Cezaevinde Oda Değişikliği: Husumet, Güvenlik ve Başvuru

Cezaevinde tehdit altındaysanız tehlikeyi hemen nöbetçi görevliye bildirin. Aynı kurumda oda değişikliği için kurum müdürlüğüne, kiminle nerede karşılaştığınızı ve hangi tedbiri istediğinizi anlatan bir dilekçe verin. Tutuklular arasında husumet varsa ayrı odalara yerleştirmek tek başına yetmez; ortak alanlarda da teması önleyecek tedbir alınmalıdır. Hükümlüler için değerlendirme farklıdır: Kurum, kişinin güvenliğini korumak zorundadır, ancak kişi bu nedenle belirli bir koğuşu seçme hakkı kazanmaz.

Önce kişinin statüsünü ve işlemin türünü belirleyin

Cezaevinde bulunan herkes aynı barındırma hükümlerine tabi değildir. Tutukluluk, devam eden soruşturma veya yargılama sırasında uygulanan bir tedbirdir. Hükümlülük ise kesinleşmiş cezanın infazıyla ilgilidir. Bir kişinin bir dosyadan tutuklu, başka dosyadan hükümlü olması da mümkündür. Başvuru hazırlanırken yalnız ailede bilinen dava değil, kurumun güncel statü kaydı dikkate alınmalıdır.

İstenen işlemi de açıkça adlandırın. Aynı cezaevinde başka odaya alınmak, başka cezaevine gönderilmek ve ortak faaliyetlerde belirli kişiyle karşılaşmamak farklı ihtiyaçlardır. Güvenlik sorunu yalnız yatılan odada yaşanmıyorsa, oda numarasını değiştirmek tek başına yeterli olmayabilir. Karşılaşmanın nerede ve nasıl gerçekleştiği talebe eklenmelidir.

Başka kuruma gönderilme isteniyorsa tutuklunun aileye yakın cezaevine nakli yazısındaki statü ve karar mercii ayrımı ayrıca incelenebilir. Kurumlar arası nakil için verilen bir ret kararı, bu yazıda ele alınan kurum içi oda yerleştirme kararıyla aynı kabul edilmemelidir.

Hasımla aynı koğuşta kalma: Tutuklular için özel kural

5275 sayılı Kanun m.113, tutukluların maddi olanaklar elverdiğince suç türlerine ve güvenlik risklerine göre ayrı odalarda barındırılmasını düzenler. Aynı maddenin ikinci cümlesi, aralarında husumet bulunanların aynı odada barındırılmamasını ve birbirleriyle temaslarının engellenmesi için tedbir alınmasını öngörür. Bu nedenle somut husumet bildirimi, yalnız oda arkadaşını beğenmeme şeklinde değerlendirilmemelidir.

Husumet, kişiler arasındaki düşmanlık veya ciddi çatışmayı ifade eder. Başvuruda bu sözcüğü kullanmakla yetinmeyin. Önceki saldırı, tehdit, tarafları karşı karşıya getiren dava veya kurumda yaşanan olay varsa tarih ve kayıt bilgisiyle açıklayın. Aileler arasındaki uyuşmazlık ileri sürülüyorsa bunun cezaevindeki iki kişi bakımından nasıl bir tehlikeye dönüştüğü gösterilmelidir.

Kanunda ayrılma talebinden önce yeni bir saldırının gerçekleşmesini veya yeni olay hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmasını bekleme şartı yazılı değildir. Eldeki bilgiyle tehlike bildirilebilir; bilinmeyen ayrıntıların araştırılması istenebilir. Bununla birlikte her iddianın doğru olduğu peşinen kabul edilmez. Başvuran, doğrudan yaşadığı olguyla başkasından duyduğu bilgiyi birbirinden ayırmalıdır.

İlk cümledeki maddi olanaklar ifadesini, husumetli kişilerin aynı odada tutulmasına sınırsız izin olarak okumak doğru olmaz. İkinci cümlede ayrıca getirilen ayırma ve teması engelleme yükümlülüğü başvuruda gösterilmelidir. Kurumdan mevcut yerleştirmenin bu kuralla nasıl bağdaştığının açıklanması ve somut riskin giderilmesi istenebilir.

Aynı dosyadaki tutuklular birlikte kalabilir mi?

Tutukluların ayrı odalarda barındırılması bakımından m.113’ün diğer önemli konusu suça iştiraktir. İştirak, bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin katılmasıdır. Maddede iştirak hâlinde suç işlemiş olanların aynı odalarda barındırılmaması ve temaslarının önlenmesi de düzenlenir. Tutuklu bakımından bu hükmün uygulanması kişinin suçluluğunun kesinleştiği anlamına gelmez.

Aynı mahkemede yargılanmak veya aynı dosyada adının bulunması, olayın bütün ayrıntılarını tek başına açıklamaz. Başvuruda kişilerin hangi fiille ve hangi sıfatla ilişkilendirildiği belirlenmelidir. İddianamedeki ilgili bölüm, tutuklama kararı veya kurumun dayandığı yazı bu incelemede işe yarar. Dosyanın tamamını ilgisiz bilgilerle çoğaltmak yerine, birlikte barındırma kararını etkileyen bölüm gösterilebilir.

İki kişinin arkadaş olması veya birlikte kalmak için karşılıklı dilekçe vermesi, kanuni ayrılma kuralını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık kurumun kişi ya da dosya bilgisini karıştırdığı düşünülüyorsa somut hata açıklanmalıdır. Talep, suçlamanın doğruluğunu bu başvuruda çözmeye çalışmak yerine yerleştirme bakımından kullanılan bilginin doğru olup olmadığını ortaya koymalıdır. Dayanak: 5275 m.113.

Hükümlülerde oda yerleştirmesi nasıl değerlendirilir?

Hükümlülerin gruplandırılmasında suç türü, yaş, hükümlülük süresi, bedensel ve ruhsal durum gibi ölçütler önemlidir. 5275 m.24 ve 63, gruplandırma ve barındırma çerçevesini düzenler. Tutuklulara özgü m.113, hükümlülere hiçbir ayrım yapılmadan aynen uygulanacak genel bir oda seçme kuralına dönüştürülmemelidir.

Bu ayrım, hükümlünün güvenlik ihtiyacının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Kanunun 6/1-f hükmü, yaşam hakkı ile beden ve ruh bütünlüğünü koruyacak tedbirlerin alınmasını zorunlu tutar. Hükümlü açısından can güvenliği nedeniyle oda değişikliği istenirken somut tehlike, önceki olaylar ve aynı yerde kalmanın doğurduğu risk bu çerçevede açıklanır.

Kanun’un 63/1 hükmü, tehlikeli hâli bulunan hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırılmasını; diğer hükümlüler bakımından fizikî yapı, kapasite ve güvenlik gereklerinin değerlendirilmesini öngörür. Tehdit altında olduğunu bildiren herkesin bu nedenle “tehlikeli hükümlü” sayıldığı düşünülemez. Kişinin başkaları için risk oluşturması ile başkalarının tehdidi altında bulunması ayrı olgulardır.

Tek kişilik oda istemek de kendiliğinden kabul hakkı yaratmaz. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında tek kişilik odada barındırma, m.25’te özel olarak düzenlenmiştir. Diğer durumlarda kişinin statüsü, uygulanabilir rejim ve somut koruma ihtiyacı birlikte incelenir. Dilekçenin merkezinde yalnız oda tercihi yerine hangi güvenlik sorununun giderilmesi gerektiği bulunmalıdır.

Cezaevinde koğuş değişikliği kararını kim verir?

Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik m.28/1-b ve ç, hükümlülerin kalacağı odanın belirlenmesini ve odalarının değiştirilmesini idare ve gözlem kurulunun görevleri arasında sayar. Bu nedenle talep kurum müdürlüğüne sunulurken yetkili kurul tarafından değerlendirilmesi ve sonucun bildirilmesi istenebilir.

Tutukluların kabul ve barındırılmasında Yönetmelik m.137, Kanun’un 112 ve 113. maddelerine gönderme yapar. Yönetmeliğin 141. maddesi de tutuklulukla bağdaşan hükümler bakımından uygulama çerçevesini belirtir. Kurum içi yerleştirme değerlendirmesi, tutukluluğa karar veren mahkemeden tahliye istemekle karıştırılmamalıdır.

Kurulun karar yetkisi, başvuranın belirlediği odayı seçmek zorunda olduğu anlamına gelmez. Önerilen odanın uygunluğu veya başka bir güvenli düzenlemenin mümkün olması ayrıca değerlendirilir. Başvuruda alternatif çözüm istenebilir. Örneğin belirli kişiyle aynı odada tutulmama ve ortak alanlarda karşılaşmanın önlenmesi, yalnız “şu numaralı odaya geçmek istiyorum” cümlesinden daha açık bir talep oluşturur.

Acil güvenlik tehlikesinde ne yapılmalı?

Devam eden tehdit veya saldırı tehlikesi varsa olağan dilekçe cevabı beklenmeden görevli personele haber verilmelidir. Kimin, nerede ve ne zaman tehlike oluşturduğu mümkün olduğunca açık anlatılır. Ardından bildirimin kayıt altına alınması, gerekli koruyucu düzenlemenin yapılması ve ilgili kayıtların korunması istenebilir. Acil bildirim ile sonradan hazırlanacak ayrıntılı başvuru birbirini tamamlar.

Yakın, telefon veya ziyarette öğrendiği bilgiyi kuruma ve ilgili Cumhuriyet başsavcılığına aktarırken kaynağını belirtmelidir. “Olayı gördüm” ile “yakınım görüşmede anlattı” aynı şey değildir. Kurumun, kişinin güvenliği bakımından değerlendirebileceği bilgi sunulmalı; başka tutukluların özel bilgileri gereksiz yere kamuya açıklanmamalıdır.

Yaralanma veya sağlık yakınması varsa görevliye haber verip sağlık biriminde muayene isteyin. Muayene için oda değişikliği kararının çıkması beklenmemelidir. Darp raporunun içeriği ve işlevi de önemlidir; sağlık belgesi bulguları gösterir, tek başına saldırganın kimliğini veya olayın bütün koşullarını kesinleştirmez.

Suç oluşturabilecek davranış varsa savcılığa bildirim, oda yerleştirme talebinden ayrı değerlendirilir. Cezaevinde kötü muamele başvuruları hakkındaki rehber, sağlık ve delil koruma yönünden yardımcı olabilir. Güvenli barındırmanın sağlanması için ceza soruşturmasının bitmesini beklemek gerektiği düşünülmemelidir.

Oda değişikliği dilekçesinde hangi bilgiler bulunmalı?

Dilekçenin başında kurum, mevcut oda, kişinin kimliği ve bilinen statüsü yazılır. Ardından sorun kısa bir zaman sırasıyla anlatılır. Önceden var olan husumet ile kurum içinde sonradan yaşanan olaylar ayrılmalıdır. İlk yerleştirme sırasında risk bildirilmişse bildirimin tarihi ve kime yapıldığı da eklenir. Hatırlanmayan saat veya konuşmalar kesinmiş gibi yazılmaz.

Talep edilen sonucu ayrı paragrafta belirtin. Husumet bulunan kişiyle aynı odada barındırılmama, temasın önlenmesi, oda yerleştirme kayıtlarının incelenmesi ve gerekçeli sonucun bildirilmesi farklı taleplerdir. Belirli kişinin mutlaka taşınmasını istemek yerine, tehlikeyi giderecek uygun yerleştirme yapılmasını istemek değerlendirmeyi gereksiz biçimde tek seçeneğe bağlamaz.

Mevcut tedbirin neden yeterli olmadığı da anlatılmalıdır. Kişiler farklı odalara alınmış olabilir; ancak ortak faaliyet veya geçiş sırasında karşılaşma sürüyorsa tarih ve yer gösterilir. Sadece oda numaralarının değişmesiyle temasın tamamen önlendiği sonucuna varılmaz. Tersine, eski karşılaşmayı bugün de devam ediyormuş gibi aktarmamak için son durum kontrol edilir.

Birden fazla talep varsa her birinin gerekçesi ayrı yazılır. Gürültü, sağlık ihtiyacı ve belirli kişinin tehdidi aynı başlıkta belirsizce sıralandığında hangi çözümün istendiği anlaşılmayabilir. Dilekçenin bir örneği, teslim tarihi ve kayıt numarası saklanmalıdır. Eldeki belgeler sunulur; kurumda bulunan kayıtların araştırılması ayrıca istenir.

Hangi belge neyi göstermeye yarar?

Belge toplamak, tehlike bildirimini geciktirecek bir ön koşul değildir. Hazırlık sırasında aşağıdaki kayıtlar olayın anlaşılmasını ve taleplerin izlenmesini kolaylaştırır:

• Yerleştirme ve oda değişikliği kararı: İşlemi yapan makamı, tarihi ve gerekçeyi belirler. Karar elde değilse örneği istenir.
• Önceki dilekçe ve teslim kaydı: Kurumun riskten ne zaman haberdar edildiğini ve hangi talebin karşılanmadığını gösterir.
• Önceki soruşturma veya dava bilgisi: Husumetin kaynağını ya da suça iştirak değerlendirmesinde kullanılan bilgiyi açıklayabilir. Dosya numarası yanında ilgili olay da belirtilir.
• Olay tutanağı ve tanık bilgisi: Belirli karşılaşma veya tehdidin araştırılmasını sağlar. Tanığın gördüğü olay ile duyduğu bilgi ayrılır.
• Sağlık kayıtları: Yaralanma veya ruhsal etkiler bakımından tıbbi değerlendirmeyi gösterir. Olaydan sonra ruhsal destek gerekiyorsa cezaevinde psikologla görüşme talebi ayrıca iletilebilir. Raporda bulunmayan teşhis eklenmez.
• Kamera ve geçiş kaydına ilişkin yer ve saat: Yetkili makamın ilgili kaydı bulmasına yardımcı olur. Her odada kamera bulunduğu veya görüntülerin belirli süre saklandığı varsayılmaz.
• Ret kararı ve tebliğ belgesi: Şikâyetin konusunu, gerekçesini ve süre hesabında kullanılacak tarihleri belirler.

Elde olmayan kayıt, ekler listesinde teslim edilmiş gibi gösterilmez. Belgenin bulunduğu yer açıklanarak getirtilmesi istenir. Kamera görüntüsünün aileye doğrudan verilmesi ile yetkili makam tarafından incelenmesi farklıdır. Öncelikli talep, ilgili kaydın kaybolmadan korunması ve başvurudaki olayla birlikte değerlendirilmesidir.

Oda değişikliği talebinin reddi ve infaz hâkimliğine şikâyet

4675 sayılı Kanun m.4/1, hükümlü ve tutukluların yerleştirilmesi ve barındırılmasına ilişkin işlem veya faaliyetler hakkındaki şikâyetleri infaz hâkimliğinin görevleri arasında sayar. Kurumun oda yerleştirme işlemi veya ret kararı bu çerçevede incelenebilir. Yetkili hâkimlik, işlemin yapıldığı veya faaliyetin gerçekleştiği kurumun bulunduğu yere göre belirlenir.

Şikâyette yalnız “talebim reddedildi” denilmemelidir. Ret gerekçesinin hangi belgeyi karşılamadığı açıklanır. Kurum yalnız kapasiteden söz etmişse, husumete ilişkin bilginin değerlendirilip değerlendirilmediği gösterilebilir. İsim benzerliği veya eski bir oda kaydı esas alınmışsa ilgili hata somutlaştırılır. Hâkimlik gerekli gördüğünde bilgi ve belge isteyebilir; başvuranın bütün kurum kayıtlarını önceden elde etmesi beklenmez.

Kararı okurken başvuruda ileri sürülen her temel sorunun cevabını arayın. İki kişinin farklı odada bulunduğunun belirtilmesi, ortak alanlarda temas iddiasını cevaplamayabilir. Birlikte kalma isteğinin reddedilmesiyle, mevcut odadaki tehlikeden korunma talebinin reddedilmesi de aynı gerekçeye dayanmayabilir. Dilekçe ve karar yan yana incelenerek cevapsız kalan olgu gösterilmelidir. Başvuranın tercih ettiği çözüm kabul edilmemiş olsa bile başka bir düzenleme yapılmışsa, bu düzenlemenin riski karşılayıp karşılamadığı açıklanır. Böylece şikâyet yalnız istenen oda numarasının verilmemesine indirgenmez.

Karardan sonra yeni bir tehdit yaşanmışsa, bu olayın önceki değerlendirme sırasında bilinmediği belirtilmelidir. Yeni olayı eski dilekçede bildirilmiş gibi yazmak kronolojiyi bozar. Olayın tarihi, ilk bildirim ve varsa tutanak numarası ayrı sunulur. Buna karşılık eski bilginin farklı kelimelerle yeniden anlatılması her zaman yeni işlem veya yeni süre oluşturmaz. Kurumun cevabında hangi tarihteki duruma bakıldığı bu nedenle önemlidir. Başvuru sürerken yerleştirme değişmişse, yeni oda bilgisi ve kalan risk de dosyaya bildirilmelidir. Amaç, karar veren makamın artık mevcut olmayan koşullar üzerinden değerlendirme yapmasını önlemektir.

Kanun, ilgili hükümlü veya tutuklunun yanında eşine, annesine, babasına, ayırt etme gücüne sahip çocuğuna veya kardeşine, müdafiine, kanuni temsilcisine ve izleme kuruluna da şikâyet imkânı tanır. Her akrabanın aynı yetkiye sahip olduğu kabul edilmemelidir. Başvurunun kiminle ilgili olduğu ve başvuranın sıfatı açıkça yazılmalıdır.

Şikâyet doğrudan infaz hâkimliğine veya Cumhuriyet başsavcılığı ya da kurum müdürlüğü aracılığıyla yapılabilir. Sözlü şikâyet tutanağa bağlanır ve örneği başvurana verilir. Hâkimlik, şikâyeti yerinde bulursa karar veya işlemin iptaline, faaliyetin durdurulmasına ya da ertelenmesine karar verebilir. Belirli oda numarasının başvuranın tercihine göre mutlaka seçileceği vaat edilemez. Dayanak: 4675 m.2, 5 ve 6.

Süreler ve geçici koruma

Yazılı cevap bulunmaması, yaşanan barındırma uygulamasının ve öğrenme tarihinin kaydedilmesini gereksiz kılmaz. Süregelen bir riskin hangi tarihte başladığı, sonraki başvurular ve yeni kararlar açıklanmalıdır. Süreklilik iddiasına güvenerek başvuru ertelenmemelidir. CİMER üzerinden bildirim yapıldığında da infaz hâkimliğine şikâyet süresinin korunduğu varsayılmamalıdır.

Geçici koruma isteniyorsa beklemenin neden ciddi sonuç doğuracağı gösterilir. Önceki saldırı kaydı, yakın tarihli tehdit veya devam eden karşılaşma bilgisi bu değerlendirmede kullanılabilir. Yalnız “acildir” yazmak yerine güncel risk ile itiraz edilen uygulama arasında bağlantı kurulmalıdır. Hâkimliğe başvurulması, kurumun güncel tehlikeden ayrıca haberdar edilmesini gereksiz kılmaz.

Elinizde infaz hâkimliğinin ret kararı varsa kurumdan yeniden oda değişikliği istemek bu karara itiraz yerine geçmez. Karar numarasını ve tebliğ tarihini yazın. Örneğin hâkimlik iki kişinin artık aynı odada kalmadığını belirlemiş, ancak ortak alanda süren tehdidi incelememişse karşılaşma tarihini ve incelenmesini istediğiniz kaydı belirtin. İtiraz dilekçesini kararı veren infaz hâkimliğine sunun. Hâkimlik kararını düzeltmezse itirazı yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi inceler. 7499 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesine göre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için süre tebliğden itibaren iki hafta, daha önce verilen kararlar için eski hükme göre tebliğden itibaren yedi gündür. Hangi sürenin uygulanacağını karar tarihi, sürenin ne zaman başlayacağını tebliğ tarihi belirler.

Oda değiştikten sonra ne kontrol edilmeli?

Kararın verildiği tarih ile fiilen uygulanma tarihi ayrı kaydedilir. Yeni oda, ortak alan düzeni ve risk oluşturan kişiyle temasın sürüp sürmediği kontrol edilir. Sorun kısmen çözülmüşse başvuruya bu gelişme bildirilir. Önceki dilekçenin bütün iddialarını değişmeden tekrarlamak yerine, devam eden eksiklik açıklanmalıdır.

Tek kişilik odaya alınmanın gerekçesini yazılı karardan okuyun. Güvenlik amacıyla oda yerleştirmesi, disiplin kurulunun hücre cezası ve tutuklu hakkında verilen kısıtlama kararı aynı işlem değildir. Belge disiplin cezasıysa şikâyette hangi davranışın ceza gerekçesi yapıldığını ve savunmanızı gösterin. İnfaz hâkimi disiplin cezasına karşı şikâyette kişinin savunmasını alır. Belge 5275 sayılı Kanun’un 115. maddesine dayanıyorsa tedbiri soruşturmada Cumhuriyet savcısı, dava açıldıktan sonra hâkim veya mahkeme verir. Böyle bir tedbirin kaldırılmasını isterken kararı, dosya numarasını ve tedbirin neden artık gerekli olmadığını kararı veren makama bildirin. Kurumun odayı değiştirmesi, ayrı bir adli kısıtlama kararını ortadan kaldırmaz.

Koruma amacıyla yapılan yerleştirme sırasında iletişim, sağlık veya diğer günlük haklarda ayrıca kısıtlama uygulanmışsa bunun nedeni ve dayanağı sorulabilir. Kişinin güvenlik istemesi, bütün haklarından vazgeçtiği şeklinde kabul edilemez. Başvuruda yeni oda koşullarıyla önceki tehlike ayrı anlatılmalı; değerlendirme güncel durum üzerinden yapılmalıdır.

İki varsayımsal örnek

Varsayımsal örnek 1: İki tutuklu arasında cezaevine girmeden önce yaşanan bir saldırıya ilişkin soruşturma vardır. Aynı odaya yerleştirilen kişi soruşturma numarasını ve ilk kabulde yaptığı bildirimi sunar. Sonradan odalar ayrılır; fakat aynı etkinlikte karşılaşmalar sürer. Sonucu değiştiren olgu, ayrılmanın yalnız yatılan yerle sınırlı kalmasıdır. Etkinlik tarihi ve katılım kaydının incelenmesi istenerek m.113’teki temasın önlenmesi ihtiyacı ayrıca açıklanır. Eski soruşturmanın sonucu kesinleşmiş gibi aktarılmaz.

Varsayımsal örnek 2: İki tutuklu birbirini tanıdığı için birlikte kalmak ister. Kurum, aynı suça iştirak iddiasına dayanarak talebi reddeder. Başvuruda yalnız arkadaş olduklarını söylemek kanuni ayrım sorununu çözmez. İddianamedeki ilgili bölüm ve kurumun ret yazısı karşılaştırılır. Kurum başka kişiler hakkındaki bilgiyi kullanmışsa değerlendirmeyi değiştirebilecek olgu bu kayıt hatasıdır. Bilgi doğruysa karşılıklı rıza, m.113’teki ayırma kuralının yerine geçmez.

İlk başvuruda hangi talebi yazmalısınız?

Örneğin bir tutuklu, “Dün atölyeden dönüşte beni tehdit eden kişiyle yarın yine aynı gruptayım. Dünkü geçiş kayıtlarının korunmasını, atölye programımızın kontrol edilmesini ve tekrar karşılaşmadan önce tedbir alınmasını istiyorum” diyebilir. Oda numarasını bilmiyorsa bunu tahmin etmesine gerek yoktur. Bir yakını yazıyorsa bilgiyi hangi görüşmede aldığını belirtmelidir. Kuzen de tehlikeyi bildirebilir; ancak sırf kuzen olduğu için kendi adına infaz hâkimliğine şikâyet hakkı yoktur. Kurumun ret yazısı veya hâkimlik kararı zaten elinizdeyse önce belgenin kimden geldiğine ve ilgili süreye bakın.

Av. İltan Ekmekçioğlu. Mevzuat kontrol tarihi: 7 Kasım 2026.