirilebilir. Harçlar, tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri ve soruşturma ile kovuşturmanın yürütülmesi için Devlet Hazinesinden yapılan masraflar bu kapsamda olabilir.

Yargılama giderlerinin genel kapsamı, miktarın belirlenmesi ve kararın yerine getirilmesi hakkında CMK 324 yargılama giderleri hükmü dikkate alınır. CMK 329 ise bu giderlerden kimin ve hangi sebeple sorumlu olacağını özel olarak gösterir.

Gider Sorumluluğu Ceza Sorumluluğundan Ayrı mıdır?

Evet. İftira veya suç uydurma nedeniyle verilebilecek ceza ile yargılama giderlerinin ödenmesi farklı sonuçlardır. Gider hükmü, yapılan muhakeme harcamalarının kimin üzerinde bırakılacağını belirler; ceza hükmünün yerine geçmez.

Ayrıca mağdurun uğradığını ileri sürdüğü maddi veya manevi zararlar, CMK 329 kapsamındaki yargılama giderlerinden farklıdır. Tazminat talebi varsa bunun hukuki dayanağı ve şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

Mahkeme Kararında Neler Yer Almalıdır?

Kararda suç uydurma veya iftiranın hangi olgularla sabit görüldüğü, hangi giderlerin bu davranış nedeniyle ortaya çıktığı ve giderlerin kime yükletildiği anlaşılabilir olmalıdır. Yalnızca genel bir ifadeyle bütün masrafların yükletilmesi, gider ile davranış arasındaki bağlantının denetlenmesini zorlaştırır.

Gider kalemleri, miktar, ödeme yükümlüsü ve tahsil şekli hükümle birlikte incelenmelidir. Kararın kanun yolu ve başvuru süresi de somut dosyanın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

İki Kısa Örnek

Örnek 1: Bir kişi, işlemediğini bildiği hâlde belirli bir kişiyi hırsızlıkla suçlamış ve iftirada bulunduğu sabit görülmüştür. Bu isnat nedeniyle yapılan ve yargılama gideri niteliği taşıyan harcamalar kendisine yükletilebilir.

Örnek 2: İşlenmediği bilinen bir suç, yetkili makamlara işlenmiş gibi bildirilmiş ve bu nedenle soruşturma işlemleri yapılmıştır. Suç uydurma sabit olduğunda, bildirimin sebep olduğu giderler CMK 329 kapsamında ilgili kişiye yükletilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Şikâyet edilen kişi beraat ederse şikâyetçi masrafları öder mi?

Otomatik olarak ödemez. Şikâyetçinin suç uydurduğunun veya iftirada bulunduğunun sabit olması ve giderlerin bu davranış nedeniyle doğması gerekir.

Takipsizlik kararı iftiranın kanıtı mıdır?

Hayır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı tek başına iftira veya suç uydurmanın sabit olduğu anlamına gelmez.

CMK 329 kapsamında hangi giderler istenir?

Suç uydurma veya iftira nedeniyle yapılmış ve CMK kapsamında yargılama gideri sayılan masraflar değerlendirilebilir.

Giderlerin tamamı mı yükletilir?

Yalnız bu davranış nedeniyle yapılan giderler yükletilebilir. Gider kalemleri ve nedensellik bağı somut dosya üzerinden belirlenir.

İftira cezası ile yargılama gideri aynı şey midir?

Hayır. Ceza yaptırımı ile yargılama giderlerinin ödenmesi birbirinden ayrı hukuki sonuçlardır.

Manevi tazminat CMK 329’a göre mi ödenir?

Hayır. CMK 329 yargılama giderlerini düzenler. Maddi veya manevi tazminat taleplerinin hukuki dayanağı ayrıca incelenir.

Gider kararı hükümde gösterilmeli midir?

Evet. Yargılama giderlerinin kime yükletildiği hüküm veya kararda gösterilmelidir.

Sonuç

CMK 329, suç uydurup iftirada bulunduğu sabit olan kişinin bu nedenle yapılan yargılama giderlerini ödemesini öngörür. Sonuçsuz kalan her ihbar veya ispatlanamayan her şikâyet bu hükmü doğurmaz. Gerçeğe aykırı davranışın sabit olması, giderlerin bu davranış nedeniyle yapılması ve gider kalemlerinin kararda gösterilmesi gerekir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.