Ceza davası sonunda yalnız suçlama hakkında karar verilmez; yargılama sırasında oluşan masrafların kime yükletileceği de belirlenir. CMK 324, hangi ödemelerin yargılama gideri sayıldığını, gider miktarını kimin belirleyeceğini ve kararın nasıl yerine getirileceğini düzenler.

Yargılama giderleri; harç, tarifeye göre ödenmesi gereken avukatlık ücreti ve soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesi için yapılan çeşitli harcamaları kapsayabilir. Ancak her masrafın aynı kişiye yüklenmesi zorunlu değildir. Nihai kararın türü ve giderin doğmasına neden olan durum önem taşır.

CMK 324 güncel madde metni

Yargılama giderleri

Madde 324 – (1) Harçlar ve tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri ile soruşturma ve kovuşturma evrelerinde yargılamanın yürütülmesi amacıyla Devlet Hazinesinden yapılan her türlü harcamalar ve taraflarca yapılan ödemeler yargılama giderleridir.

(2) Hüküm ve kararda yargılama giderlerinin kimlere yükletileceği gösterilir.

(3) Giderlerin miktarı ile iki taraftan birinin diğerine ödemesi gereken paranın miktarını mahkeme başkanı veya hâkim belirler.

(4) Devlete ait yargılama giderlerine ilişkin kararlar, Harçlar Kanunu hükümlerine göre; kişisel haklara ilişkin kararlar, 9.6.1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu hükümlerine göre yerine getirilir. Devlete ait yargılama giderlerinin 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 106 ncı maddesindeki terkin edilmesi gereken tutarlardan az olması halinde, bu giderin Devlet Hazinesine yüklenmesine karar verilir.

(5) Türkçe bilmeyen ya da engelli olan şüpheli, sanık, mağdur veya tanık için görevlendirilen tercümanın giderleri, yargılama gideri sayılmaz ve bu giderler Devlet Hazinesince karşılanır.

Ceza davasında yargılama gideri nedir?

CMK 324, yargılama giderini geniş bir çerçevede tanımlar. Harçlar, tarifeye göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri, Devlet Hazinesinden karşılanan muhakeme harcamaları ve tarafların yargılama için yaptığı ödemeler bu kapsama girebilir.

Düzenleme yalnız duruşma aşamasındaki masraflarla sınırlı değildir. Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde, muhakemenin yürütülmesi amacıyla yapılan harcamalar da kapsam içindedir. Bu nedenle gider kalemlerinin dosyanın hangi aşamasında ve hangi işlem nedeniyle doğduğu incelenir.

Kanundaki “tarifeye göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri” ifadesi, yargılama gideri olarak hükmedilen vekâlet ücretini ifade eder. Kişi ile avukatı arasındaki özel ücret sözleşmesi ise farklı bir hukuki ilişkiye dayanır; ikisi birbirine karıştırılmamalıdır.

Yargılama giderini kim öder?

CMK 324, giderlerin kime yükletileceğinin hüküm veya kararda açıkça gösterilmesini ister. Ancak hangi sonuçta giderin kimin üzerinde kalacağı, bu maddeden sonraki özel hükümlerle birlikte değerlendirilir.

Örneğin mahkûmiyet hâlindeki temel kural CMK 325 sanığın yargılama giderleri kapsamında ele alınır. Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı hâlindeki giderler ise CMK 327’de ayrıca düzenlenmiştir.

Dolayısıyla yalnız “davayı kim kazandı?” sorusuyla sonuca gidilemez. Kararın türü, hangi giderin hangi işlemden doğduğu ve varsa tarafın kusuru birlikte değerlendirilmelidir. Mahkemenin giderlere ilişkin hüküm fıkrası bu nedenle dikkatle incelenmelidir.

Gider miktarını kim belirler?

Giderlerin miktarını mahkeme başkanı veya hâkim belirler. Taraflardan birinin diğerine ödemesi gereken paranın miktarı da aynı şekilde karara bağlanır.

Dosyada bilirkişi incelemesi, tanık gideri, tebligat, keşif veya başka muhakeme işlemleri nedeniyle farklı kalemler bulunabilir. Hangi kalemin yargılama gideri olduğu ve toplam tutar, dosya kayıtları ile ilgili tarife ve mevzuat dikkate alınarak belirlenir.

Kararda yalnız toplam rakamın değil, giderin kime yükletildiğinin de anlaşılır olması gerekir. Gerekçeli karar ve hüküm fıkrası incelenirken gider kalemlerinin dava sonucuyla uyumu kontrol edilmelidir.

Devlete ait giderler nasıl tahsil edilir?

CMK 324/4, devlete ait yargılama giderleri ile kişisel haklara ilişkin kararların yerine getirilmesini ayırır. Devlete ait yargılama giderlerine ilişkin kararlar Harçlar Kanunu hükümlerine göre yerine getirilir.

Kişisel haklara ilişkin kararlar ise İcra ve İflâs Kanunu hükümlerine tabidir. Bu ayrım, hükmedilen alacağın niteliğine göre izlenecek tahsil yolunun değişebileceğini gösterir.

Devlete ait yargılama gideri, 6183 sayılı Kanunun 106. maddesine göre terkin edilmesi gereken tutardan azsa giderin Devlet Hazinesine yüklenmesine karar verilir. Terkin sınırı güncel mali mevzuata göre değerlendirilmesi gereken bir ölçüttür; sabit bir tutar gibi kabul edilmemelidir.

Tercüman ücreti sanığa yüklenir mi?

Türkçe bilmeyen veya engelli olan şüpheli, sanık, mağdur ya da tanık için görevlendirilen tercümanın gideri yargılama gideri sayılmaz. Bu ücret Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.

Bu düzenleme, kişinin dili bilmemesi veya engeli nedeniyle ceza muhakemesine etkili biçimde katılmasının mali bir yüke dönüştürülmesini önler. Kanunda sayılan kişiler bakımından görevlendirilen tercümanın gideri, mahkûmiyet hâlinde dahi genel yargılama giderleri arasına eklenemez.

Burada görevlendirmenin hangi ihtiyaç nedeniyle yapıldığı ve kişinin kanunda belirtilen kapsamda bulunup bulunmadığı önemlidir. Tercüme hakkının ceza muhakemesindeki kullanımıyla giderin kime ait olduğu ayrı ancak bağlantılı konulardır.

Avukatlık ücreti ile özel avukatlık sözleşmesi arasındaki fark

CMK 324’te yargılama giderleri arasında sayılan avukatlık ücreti, tarifeye göre karşı tarafa yükletilebilen vekâlet ücretidir. Bu tutar, yargılama sonunda mahkeme kararında gösterilir.

Müvekkil ile avukat arasında kararlaştırılan özel avukatlık ücreti ise avukatlık sözleşmesine dayanır. Mahkemenin yargılama gideri olarak hükmettiği vekâlet ücretiyle özel sözleşmedeki ücret aynı kavram değildir.

Karar incelenirken hangi tutarın mahkemece hükmedilen karşı vekâlet ücreti, hangisinin taraflar arasındaki özel sözleşmeden doğan ücret olduğu ayrıştırılmalıdır. Bu ayrım ödeme yükümlülüğünün kaynağını ve muhatabını belirlemek açısından önemlidir.

Gerekçeli kararda giderler nasıl kontrol edilir?

Öncelikle kararın hüküm bölümünde yargılama giderlerinin kime yüklendiğine bakılmalıdır. Ardından toplam tutarın hangi giderlerden oluştuğu, dosyadaki belgeler ve yapılan işlemlerle karşılaştırılmalıdır.

Mahkûmiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya kanun yolu sonucu gibi ihtimaller gider sorumluluğunu etkileyebilir. Birden fazla suç veya birden fazla sanık varsa giderlerin ayrıştırılması ayrıca önem kazanır.

Yargılamanın yenilenmesi sonunda verilen hükmün sonuçları için CMK 323 yeniden duruşma sonucu yazısı incelenebilir. Yenileme sürecinin kendisinden doğan giderler bakımından ise CMK 330’daki özel düzenleme göz önünde tutulur.

Sık sorulan sorular

Ceza davasında bütün masraflar yargılama gideri midir?

Hayır. Masrafın soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesi amacıyla yapılması ve kanuni kapsamda bulunması gerekir. Tercüman gideri gibi açıkça kapsam dışında bırakılan kalemler vardır.

Mahkeme giderlerin kime ait olduğunu yazmak zorunda mı?

Evet. CMK 324/2 uyarınca hüküm ve kararda yargılama giderlerinin kimlere yükletildiği gösterilir.

Yargılama giderlerinin tutarını kim hesaplar?

Gider miktarını ve bir tarafın diğerine ödemesi gereken parayı mahkeme başkanı veya hâkim belirler.

Mahkûm olan sanık her gideri öder mi?

Mahkûmiyet hâlindeki gider sorumluluğu CMK 325 ile birlikte değerlendirilir. Ayrıca kanunun yargılama gideri saymadığı tercüman ücreti gibi istisnalar korunur.

Beraat eden kişi yargılama gideri öder mi?

Beraat hâlindeki gider sorumluluğu CMK 327’de özel olarak düzenlenmiştir. Kararın türü ve giderin kişinin kendi kusurundan doğup doğmadığı önem taşır.

Tercüman ücreti hükümlüden tahsil edilir mi?

Türkçe bilmeyen veya engelli olan ve maddede sayılan kişi için görevlendirilen tercümanın gideri yargılama gideri değildir; Devlet Hazinesince karşılanır.

Karşı vekâlet ücreti özel avukatlık ücretiyle aynı mıdır?

Hayır. Tarifeye göre mahkemece hükmedilen vekâlet ücreti ile avukat ve müvekkil arasındaki özel ücret sözleşmesi farklı hukuki dayanaklara sahiptir.

Sonuç

CMK 324; harçları, tarifeye göre avukatlık ücretlerini ve muhakemenin yürütülmesi için yapılan harcamaları yargılama gideri olarak tanımlar. Mahkeme, giderlerin tutarını ve kime yükletildiğini kararında gösterir. Devlete ait giderler ile kişisel haklara ilişkin kararların yerine getirilme usulleri ayrıdır. Türkçe bilmeyen veya engelli kişiler için görevlendirilen tercümanın gideri ise yargılama gideri sayılmaz ve Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.