CMK 42 Eski Hâle Getirme Kararı, İtiraz ve İnfaz

Bir ceza muhakemesi süresi kusur olmadan kaçırıldığında, eski hâle getirme isteminin hangi merci tarafından inceleneceği ve verilen karara karşı hangi yolun kullanılabileceği önem taşır. CMK 42 bu soruları üç temel kuralla cevaplar.

İstemi, süresi içinde yapılamayan işlemin esası hakkında karar verecek mahkeme inceler. Kabul kararı kesin, ret kararı ise itiraza açıktır. Başvurunun yapılması kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz; ancak mahkeme erteleme kararı verebilir.

CMK 42 Güncel Madde Metni

Eski hâle getirme dilekçesi üzerine verilecek karar

Madde 42 – (1) Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir.

(2) Eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

(3) Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak, mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir.

CMK 42’nin Amacı ve Kapsamı

Maddenin amacı, eski hâle getirme istemini inceleyecek merci ile kararın hukuki sonuçlarını belirlemektir. Böylece talebin, kaçırılan usul işleminin esasını değerlendirebilecek yargı mercii tarafından incelenmesi sağlanır.

CMK 42 tek başına eski hâle getirmenin bütün şartlarını düzenlemez. Sürenin kusur olmadan geçirilmesine ilişkin temel koşullar CMK 40 eski hâle getirme, dilekçenin süresi ve içeriği ise CMK 41 eski hâle getirme dilekçesi kapsamında değerlendirilir.

Eski Hâle Getirme Talebine Hangi Mahkeme Karar Verir?

Yetkili merci belirlenirken şu soru sorulur: Kaçırılan usul işlemi süresinde yapılsaydı, işlemin esası hakkında hangi mahkeme karar verecekti? Eski hâle getirme istemini de aynı mahkeme karara bağlar.

Bu nedenle yalnız dilekçenin sunulduğu mahkemeye bakmak yeterli değildir. Kaçırılan işlemin itiraz, istinaf, temyiz veya başka bir usul işlemi olması, karar verecek merciyi etkileyebilir.

Başvuru hazırlanırken kaçırılan işlemin türü, dosyanın bulunduğu aşama ve ilgili kanun yolu hükmü birlikte incelenmelidir. Yanlış merci değerlendirmesi sürecin uzamasına ve ek usul sorunlarına yol açabilir.

Mahkeme Talebi Hangi Unsurlar Üzerinden İnceler?

Mahkeme öncelikle sürenin gerçekten geçirilip geçirilmediğini ve başvurunun CMK 41’deki iki haftalık süre içinde yapılıp yapılmadığını değerlendirir. Sürenin başlangıcı bakımından engelin hangi tarihte kalktığı belirlenir.

Daha sonra süre aşımında başvuranın kusuru bulunup bulunmadığı, ileri sürülen engelin işlemi gerçekten önleyip önlemediği ve varsa belgelerin iddiayı destekleyip desteklemediği incelenir.

Eski hâle getirme dilekçesiyle birlikte zamanında yapılamayan usul işleminin de tamamlanması gerekir. Yalnız talepte bulunulmuş, fakat kaçırılan işlem yapılmamışsa CMK 41’deki koşul bakımından sorun doğabilir.

Kabul Kararı Neden Kesindir?

CMK 42’nin ikinci fıkrasına göre eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir. Bu karara karşı ayrıca bir kanun yolu öngörülmemiştir.

Kabul kararı, kaçırılan usul işleminin doğrudan haklı bulunduğu anlamına gelmez. Karar, kişinin kusuru olmadan kaçırdığı işlemin değerlendirilmesine imkân sağlar; ardından ilgili usul işlemi kendi koşulları içinde incelenir.

Ret Kararına Karşı İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Eski hâle getirme isteminin reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtirazın süresi, şekli ve inceleme mercii güncel kanun yolu hükümlerine göre belirlenmelidir.

Ret kararında hangi şartın gerçekleşmediği önemlidir. Engelin kanıtlanmaması, kusursuzluğun gösterilememesi, iki haftalık sürenin geçirilmesi veya yapılamayan usul işleminin dilekçeyle birlikte tamamlanmaması farklı itiraz gerekçeleri doğurabilir.

Kanun yolu süresinin doğru hesaplanması için kararın tefhim veya tebliğ biçimi ile CMK 39 sürelerin hesaplanması kuralları birlikte kontrol edilmelidir.

Dilekçe Kararın Yerine Getirilmesini Durdurur mu?

Hayır. CMK 42’nin üçüncü fıkrasına göre eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz. Yalnızca dilekçenin verilmiş olması, kararın uygulanmayacağı anlamına gelmez.

Başvurucu bakımından bu ayrım önemlidir. Eski hâle getirme istemi henüz incelenirken kararın uygulanması devam edebilir. Bu nedenle somut olayda yerine getirmenin ertelenmesine ihtiyaç bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Mahkeme Yerine Getirmeyi Erteleyebilir mi?

Evet. Madde, mahkemeye kararın yerine getirilmesini erteleme yetkisi verir. Ancak erteleme otomatik bir sonuç değil, mahkemenin vereceği ayrı bir karardır.

Erteleme isteniyorsa talebin neden gerekli olduğu somut biçimde açıklanmalıdır. Kararın uygulanması hâlinde doğabilecek sonuçlar, eski hâle getirme isteminin dayanakları ve dosyanın mevcut durumu değerlendirmede önem taşıyabilir.

Mahkeme erteleme kararı vermediği sürece eski hâle getirme dilekçesinin tek başına infazı veya diğer yerine getirme işlemlerini durdurduğu varsayılmamalıdır.

CMK 40, 41 ve 42 Birlikte Nasıl Uygulanır?

• CMK 40, eski hâle getirme istenebilmesinin temel koşulunu; yani sürenin kusur olmadan geçirilmesini düzenler.
• CMK 41, dilekçenin engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilmesini, kusursuzluk olgularının açıklanmasını ve kaçırılan işlemin aynı anda yapılmasını öngörür.
• CMK 42, isteme hangi mahkemenin karar vereceğini, kabul ve ret kararlarının niteliğini ve dilekçenin kararın uygulanmasına etkisini belirler.

Bu üç maddeden birinin gözden kaçırılması başvurunun eksik hazırlanmasına neden olabilir. Dilekçe, süre, deliller, kaçırılan işlem, karar mercii ve gerekiyorsa erteleme talebi bir bütün olarak ele alınmalıdır.

CMK 42 İlk Tasarı Gerekçesi

Aşağıdaki metin ilk tasarı gerekçesidir. Tasarıda 44. madde olarak yer alan hüküm, kabul edilen Kanunda CMK 42 olmuştur. Gerekçedeki “acele itiraz” terimi yürürlükteki madde metninde “itiraz” olarak yer almaktadır.

Maddenin birinci fıkrası eski hâle getirme dilekçesinin verileceği mahkemeyi belirlemektedir. Bu mahkeme, usul işlemi süresi içinde yapılsa idi esasa hükmedecek olan mahkemedir ve istemin kabul veya reddi hakkında karar verecektir.

Maddenin ikinci fıkrasında eski hâle getirme isteminin kabulü hakkındaki kararın kesin olduğu belirtilmektedir. Karşılaştırmalı usul hukukunda lehe olan hak doğurucu bu tür kararlar aleyhine kanun yoluna gidilemeyeceği eğilimi vardır. Ret kararına karşı ise acele itiraz yoluna gidilebilir.

Maddenin üçüncü fıkrasında verilen dilekçenin hukukî sonuçları açıklanmıştır. Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz. Buna karşılık dilekçe üzerine mahkeme kararın yerine getirilmesini, merciince karar verilinceye kadar erteleyebilir.

Başvuru ve İtiraz Öncesinde Kontrol Edilecekler

• Kaçırılan usul işlemi ve bu işlemin esasını inceleyecek mahkeme doğru belirlenmelidir.
• Engelin kalktığı tarih ve iki haftalık başvuru süresi kontrol edilmelidir.
• Süre aşımında kusur bulunmadığını gösteren olgular ve belgeler sunulmalıdır.
• Kaçırılan usul işlemi dilekçeyle aynı anda tamamlanmalıdır.
• Kararın yerine getirilmesinin otomatik olarak durmayacağı dikkate alınmalıdır.
• Gerekliyse erteleme istemi ayrı ve somut gerekçelerle açıklanmalıdır.
• Ret kararına karşı itiraz süresi tefhim veya tebliğ kaydı üzerinden hesaplanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Eski hâle getirme talebine hangi mahkeme karar verir?

Kaçırılan usul işlemi süresinde yapılsaydı esası hakkında hangi mahkeme karar verecek idiyse, eski hâle getirme istemini de o mahkeme karara bağlar.

Eski hâle getirme talebi kabul edilirse karara itiraz edilebilir mi?

Hayır. CMK 42’ye göre kabul kararı kesindir.

Eski hâle getirme talebi reddedilirse ne yapılabilir?

Ret kararına karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtirazın süresi ve mercii, kararın tefhim veya tebliği ile ilgili güncel hükümler üzerinden belirlenmelidir.

Dilekçe verilince cezanın infazı otomatik olarak durur mu?

Hayır. Eski hâle getirme dilekçesi kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz.

Mahkemeden infazın ertelenmesi istenebilir mi?

Evet. Mahkeme kararın yerine getirilmesini erteleyebilir; ancak bunun için ayrı bir karar gerekir.

Kabul kararı kaçırılan kanun yolu başvurusunun da kabul edildiği anlamına gelir mi?

Hayır. Kabul kararı, kaçırılan usul işleminin incelenebilmesine imkân verir. İlgili başvurunun esası kendi şartları içinde değerlendirilir.

Ret kararına itiraz ederken hangi belgeler sunulmalıdır?

Ret gerekçesine göre engelin niteliğini, kalkış tarihini, kusursuzluğu ve işlemin zamanında yapılamamasını gösteren mevcut belgeler sunulmalıdır.

Sonuç

CMK 42, eski hâle getirme istemi hakkında karar verecek mahkemeyi ve kararın sonuçlarını açıkça belirler. Kabul kararı kesin, ret kararı itiraza açıktır. Dilekçe kararın yerine getirilmesini otomatik olarak durdurmaz; mahkeme gerekli görürse erteleme kararı verebilir.

Hak kaybını önlemek için CMK 40’taki kusursuzluk şartı, CMK 41’deki iki haftalık süre ve birlikte işlem yapma zorunluluğu ile CMK 42’deki karar ve itiraz kuralları aynı dosya içinde birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.