CMK 251 basit yargılama usulü, belirli asliye ceza davalarının duruşma açılmadan, tarafların yazılı beyan ve savunmaları üzerinden karara bağlanmasına imkân verir. Bu yöntem otomatik değildir; mahkeme dosyanın özelliklerine göre uygulanmasına karar verebilir.

Sanık, mağdur ve şikâyetçiye iddianame tebliğ edilir ve iki hafta içinde yazılı açıklama sunmaları istenir. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

CMK 251 Güncel Madde Metni

Basit yargılama usulü

Madde 251 – (1) Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir. 175 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz.

(2) Basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiği takdirde mahkemece iddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek, beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği hususu da belirtilir. Ayrıca, toplanması gereken belgeler, ilgili kurum ve kuruluşlardan talep edilir.

(3) Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra mahkemece duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesi dikkate alınmak suretiyle, 223 üncü maddede belirtilen kararlardan birine hükmedilebilir. Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

(4) Mahkemece, koşulları bulunması hâlinde; kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hapis cezası ertelenebilir ya da uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.

(5) Hükümde itiraz usulü ile itirazın sonuçları belirtilir.

(6) Mahkemece gerekli görülmesi hâlinde bu madde uyarınca hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açmak suretiyle genel hükümler uyarınca yargılamaya devam edilebilir.

(7) Basit yargılama usulü, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı hâlleri ile soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlar hakkında uygulanmaz.

(8) Basit yargılama usulü, bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde uygulanmaz.

Basit Yargılama Usulü Nedir?

Basit yargılama, asliye ceza mahkemesinin belirli dosyalarda duruşma yapmadan hüküm kurabilmesini sağlayan özel bir kovuşturma usulüdür. Dosya yalnız evrak üzerinden incelenir; taraflara yazılı beyan ve savunma sunma imkânı tanınır.

Bu usul, CMK 250 seri muhakeme ile aynı değildir. Seri muhakeme soruşturma aşamasında savcının teklifi ve şüphelinin müdafi huzurundaki kabulüyle işlerken basit yargılama, iddianamenin kabulünden sonra mahkeme tarafından uygulanır.

Hangi Suçlarda Uygulanabilir?

Suçun asliye ceza mahkemesinin görevine girmesi ve yaptırımının adli para cezası veya üst sınırı iki yıl ya da daha az hapis cezası olması gerekir. Kanundaki üst sınır esas alınır; somut olayda verilmesi beklenen ceza üzerinden değerlendirme yapılmaz.

Bu şartların bulunması basit yargılamayı zorunlu kılmaz. “Karar verilebilir” ifadesi nedeniyle mahkeme, delillerin duruşmada tartışılması veya kişilerin doğrudan dinlenmesi gerektiğini değerlendirerek genel usulü seçebilir.

Duruşma Günü Belirlendikten Sonra Uygulanabilir mi?

Hayır. CMK 175/2 uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulüne geçilemez. Bu sınırlama, yargılama yönteminin sonradan değiştirilmesiyle ortaya çıkabilecek belirsizliği önler.

Yazılı Savunma Süresi Ne Kadardır?

İddianame sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilir. Bu kişiler beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak mahkemeye bildirebilir. Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği açıkça belirtilmelidir.

Süre içinde sunulacak savunmada suçlamaya cevap, hukuka aykırılık iddiaları, deliller ve araştırılması istenen hususlar açık biçimde gösterilmelidir. Mahkeme ayrıca gerekli belgeleri ilgili kurum ve kuruluşlardan ister.

Mahkeme Hangi Kararları Verebilir?

Mahkeme, yazılı beyan süresi dolduktan sonra duruşma yapmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan CMK 223’teki kararlardan birini verebilir. Beraat, mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşmesi dosyanın koşullarına göre gündeme gelebilir.

Karar türleri arasındaki farklar CMK 223 hüküm türleri yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Dörtte Bir Ceza İndirimi Nasıl Uygulanır?

Basit yargılama sonunda mahkûmiyet kararı verilirse sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. İndirim, mahkemenin suç ve sanık yönünden gerekli ceza belirlemelerini yaptıktan sonra ulaşılan sonuç yaptırıma uygulanır.

Koşulları varsa kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilebilir veya ertelenebilir. Sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması ve diğer şartların bulunması hâlinde CMK 231 HAGB de uygulanabilir.

Mahkeme Sonradan Duruşma Açabilir mi?

Evet. Mahkeme, hüküm verilinceye kadar herhangi bir aşamada duruşma açılmasını gerekli görebilir. Bu durumda yargılamaya genel hükümler uyarınca devam edilir.

Özellikle doğrudan soru sormayı gerektiren anlatımlar, çelişkili deliller veya yüz yüzelik ilkesinin önem taşıdığı durumlar mahkemenin duruşma açma değerlendirmesinde etkili olabilir.

Kimler Hakkında Uygulanamaz?

Basit yargılama; yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde uygulanmaz. Soruşturma veya kovuşturmanın izne ya da talebe bağlı olduğu suçlar da kapsam dışındadır.

Maddenin yedinci fıkrasında daha önce bulunan “sağır ve dilsizlik” ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 5 Kasım 2024 tarihli iptal kararı sonrasında yürürlükteki metinde yer almamaktadır.

Kapsama giren bir suç, basit yargılamaya uygun olmayan başka bir suçla birlikte işlenmişse özel usul uygulanamaz.

Karara Karşı İtiraz Edilebilir mi?

CMK 251 kapsamında verilen hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları gösterilir. İtirazın nasıl inceleneceği, duruşmanın hangi mahkemede açılacağı ve dörtte bir indirimin korunacağı hâller CMK 252’de ayrıca düzenlenmiştir.

Başvuru süresi ve yetkili merci, kararın tebliğiyle birlikte dikkatle kontrol edilmelidir. Süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir.

Sık Sorulan Sorular

Basit yargılama her asliye ceza davasında uygulanır mı?

Hayır. Yaptırım sınırı ve diğer kanuni şartlar sağlanmalı; ayrıca mahkeme bu usulün uygulanmasına karar vermelidir.

Basit yargılamada duruşma yapılır mı?

Kural olarak yazılı beyanlar üzerinden hüküm verilir. Ancak mahkeme gerekli görürse hükümden önce duruşma açabilir.

Yazılı savunma için süre kaç gündür?

Kanun süreyi iki hafta olarak belirlemiştir. Süre iddianamenin ve ilgili bildirimin tebliğinden sonra işler.

Basit yargılamada ceza indirimi ne kadardır?

Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

Sanığın onayı gerekli midir?

Usulün uygulanması için sanığın önceden onayı aranmaz. Ancak HAGB uygulanabilmesi bakımından sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması gerekir.

Çocuklar hakkında basit yargılama uygulanabilir mi?

Hayır. Yaş küçüklüğü hâlinde basit yargılama usulü uygulanmaz.

Basit yargılama kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. CMK 252 uyarınca itiraz mümkündür; süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir.

Sonuç

CMK 251, düşük yaptırım üst sınırına sahip belirli asliye ceza dosyalarında yazılı beyanlara dayalı ve duruşmasız bir karar süreci öngörür. İki haftalık savunma süresi, dörtte bir indirim, kapsam dışı hâller ve itirazın sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.