Boşanma Davasında E-Tebligat ve UYAP: Tebliğ Tarihi ve Süre Takibi

Boşanma davasında e-tebligat, usulüne uygun olarak muhatabın UETS adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Mesajı erken açmak bu tarihi öne çekmez; hiç okumamak da süreyi durdurmaz. UYAP’ta dosyayı görmek, telefona SMS gelmesi ve hukuken tebligat yapılması farklı işlemlerdir. Dava dilekçesine cevap için kural olarak tebliğden itibaren iki hafta vardır. Avukatla takip edilen işte tebligatın kime yapıldığı ayrıca önem taşır. Bu nedenle bildirimin tamamını, eklerini ve teslim kayıtlarını birlikte incelemek gerekir. Dilekçeyi bilgisayarda hazırlamak yeterli değildir; doğru mahkeme dosyasına gönderildiğini de doğrulamalısınız. Yanlış adrese veya yanlış kişiye teslim iddiası varsa öğrenme tarihi ve tebligat belgesi ayrıca değerlendirilir.

UYAP ile UETS hangi iş için kullanılır?

UYAP, yargı dosyasındaki işlemleri takip etmeye yarayan sistemdir. Vatandaş Portal üzerinden tarafı olduğunuz dosyanın bilgilerini, erişime açık evrakını ve işlem geçmişini inceleyebilirsiniz. UETS ise PTT’nin Ulusal Elektronik Tebligat Sistemidir. Mahkemenin resmî elektronik tebligatı bu sistemde muhatabın adresine iletilir. Birinin dosya evrakını göstermesi, diğerindeki tebliğ kaydının yerine geçtiği anlamına gelmez.

UYAP boşanma dosyası sorgulama sırasında önce mahkeme adını, esas numarasını ve taraf sıfatınızı kontrol edin. Aynı eşler arasında boşanma, nafaka, mal rejimi veya icra dosyaları bulunabilir. Bir dosyanın evrakını diğerinin süresi için esas almak yanlış işlem yapılmasına yol açabilir. Belgenin başlığı kadar hangi dosyaya ait olduğu da önemlidir.

Adalet Bakanlığının kullanım açıklamasına göre e-Devlet şifresiyle giriş, dosya ve evrak görüntülemeye imkân verir. Elektronik dilekçe gönderme için gereken imzalı işlem yeteneği ayrıca değerlendirilir. Hesaba girebilmek ile imzalı evrak sunabilmek aynı yetki değildir. UYAP’ın resmî kullanım açıklaması bu ayrımı belirtir.

Dosya ekranındaki kısa işlem açıklaması, evrakın tam içeriğini her zaman anlatmaz. “Tebligat çıkarıldı” kaydını gördüğünüzde henüz teslim gerçekleşmemiş olabilir. “Ara karar” başlığı da hangi belgenin istendiğini tek başına göstermez. İlgili evrakı ve varsa eklerini açın. Erişemediğiniz veya eksik görünen ek için dosya bilgilerini belirterek erişim sorununu açıklayın. Bu sırada elinizdeki tebligatı yok saymayın; eksikliği nasıl gidereceğiniz ile bekleyen süreyi nasıl koruyacağınız birlikte değerlendirilmelidir.

Her boşanma tarafı elektronik tebligat almak zorunda mı?

Sırf boşanma davasının tarafı olmak, gerçek kişiyi zorunlu elektronik tebligat kapsamına sokmaz. Tebligat Kanunu’nun 7/a maddesinde zorunlu muhataplar ayrıca sayılmıştır. Avukatlar bu kapsamdadır. Zorunluluk kapsamında bulunmayan kişinin isteğiyle elektronik tebligat adresi alması hâlinde de kendisine bu yolla tebligat yapılması zorunlu olur. Elektronik yolla tebligatın zorunlu sebeple yapılamaması durumunda kanundaki diğer usuller uygulanabilir. 7201 sayılı Kanun, m.7/a.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: Adınıza kullanılabilir bir UETS adresi bulunup bulunmadığını öğrenmeden yalnız posta kutusunu izlemekle yetinmeyin. Elektronik adresiniz varsa giriş yöntemini, erişiminizi ve bilgilendirme iletişim bilgilerinizi kontrol edin. Olağan e-posta adresinizin bulunması ise tek başına UETS adresiniz olduğu anlamına gelmez.

KEP ile UETS de karıştırılmamalıdır. PTT’nin açıklamasına göre elektronik tebligatlar 1 Ocak 2019’dan itibaren UETS üzerinden yürütülür. Eski KEP adresine ilişkin anlatımlarla yeni dosyanın tebligatını takip etmek doğru değildir. UETS’ye giriş için her durumda elektronik imza edinmeniz gerektiği de söylenemez; PTT, e-Devlet üzerinden giriş imkânını ayrıca açıklamaktadır. PTT e-tebligat soruları.

Elektronik tebligatta beş gün nasıl hesaplanır?

Elektronik tebligat beş gün kuralında belirleyici başlangıç, tebligatın muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihtir. Ulaşma gününü izleyen gün birinci gündür. Beşinci günün sonunda tebliğ gerçekleşmiş sayılır. Mahkemenin evrakı oluşturduğu, gönderdiği veya sizin okuduğunuz tarihleri bu başlangıçla karıştırmayın. UETS delil kayıtları, ilgili olayların tarihlerini ayrı ayrı gösterir. 7201 m.7/a; PTT açıklaması.

Bu beş gün, cevap süresinin kendisi değildir. Önce hukuken tebliğ tarihi bulunur; ardından belgenin gerektirdiği işlemin süresi hesaplanır. İki haftalık cevap süresiyle beş günlük tebliğ kuralını tek bir belirsiz “ek süre” olarak düşünmek, özellikle birden fazla evrak geldiğinde karışıklık yaratır.

Anayasa Mahkemesi, beşinci gün sonunda tebliğ edilmiş sayılmaya ilişkin ibarenin iptali istemini 17 Haziran 2025 tarihli E.2025/137, K.2025/129 sayılı kararıyla reddetmiştir. Karar 22 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Dolayısıyla bu karar beş günlük kuralı kaldırmamıştır. AYM’nin resmî karar metni.

Varsayımsal örnek 1: Dava dilekçesi doğru muhatabın UETS adresine 7 Ekim 2026 Çarşamba günü ulaşmış, kişi evrakı 8 Ekim’de açmış olsun. İzleyen beşinci gün 12 Ekim Pazartesidir; tebligat bu günün sonunda yapılmış sayılır. Başka bir özel durum yoksa iki haftalık cevap süresi 26 Ekim Pazartesi günü sona erer. Hesap için gereken belge, yalnız okundu ekranı değil, ulaşma tarihini gösteren UETS delil kaydıdır. Aynı dilekçe 7 Ekim’de usulüne uygun fizikî tebligatla teslim edilmiş olsaydı beş gün eklenmezdi; iki haftalık süre 21 Ekim’de biterdi.

SMS gelmezse veya belge UYAP’ta önceden görünürse

Telefonunuza gelen bilgilendirme mesajı, UETS tebligatının kendisi değildir. PTT, SMS veya e-posta bilgilendirmesinin herhangi bir nedenle ulaşmamasının tebligatın geçerliliğini etkilemediğini açıklar. Eski telefon numarası, dolu posta kutusu veya bildirim ayarı nedeniyle mesajı görememek, tek başına süreyi yeniden başlatmaz. PTT’nin bilgilendirme ve delil kaydı açıklamaları.

UYAP’ta bir belgeyi tebligattan önce görebilirsiniz. Bu görüntü, belgenin dosyaya girdiğini gösterir; tebliğ yöntemini ve tarihini ayrıca incelemek gerekir. Ancak “UYAP’tan öğrenmenin hiçbir durumda sonucu olmaz” demek de doğru değildir. Önceden yapılmış usulsüz bir tebligat varsa Tebligat Kanunu’nun 32. maddesindeki öğrenme kuralı gündeme gelebilir. Bu nedenle görüntüleme ve gerçek öğrenme tarihlerini saklayın; olayı tebligat kaydından koparmayın.

Ödeme veya dosya kapatma talebi içeren bir SMS geldiğinde mesajdaki bağlantı üzerinden işlem yapmak yerine resmî kanaldan dosyayı doğrulayın. Sahte icra SMS’ini kontrol etme anlatımı, bildirim görüntüsü ile gerçek dosya bilgisini ayırmaya yardımcı olur. Boşanma dosyası bulunduğu iddiası da aynı dikkatle kontrol edilmelidir.

Avukata yapılan tebligat kimin süresini başlatır?

Vekille takip edilen işlerde tebligat kural olarak vekile yapılır. Avukata yapılan tebligat sonrasında müvekkile ayrıca mesaj gelmesini beklemek, işlem süresinin kaçırılmasına yol açabilir. Birden fazla vekil varsa, birden çoğuna tebligat yapılmış olması durumunda ilkine yapılan tebliğ tarihi esas alınır. Kişinin bizzat yerine getireceği işlem için öngörülen özel bildirim ve çağrı hükümleri ayrıca değerlendirilir. 7201 m.11.

Avukatınıza ileteceğiniz belgeleri “bana henüz tebligat gelmedi” düşüncesiyle bekletmeyin. Hangi evrakın ne zaman tebliğ edildiğini, sizden hangi bilgi veya belgenin istendiğini ve son hazırlık tarihini birlikte belirleyin. Sonradan avukat görevlendirilmesi de daha önce başlamış bütün süreleri kendiliğinden yeniden başlatan bir işlem olarak görülmemelidir.

Dosya takibinde yalnız avukatın adını görmek yeterli olmayabilir. Vekâletnamenin ilgili dosyaya sunulması, temsilin devam edip etmediği ve tebligatın hangi muhataba çıkarıldığı kontrol edilmelidir. Özellikle temsil değişmişse eski ve yeni tebligat kayıtlarını birlikte incelemek gerekir.

Boşanma davasına cevap süresi ve diğer işlemler

Boşanma davasına cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu süre içinde cevabı hazırlamak durum ve koşullara göre çok zor veya imkânsızsa, yine aynı süre içinde başvurularak bir defaya mahsus, en çok bir aylık ek süre istenebilir. Mahkemenin vereceği ek süre asıl cevap süresinin bitiminden itibaren işler. Başvuru yapılmış olması, talebin kabul edildiği anlamına gelmez. HMK m.127.

Ek süre talebinde “hazırlık yapacağım” demekle yetinmeyin. Hangi belgenin nereden beklendiğini, neden zamanında hazırlanamadığını ve savunmayla ilişkisini açıklayın. Talep hakkında verilen kararı takip edin. Cevap süresini kaçıran kişi, karşı tarafın bütün iddialarını kabul etmiş sayılmaz; HMK 128 uyarınca inkâr etmiş sayılır. Bununla birlikte süresinde savunma ve delil hazırlamanın sağladığı imkânlar göz ardı edilmemelidir.

Ön inceleme davetiyesi ayrı bir dikkat gerektirir. HMK 139 kapsamında, dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgeleri verme veya başka yerden getirilecek belgeler hakkında gerekli açıklamayı yapma yönünde iki haftalık kesin süre içeren ihtar bulunabilir. Bu ihtar, her türlü yeni delili sınırsız biçimde sunma izni değildir. Daha önce hangi delile dayanıldığını, neyin eksik kaldığını ve ihtarın sonucunu birlikte okuyun.

Başka kurumdan getirilecek belge için yalnız kurumun adını yazmak yeterli açıklamayı sağlamayabilir. Belgenin hangi tarihe, kişiye veya işleme ait olduğunu, biliniyorsa kayıt numarasını ve hangi olayın ispatında kullanılacağını belirtin. Mahkemenin aradığı belgenin ayırt edilebilmesi, talebin yerine getirilmesini kolaylaştırır. Elinizde bulunan belgeyi sunma yükümlülüğü ile elinizde bulunmayan kaydın getirtilmesi için bilgi verme yükümlülüğünü birbirinden ayırın. Son gün yapılan belirsiz bir açıklamanın eksikliği giderdiğini varsaymayın.

Hafta sonu, adli tatil ve kararın dosyada görünmesi

HMK’ya göre süreler kural olarak tebliğden, kanunda belirtilen durumlarda tefhimden başlar. Gün olarak belirlenen sürede tebliğ günü sayılmaz. Hafta olarak belirlenen sürede ise son haftanın karşılık gelen günü esas alınır. Resmî tatiller süreye dahildir; işlem süresinin son günü resmî tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş günü sona erer. HMK m.91–93.

Elektronik tebliğin beşinci gününü bulmakla, bundan sonra yapılacak işlemin son gününü bulmak ayrı hesaplamalardır. Tebligat Kanunu 33, resmî ve adli tatil günlerinde tebligata izin verir. Bu nedenle “hafta sonunda tebligat olmaz” varsayımıyla UETS tarihini değiştirmeyin.

Adli tatil de bütün boşanma dosyalarında bütün işlemleri durdurmaz. HMK 103, nafaka ve bazı çocuklara ilişkin işler gibi istisnaları düzenler; adli tatilde tebligat ve dilekçe işlemleri yapılabilir. HMK 104’teki uzama, adli tatile tabi dava ve işlerde bu kanunun belirlediği sürenin tatilde sona ermesi koşuluna bağlıdır. Dosyanın ve beklenen işlemin niteliği görülmeden otomatik uzama kabul etmeyin.

Gerekçeli kararın UYAP’a yüklenmesiyle istinaf süresinin başlangıcı da aynı kabul edilmemelidir. HMK 345’te başlangıç, ilamın taraflardan her birine usulen tebliğidir. Karar, tebligat ve kesinleşme kayıtlarını ayrı belgeler olarak takip edin. Karar sonrasındaki yükümlülükler için anlaşmalı boşanma protokolüne uyulmaması rehberi ayrıca incelenebilir.

UYAP dilekçe gönderme işleminde neleri doğrulamalısınız?

HMK 445, güvenli elektronik imzayla dava açılması ve dilekçe gönderilmesi gibi işlemleri düzenler. Vatandaş Portalın resmî açıklaması, yalnız e-Devlet şifresiyle giriş yapan kullanıcıların evrak gönderemediğini belirtir. Bu yüzden son gün geldiğinde ilk kez imza veya belge biçimi sorunuyla karşılaşmamak için işlem imkânınızı önceden kontrol edin. HMK 445, UYAP kullanım açıklaması.

1. Doğru mahkeme ve esas numarasını seçin; tarafı olduğunuz başka dosyayla karıştırmayın.
2. Göndereceğiniz metnin son sürümünü açın; taleplerin ve dosya bilgilerinin doğru olduğunu okuyun.
3. Eklerin tamamını, okunabilirliğini ve metindeki ek numaralarıyla uyumunu kontrol edin.
4. Gerekli imza ve gönderim aşamalarını tamamlayın; varsa işlem için gereken ödeme adımını ayrıca izleyin.
5. Sistemce sunulan gönderim veya işlem kaydını saklayın; tarih, saat ve dosya bilgilerini kontrol edin.
6. Dosyada sunulan evrakı yeniden açarak doğru metnin ve eklerin bulunduğunu doğrulayın.

Gönderim kaydı varsa buna rağmen evrak görünmüyorsa, yalnız görünüm gecikmesiyle hiç gönderilememiş işlemi ayırmak gerekir. Kayıt numarasını ve zamanını kullanarak durumu araştırın. Belgeyi masaüstünde saklamak, portalda taslak oluşturmak veya mahkemenin genel e-posta adresine göndermek, usulüne uygun dosyaya sunmanın yerine geçmez.

Kontrol yalnız ana dilekçeyle sınırlı kalmamalıdır. Ek olarak seçildiğini düşündüğünüz banka belgesi veya sağlık raporu gönderilen pakette bulunmayabilir; birden fazla sayfalı dosyanın yalnız ilk sayfası eklenmiş olabilir. Dosyadaki kopyayı açarak sayfa sayısını ve okunabilirliğini karşılaştırın. Yanlış evrak sunduğunuzu fark ederseniz hangi gönderimin düzeltildiğini açıkça belirtin; ilk gönderimin ve düzeltmenin kayıtlarını birlikte saklayın. Düzeltme yapılması, geçirilmiş bir süreyi kendiliğinden geri getirmez.

Elektronik başvuru, davanın diğer şartlarını ortadan kaldırmaz. Örneğin anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinlemesi TMK 166/3’te ayrıca aranır. İmzalı protokolün sisteme yüklenmesi bu şartı tek başına karşılamaz. TMK 166/3 ve anlaşmalı boşanmanın koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Eski adrese veya davadaki karşı taraf olan eşe teslim

Fizikî tebligatta teslim alan kişinin kimliği ve teslim koşulları önemlidir. Muhatap adreste bulunmadığında aynı konutta oturan kişilere ilişkin genel kural bulunmakla birlikte, davadaki hasma tebligat teslim edilemez. Boşanma davasındaki karşı taraf olan eşle aynı evde yaşamak bu yasağı kaldırmaz. 7201 m.16 ve 39.

Varsayımsal örnek 2: Davalı eş, kendi adına çıkarılan dava dilekçesini haftalar sonra dosyadan öğreniyor. Tebliğ mazbatasında teslim alan olarak davacı eşin imzası bulunuyor. Sonucu değiştiren olgu, teslim alan kişinin yalnız aynı evde oturması değil, bu davada karşı taraf olmasıdır. Mazbata, taraf bilgileri ve gerçek öğrenme tarihini gösteren kayıtlar birlikte sunulmalıdır. Bu durum bütün davayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Usulsüz tebligat ve öğrenmenin etkisi değerlendirilerek, bekleyen cevap işlemi de geciktirilmeden ele alınmalıdır.

Tebligat Kanunu 32’ye göre usulsüz tebliğde muhatabın öğrenmesi önem taşır ve bildirdiği öğrenme tarihi tebliğ tarihi kabul edilir. Gerçeğe aykırı tarih ileri sürülmemeli; dosyadaki erişim ve teslim kayıtlarıyla açıklama tutarlı olmalıdır. Adres değişikliğinde de daha önce usulüne uygun tebligat alan kişinin yeni adresini ilgili mercie derhal bildirme yükümlülüğü vardır. Yalnız nüfus adresini değiştirmekle dosyadaki bütün sorunların çözüldüğü varsayılmamalıdır. 7201 m.32 ve 35.

Teknik sorun veya kaçırılan süre varsa

Önce sürenin gerçekten başlayıp başlamadığını ve hesabını kontrol edin. Usulsüz tebligat iddiasıyla, geçerli başlayan bir sürenin elde olmayan sebeple kaçırılması farklı sorunlardır. İkinci durumda HMK 95–99’daki eski hâle getirme değerlendirilebilir. Her internet kesintisi, şifre unutma veya son dakikadaki imza sorunu bu koşulları kendiliğinden karşılamaz.

Eski hâle getirme, elde olmayan sebeple yapılamayan işlem için öngörülür. Talep kural olarak engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılır; kaçırılan işlem de bu süre içinde yerine getirilmelidir. Yargılamanın aşamasına ve kaçırılan işleme bağlı sınırlamalar vardır. Talep, yargılamayı veya hükmün icrasını kendiliğinden durdurmaz. HMK m.95–99.

Teknik engel yaşandıysa tarih ve saat içeren hata görüntülerini, işlem kayıtlarını ve destek başvurusunu saklayın. Bunlar engelin niteliğini açıklamaya yarar; tek başına kabul garantisi sağlamaz. Süre hâlâ devam ediyorsa kullanılabilecek usulüne uygun başka başvuru yolunu değerlendirin. Sorunun çözülmesini bekleyerek kalan zamanı tüketmeyin.

Saklanacak belgeler ve dosya düzeni

• Tebligatın tamamı ve ekleri: Mahkemenin hangi işlemi istediğini ve dilekçeye hangi belgelerin eklendiğini gösterir.
• UETS delil kaydı: Ulaşma, okuma ve tebliğ sayılma olaylarını ayırmaya yarar.
• Fizikî tebliğ mazbatası: Teslimin kime, nerede ve nasıl yapıldığını incelemeyi sağlar.
• Dilekçenin sunulan nüshası ve gönderim kaydı: Hazırlanan taslakla gerçekten dosyaya giren metni karşılaştırmayı sağlar.
• Süre uzatımı veya ara karar: Beklenen işlemi, verilen süreyi ve bildirilen sonucu gösterir.
• Adres ve temsil belgeleri: Doğru muhatap ve adres tartışmasının değerlendirilmesine yardımcı olur.
• Teknik hata kayıtları: Gönderimin neden tamamlanamadığına ilişkin somut açıklamayı destekler.

Her evrak için belge adı, tebliğ tarihi, yapılacak iş ve son gün bilgisini aynı kayıt altında tutun. Acil geçim veya çocuk ihtiyacı varsa bunu yalnız dosyanın görünür hâle gelmesini bekleyen bir takip işi olarak bırakmayın. Geçici önlemler ve tedbir nafakası bakımından ihtiyacı gösteren belgeleri ayrıca hazırlayın. Sürecin başlangıcındaki genel hazırlık için boşanmak isteyen kişinin ilk adımları yararlı olabilir.

Sıkça sorulan sorular

UETS evrakını aynı gün açarsam iki hafta hemen başlar mı?

Elektronik tebligatta erken okuma, kanundaki beşinci gün sonunda tebliğ kuralını öne çekmez. Önce UETS’ye ulaşmayı izleyen beşinci gün bulunur, ardından ilgili işlem süresi hesaplanır.

Tebligatı hiç açmazsam dava bekler mi?

Geçerli elektronik tebligatın okunmaması, beşinci gün sonunda doğan sonucu engellemez. Mahkemenin bekleyeceğini düşünerek hesabı kontrol etmemek süre kaybına yol açabilir.

Normal e-posta adresime gelen dilekçe resmî tebligat mıdır?

Olağan e-posta, tek başına UETS tebligatı değildir. Göndericiyi, dosya bilgisini ve mahkemedeki tebligat kaydını kontrol edin; e-postadaki açıklamayı resmî teslim kaydı yerine kullanmayın.

E-Devlet şifrem varsa ayrıca imza almadan dilekçe gönderebilir miyim?

UYAP’ın resmî açıklaması, yalnız e-Devlet şifresiyle girişte evrak gönderme imkânı bulunmadığını belirtir. Dosya görüntüleme erişiminiz, güvenli elektronik imza gerektiren gönderim işlemini tamamlayabildiğiniz anlamına gelmez.

Avukatımın UETS adresine gelen evrakı kendi hesabımda beklemeli miyim?

Vekille takip edilen işte kural olarak vekile tebligat yapılır. Avukatınızın aldığı evrak için size ayrıca bildirim gelmesini beklemek yerine gerekli belge ve açıklamaları zamanında paylaşın.

Cevap için ek süre istedim, artık bir ayım var mı?

Ek süre talebi otomatik olarak bir ay kazandırmaz. Mahkemenin kabul kararı, verdiği sürenin uzunluğu ve asıl cevap süresinin bitişi birlikte kontrol edilmelidir.

Duruşma davetiyesinde yalnız duruşma tarihine bakmak yeterli mi?

Davetiye, duruşmadan önce yerine getirilecek belge veya açıklama yükümlülüğü içerebilir. Özellikle ön inceleme davetiyesindeki kesin süre ve delilden vazgeçilmiş sayılma ihtarı ayrıca okunmalıdır.

Eşim tebligatımı aldıysa her durumda geçerli midir?

Boşanma davasında karşı taraf olan eşe teslim, Tebligat Kanunu 39 yönünden değerlendirilir. Aynı evde yaşamak bu özel yasağı kaldırmaz; teslim mazbatası ve öğrenme tarihi birlikte incelenmelidir.

Portalda kayıtlı taslağım son günü korur mu?

Taslağın kaydedilmesi, dilekçenin dosyaya gönderildiği anlamına gelmez. Tamamlanan gönderimin kaydını ve dosyada bulunan evrakı kontrol etmek gerekir.

Teknik hata görüntüsü eski hâle getirme için yeterli midir?

Hata görüntüsü engeli açıklayan belgelerden biridir; tek başına talebin kabulünü sağlamaz. Engelin elde olmayan sebep oluşturması, talep zamanı, kaçırılan işlemin tamamlanması ve dosyanın aşaması birlikte değerlendirilir.

Bu metin genel bilgilendirme içindir; somut dosyada tebligat belgeleri, işlemin niteliği ve uygulanacak tarihler birlikte değerlendirilmelidir.