CMK 44 Çağrıya Uymayan Tanık: Zorla Getirme ve Giderler

CMK 44 çağrıya uymayan tanık hakkında uygulanacak temel sonuçları düzenler. Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeretini bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilir. Gelmemenin neden olduğu giderler de tanığa ödettirilebilir.

Bu sonuçların doğması için çağrının usulüne uygun yapılması ve tanığın kabul edilebilir bir mazereti zamanında bildirmemiş olması gerekir. Sonradan haklı neden sunulması hâlinde gider kararı kaldırılabilir.

CMK 44 Güncel Madde Metni

Çağrıya uymayan tanıklar

Madde 44 –

(1) Usulüne uygun olarak çağrılıp da mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tanıklar zorla getirilir ve gelmemelerinin sebep olduğu giderler takdir edilerek, kamu alacaklarının tahsili usulüne göre ödettirilir. Zorla getirilen tanık evvelce gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. Zorla getirme kararı; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim bilgilerinin dosyada bulunması hâlinde bu araçlardan yararlanılmak suretiyle de tanığa bildirilir.

(2) Fiilî hizmette bulunan askerler hakkındaki zorla getirme kararı askerî makamlar aracılığıyla infaz olunur.

Madde metni 26 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat üzerinden kontrol edilmiştir. Birinci fıkranın son cümlesi 8 Temmuz 2021 tarihli 7331 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle eklenmiştir.

CMK 44’ün Amacı ve Kapsamı

Düzenlemenin amacı, usulüne uygun çağrılan tanığın haklı bir neden olmadan muhakemeyi geciktirmesini önlemektir. Tanığın hazır edilmesi, olayın aydınlatılması ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılması bakımından önemlidir.

Madde her çağrıya cevap verilmemesini aynı sonuca bağlamaz. Öncelikle kişinin tanık sıfatıyla çağrılması, çağrının usulüne uygun olması ve mazeretin bildirilmemesi gerekir.

Tanığın Zorla Getirilmesinin Şartları

CMK 44 kapsamında zorla getirme için üç temel koşul birlikte aranır:

• Kişi Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme önünde tanık olarak dinlenmek üzere çağrılmış olmalıdır.
• Çağrı usulüne uygun biçimde yapılmış olmalıdır.
• Tanık gelmemiş ve kabul edilebilir mazeretini bildirmemiş olmalıdır.

Tanığın nasıl çağrılacağı, çağrı kâğıdı ile telefon veya elektronik posta çağrısı arasındaki farklar CMK 43 tanıkların çağrılması yazısında açıklanmıştır.

Usulüne Uygun Çağrı Neden Önemlidir?

Zorla getirme kişinin özgürlüğüne geçici müdahale oluşturur. Bu nedenle tanığın hangi dosya için, nerede ve ne zaman hazır bulunacağını öğrenmesini sağlayan çağrı işlemi denetlenebilir olmalıdır.

Çağrı kâğıdında gelmemenin sonuçlarının bildirilmesi CMK 43’te düzenlenir. Tebligatın adres, teslim alan kişi ve tarih yönünden geçerliliği ise CMK 37 tebligat usulleri ile ilgili mevzuat birlikte incelenerek belirlenir.

Telefon veya E-Posta Çağrısına Uymamanın Sonucu

CMK 43/2’ye göre telefon, faks veya elektronik posta gibi araçlarla tanık çağrılabilir; ancak çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar bu durumda uygulanmaz. Bu nedenle yalnız alternatif iletişim aracıyla yapılan ilk çağrı ile usulüne uygun çağrı kâğıdı aynı kabul edilmemelidir.

Buna karşılık CMK 44 uyarınca verilmiş zorla getirme kararı, tanığın iletişim bilgileri dosyada bulunuyorsa telefon, telgraf, faks veya elektronik posta gibi araçlarla da kendisine bildirilebilir. İlk çağrı ile verilmiş zorla getirme kararının bildirimi birbirinden farklı işlemlerdir.

Tanığın Gelmemesinden Doğan Giderler

Mazeretsiz gelmeme nedeniyle duruşmanın ertelenmesi, yeni çağrı çıkarılması veya zorla getirme işlemi yapılması ek gider doğurabilir. Mahkeme bu giderleri takdir ederek tanığa ödettirebilir.

Kanun, giderlerin kamu alacaklarının tahsili usulüne göre alınacağını belirtir. Hangi harcamanın doğrudan tanığın gelmemesinden kaynaklandığı ve miktarın nasıl belirlendiği kararda gösterilmelidir.

CMK 44 Disiplin Para Cezası Öngörüyor mu?

Yürürlükteki CMK 44 metninde çağrıya uymayan tanık için disiplin para cezası düzenlenmemiştir. Maddenin mevcut sonucu zorla getirme ve gelmemenin neden olduğu giderlerin ödettirilmesidir.

İlk tasarı gerekçelerinde para cezasına ilişkin açıklamalar bulunabilse de bu hüküm Adalet Komisyonunda madde metninden çıkarılmıştır. Bu nedenle eski tasarı açıklamasından hareketle güncel CMK 44’te para cezası bulunduğu söylenemez.

Mazeret Sonradan Bildirilebilir mi?

Tanık, zorla getirildikten sonra önceki gelmeyişini haklı gösterecek nedeni açıklayabilir. Nedenin kabul edilmesi hâlinde aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır.

Sağlık sorunu, ağır ailevi olay, ulaşımı fiilen imkânsızlaştıran olağanüstü durum veya zamanında öğrenilemeyen çağrı gibi iddialar somut belge ve koşullarla değerlendirilir. Her mazeret kendiliğinden kabul edilmez.

Mazeretin mümkün olan en kısa sürede çağrıyı yapan makama bildirilmesi ve hastane kaydı, seyahat iptali ya da benzeri doğrulanabilir belgenin sunulması önemlidir. Süre kaçırılmasının kişinin kusurundan kaynaklanmadığı durumlarda CMK 40 eski hâle getirme ayrı bir usul kurumu olarak gündeme gelebilir; ancak tanık mazeretiyle aynı kurum değildir.

Zorla Getirme Kararı Nasıl Bildirilir?

2021 yılında eklenen cümle, zorla getirme kararının bildirilmesini kolaylaştırmıştır. Tanığın telefon, faks veya elektronik posta gibi iletişim bilgileri dosyada bulunuyorsa karar bu araçlardan yararlanılarak da bildirilebilir.

Bu düzenleme zorla getirme kararının infazını ortadan kaldırmaz. Amaç, tanığın karar ve hazır bulunması gereken zaman hakkında hızlı biçimde bilgilendirilmesidir.

Fiilî Hizmetteki Asker Tanıklar

Fiilî hizmette bulunan askerler hakkındaki zorla getirme kararı askerî makamlar aracılığıyla yerine getirilir. Kural yalnız kişinin asker sıfatına değil, fiilî hizmette bulunmasına bağlanmıştır.

Bu özel infaz yolu, tanığın dinlenme yükümlülüğünü kaldırmaz. Kararın yerine getirilmesinde askerî makamın aracı olması öngörülür.

Tanık Çağrıyı Aldığında Ne Yapmalı?

• Dosya numarası, çağrıyı yapan makam, duruşma tarihi ve saatini kontrol edin.
• Gelemeyeceğiniz kesinleşirse mazeretinizi duruşma gününü beklemeden bildirin.
• Mazeretinizi destekleyen belgeleri saklayın ve ilgili makama ulaştığını doğrulayın.
• Telefon veya e-postayla gelen bildirimin gerçekliğinden şüphe ediyorsanız adli birimin resmî iletişim bilgisinden doğrulama yapın.
• Zorla getirme kararı bildirildiyse belirtilen zaman ve yer konusunda gecikmeden ilgili makamla iletişim kurun.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Usulüne uygun tebligat bulunmadan CMK 44 sonuçlarının doğduğunu kabul etmek.
• Telefonla yapılan ilk çağrı ile zorla getirme kararının telefonla bildirilmesini birbirine karıştırmak.
• Tanığın zamanında sunduğu mazereti değerlendirmeden zorla getirme işlemi yapmak.
• Giderlerin hangi gecikme veya işlemden doğduğunu açıklamamak.
• Eski tasarı gerekçesindeki para cezasını yürürlükteki hüküm gibi göstermek.
• Fiilî hizmetteki asker bakımından özel infaz yolunu gözden kaçırmak.

Sık Sorulan Sorular

Mahkemeye tanık olarak gitmezsem ne olur?

Usulüne uygun çağrıldığınız hâlde mazeretinizi bildirmeden gelmezseniz zorla getirilmenize ve gelmemeniz nedeniyle oluşan giderlerin size ödettirilmesine karar verilebilir.

Tanık için para cezası var mı?

Yürürlükteki CMK 44, çağrıya uymama nedeniyle disiplin para cezası öngörmez. Madde zorla getirmeyi ve gelmemenin neden olduğu giderlerin ödettirilmesini düzenler.

Hastalık tanık için geçerli mazeret midir?

Hastalık geçerli mazeret olabilir; ancak durumu ve ilgili tarihte hazır bulunmayı engellediğini gösteren belgenin sunulması gerekir. Mazeretin kabulüne yetkili makam karar verir.

Mazeretimi sonradan sunarsam gider kararı kaldırılır mı?

Önceki gelmeyişinizi haklı gösteren nedeni sonradan bildirir ve bu neden kabul edilirse aleyhinize hükmedilen giderler kaldırılır.

Zorla getirme kararı e-postayla bildirilebilir mi?

Evet. İletişim bilgileri dosyada bulunuyorsa zorla getirme kararı telefon, telgraf, faks veya elektronik posta gibi araçlardan yararlanılarak tanığa bildirilebilir.

Telefonla çağrılan tanık gelmezse CMK 44 uygulanır mı?

CMK 43/2, yalnız telefon veya e-postayla yapılan çağrıya çağrı kâğıdının sonuçlarının bağlanmayacağını belirtir. Çağrının türü ve dosyadaki sonraki işlemler birlikte incelenmelidir.

Asker tanık nasıl zorla getirilir?

Fiilî hizmette bulunan asker hakkındaki zorla getirme kararı askerî makamlar aracılığıyla infaz edilir.

Sonuç

CMK 44, tanığın yükümlülüğü ile özgürlüğe müdahalenin şartları arasında açık bir usul güvencesi kurar. Zorla getirme ve gider kararı için tanığın usulüne uygun çağrılması, mazeret bildirmemesi ve gelmemesi gerekir.

İlk çağrının yöntemi, tebligat kayıtları, mazeretin zamanı ve belgesi ile zorla getirme kararının bildirimi ayrı ayrı incelenmelidir. Eski tasarıdaki para cezası açıklaması yürürlükteki hükümle karıştırılmamalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.