Ceza veya güvenlik tedbiriyle sonuçlanan bir davada, yargılama sırasında oluşan giderlerin kimin tarafından ödeneceği önemli bir mali sonuçtur. CMK 325, mahkûmiyet hâlindeki temel kuralı ve bu kurala ilişkin istisnaları düzenler.
Kanuna göre cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûm edilen sanığa kural olarak bütün yargılama giderleri yüklenir. Bununla birlikte sanık lehine sonuçlanan araştırma ve işlemlerden doğan giderler hakkaniyet gerektiriyorsa Devlet Hazinesi üzerinde bırakılabilir. Hüküm kesinleşmeden sanığın ölmesi hâlinde ise mirasçılar bu giderlerden sorumlu tutulamaz.
CMK 325 güncel madde metni
Sanığın yükümlülüğü
Madde 325 – (1) Cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûm edilmesi hâlinde, bütün yargılama giderleri sanığa yüklenir.
(2) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi hallerinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.
(3) Yargılamanın değişik evrelerinde yapılan araştırma veya işlemler nedeniyle giderler meydana gelmiş olup da, sonuç sanık lehine ortaya çıkmış ise, bu giderlerin sanığa yüklenmesinin hakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında mahkeme, bunların kısmen veya tamamen Devlet Hazinesine yüklenmesine karar verir.
(4) Hüküm kesinleşmeden sanık ölürse, mirasçılar giderleri ödemekle yükümlü tutulmazlar.
Mahkûmiyet hâlinde yargılama giderlerini kim öder?
CMK 325/1 uyarınca cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûm edilen sanık, yargılama giderlerinden sorumludur. Temel kural, giderlerin sanığa yükletilmesidir.
Yargılama giderinin hangi kalemlerden oluştuğu CMK 324 yargılama giderleri düzenlemesine göre belirlenir. Harçlar, tarifeye göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri ve muhakemenin yürütülmesi amacıyla yapılan harcamalar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Mahkeme, giderlerin kime yükletildiğini hüküm veya kararında gösterir. Gider miktarı ile taraflardan birinin diğerine ödemesi gereken tutar da mahkeme başkanı veya hâkim tarafından belirlenir.
Güvenlik tedbirine hükmedilirse giderler sanığa yüklenir mi?
Evet. Madde yalnız hapis veya adli para cezasına mahkûmiyetten söz etmez. Güvenlik tedbirine mahkûmiyet hâlini de açıkça kapsar. Bu nedenle hükmün yaptırım bölümünde güvenlik tedbiri bulunması, yargılama gideri yönünden temel kuralın uygulanmasına engel değildir.
Ancak giderlerin kapsamı ve belirli bir işlemden doğan masrafın sanığa yükletilmesinin hakkaniyete uygun olup olmadığı ayrıca incelenebilir. Özellikle sanık lehine sonuçlanan araştırma ve işlemler, üçüncü fıkra bakımından önem taşır.
HAGB kararında yargılama gideri ödenir mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi, yargılama giderlerinin sanığa yükletilmesini engellemez. CMK 325/2, HAGB hâlinde de mahkûmiyetteki gider kuralının uygulanacağını açıkça belirtir.
Bu nedenle kararın hüküm bölümünde yargılama giderlerinin sanığa yükletildiği görülebilir. HAGB’nin kendine özgü hukuki sonuçları, gider sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Somut kararda HAGB şartları, denetim süresi ve giderlere ilişkin bölüm ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Gider kalemlerinin dosyada gerçekten oluşup oluşmadığı ve tutarın dayanağı da incelenebilir.
Cezanın ertelenmesinde giderlerden kim sorumludur?
Hapis cezasının ertelenmesi hâlinde de birinci fıkradaki kural uygulanır. Cezanın ertelenmesi, mahkûmiyet hükmünü ve buna bağlı yargılama gideri sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Erteleme cezanın infaz biçimi ve sonuçlarıyla ilgilidir. Yargılama giderleri ise muhakeme sırasında yapılan harcamaların hükümde kime yükletileceğini ifade eder. Bu iki alanın hukuki sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.
Sanık lehine sonuçlanan işlemlerin gideri
Ceza yargılamasının farklı aşamalarında bilirkişi incelemesi, keşif, rapor veya başka araştırmalar yapılabilir. Bu işlemler gider doğurmuş olsa bile sonuç sanık lehine ortaya çıkabilir.
Mahkeme, böyle bir giderin sanığa yüklenmesinin hakkaniyete aykırı olacağını değerlendirirse masrafın bir kısmını veya tamamını Devlet Hazinesine yükleyebilir. Bu düzenleme otomatik bir muafiyet değildir; mahkemenin somut işlemi, ortaya çıkan sonucu ve hakkaniyeti değerlendirmesi gerekir.
Örneğin belirli bir suçlama veya vakıa yönünden yapılan masraflı incelemenin sonucu sanığı doğruluyorsa, bu giderin mahkûm olunan başka bir kısım nedeniyle bütünüyle sanığa bırakılması hakkaniyet açısından tartışılabilir. Ancak karar dosyanın bütün koşullarına göre verilir.
Giderlerin kısmen Devlet Hazinesine yüklenmesi
CMK 325/3 mahkemeye iki seçenek tanır: İlgili giderler tamamen veya kısmen Devlet Hazinesine yüklenebilir. Böylece tüm gider kalemlerinin tek bir biçimde değerlendirilmesi zorunlu değildir.
Mahkeme, sanık lehine sonuç doğuran işlemle bağlantılı giderleri diğer masraflardan ayırabilir. Hangi kısmın Hazine üzerinde bırakıldığı ve hangi kısmın sanığa yüklendiği kararın hüküm bölümünden anlaşılmalıdır.
Birden fazla suçlama veya sanık bulunan dosyalarda giderlerin hangi işlem ve kişi nedeniyle doğduğunun ayrıştırılması daha da önemlidir. Bağlantılı davalardaki özel gider kuralları CMK 326’da ayrıca düzenlenmektedir.
Sanık hüküm kesinleşmeden ölürse giderleri mirasçılar öder mi?
Hayır. CMK 325/4 uyarınca sanık hüküm kesinleşmeden ölürse mirasçılar yargılama giderlerini ödemekle yükümlü tutulamaz. Kanun bu konuda açık bir koruma getirmiştir.
Belirleyici husus, ölümün hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşmesidir. Bu durumda sanığa yükletilen giderlerin mirasçılardan istenmesi mümkün değildir.
Bu hüküm, ceza sorumluluğunun şahsiliğiyle uyumlu bir sonuç doğurur. Bununla birlikte dosyada ceza yargılaması dışındaki özel hukuk ilişkileri veya bağımsız alacaklar bulunuyorsa bunlar kendi hukuki dayanaklarına göre ayrıca değerlendirilir.
Karardaki gider kalemleri nasıl kontrol edilir?
Gerekçeli kararın hüküm bölümünde yargılama giderinin kime yükletildiği ve toplam tutarı incelenmelidir. Dosyadaki bilirkişi, tebligat, tanık, keşif veya diğer masraf kayıtlarıyla hükmedilen tutarın uyumu kontrol edilmelidir.
Ardından kararın niteliği belirlenmelidir: Mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, HAGB veya cezanın ertelenmesi hâllerinde CMK 325 uygulanabilir. Sanık lehine sonuçlanan belirli işlemler varsa üçüncü fıkradaki hakkaniyet değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığına bakılmalıdır.
Yargılamanın yenilenmesi sonundaki karar ve buna bağlı sonuçlar için CMK 323 yeniden duruşma sonucu yazısı da incelenebilir.
Sık sorulan sorular
Mahkûm olan sanık bütün yargılama giderlerini öder mi?
Temel kural evettir. Ancak sanık lehine sonuçlanan araştırma veya işlemlerin gideri hakkaniyet gerektiriyorsa kısmen ya da tamamen Devlet Hazinesine yüklenebilir.
Güvenlik tedbiri kararında da gider çıkar mı?
Evet. CMK 325, cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûmiyet hâlinde yargılama giderlerinin sanığa yükletileceğini düzenler.
HAGB verilirse yargılama gideri silinir mi?
Hayır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması hâlinde de mahkûmiyetteki gider kuralı uygulanır.
Ertelenen hapis cezasında gider ödenir mi?
Evet. Cezanın ertelenmesi, yargılama giderlerinin sanığa yükletilmesine engel değildir.
Sanık lehine çıkan bilirkişi raporunun giderini kim öder?
Giderin sanığa yüklenmesi hakkaniyete aykırıysa mahkeme, ilgili tutarın kısmen veya tamamen Devlet Hazinesine yüklenmesine karar verebilir.
Sanık ölürse giderler mirasçılara geçer mi?
Hüküm kesinleşmeden sanık ölürse mirasçılar yargılama giderlerini ödemekle yükümlü tutulamaz.
Yargılama gideri ile özel avukatlık ücreti aynı mıdır?
Hayır. Tarifeye göre hükmedilen vekâlet ücreti yargılama gideri kapsamında olabilir; avukat ile müvekkil arasındaki özel ücret sözleşmesi farklı bir hukuki ilişkiye dayanır.
Sonuç
CMK 325’e göre cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûm edilen sanığa kural olarak bütün yargılama giderleri yüklenir. HAGB ve cezanın ertelenmesi de bu sonucu değiştirmez. Sanık lehine sonuçlanan işlemlerin giderleri hakkaniyet gerektiriyorsa kısmen veya tamamen Devlet Hazinesine bırakılabilir. Hüküm kesinleşmeden sanığın ölmesi hâlinde mirasçılar giderlerden sorumlu tutulamaz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
