CMK 96 Şikâyete Bağlı Suçta Yakalama Kime Bildirilir?

Şikâyete bağlı bir suçta henüz şikâyet bulunmadan şüphelinin yakalanması istisnai bir durumdur. Çocuklara veya kendisini idare edemeyecek durumdaki kişilere karşı işlenen suçüstü hâllerinde kanun, mağduru korumak amacıyla yakalamayı şikâyet şartına bağlamaz.

CMK 96, bu istisnai yakalamanın ardından şikâyet hakkına sahip kişiye haber verilmesini zorunlu kılar. Birden fazla şikâyet hakkı sahibi varsa en az birine bildirim yapılması gerekir.

CMK 96 Güncel Madde Metni

Yakalamanın ilgililere bildirilmesi

Madde 96 – (1) Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olan suç hakkında 90 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına göre şikâyetten önce şüpheli yakalanmış olursa şikâyete yetkili olan kimseye ve bunlar birden fazla ise hiç olmazsa birine yakalama bildirilir.

CMK 96 Hangi Durumlarda Uygulanır?

Hükmün uygulanabilmesi için birkaç şartın birlikte bulunması gerekir:

• Suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olmalıdır.
• Henüz geçerli bir şikâyet yapılmamış olmalıdır.
• Şüpheli, CMK 90/3’teki özel suçüstü düzenlemesine dayanılarak yakalanmış olmalıdır.
• Şikâyet hakkını kullanmaya yetkili kişi bulunmalıdır.

Şikâyet zaten yapılmışsa CMK 96’nın “şikâyetten önce yakalama” koşulu gündeme gelmez. Buna karşılık henüz şikâyet yokken koruma amacıyla yakalama yapılmışsa, yetkili kişinin haberdar edilmesi gerekir.

CMK 90/3 ile CMK 96 Arasındaki Bağlantı

CMK 90/3; soruşturması ve kovuşturması şikâyete bağlı olsa bile çocuklara, beden veya akıl hastalığı, malûllük ya da güçsüzlük nedeniyle kendisini idareden aciz kişilere karşı işlenen suçüstü hâllerinde yakalamayı şikâyet şartından ayırır.

CMK 96 ise bu yakalamadan sonraki bildirim aşamasını düzenler. Böylece korunmaya ihtiyacı bulunan mağdurun şikâyet hakkı, henüz kullanılmamış olması nedeniyle etkisiz kalmaz; yetkili kişi yakalamadan haberdar edilerek iradesini açıklama olanağı bulur.

Şikâyete Yetkili Kişi Kimdir?

Şikâyet hakkının kime ait olduğu suçun mağduruna, mağdurun yaşına ve hukuki durumuna göre belirlenir. Çocuk veya kendisini idareden aciz kişi bakımından yasal temsil ve şikâyet yetkisi somut olayın özellikleriyle birlikte incelenmelidir.

CMK 96’nın amacı, şikâyet iradesini kolluğun veya Cumhuriyet savcısının yerine geçerek oluşturmak değildir. Hüküm, şikâyet hakkını kullanabilecek kişinin yakalamadan haberdar edilmesini sağlar.

Birden Fazla Şikâyet Hakkı Sahibi Varsa Ne Olur?

Kanun, şikâyete yetkili birden fazla kişi bulunması hâlinde bunlardan hiç olmazsa birine yakalamanın bildirilmesini yeterli görür. Bildirimin kime, hangi iletişim yoluyla ve ne zaman yapıldığı tutanağa geçirilmelidir.

Bu düzenleme, diğer hak sahiplerinin şikâyet hakkını ortadan kaldırmaz. Bildirim yükümlülüğü ile şikâyet hakkının kim tarafından ve hangi sürede kullanılacağı birbirinden ayrı konulardır.

Bildirim Şikâyet Yerine Geçer mi?

Hayır. Yakalamanın bildirilmesi, tek başına şikâyet beyanı sayılmaz. Şikâyet hakkına sahip kişinin soruşturma yapılmasını istediğini yetkili makama açıklaması gerekir.

Bu nedenle bildirim tutanağı ile şikâyet beyanı aynı belge veya işlem olarak kabul edilmemelidir. Kişinin yalnızca yakalamadan haberdar edilmesi, mutlaka şikâyetçi olduğu anlamına gelmez.

Bildirimden Sonra Ne Yapılmalıdır?

Şikâyet hakkı sahibi, olayın ne olduğu ve hangi işlem nedeniyle kendisine ulaşıldığı konusunda anlaşılır biçimde bilgilendirilmelidir. Şikâyetçi olup olmayacağına özgür iradesiyle karar verebilmesi için beyanın doğru şekilde alınması gerekir.

Özellikle çocuk veya kendisini idareden aciz mağdurla ilgili dosyalarda temsil ilişkisi, menfaat çatışması ihtimali ve mağdurun korunmasına yönelik diğer tedbirler gecikmeden değerlendirilmelidir.

CMK 95 ile CMK 96 Arasındaki Fark Nedir?

CMK 95 yakınlara bildirim, yakalanan veya gözaltına alınan şüpheli ya da sanığın durumunun bir yakınına veya belirlediği kişiye haber verilmesini düzenler.

CMK 96 ise şüphelinin yakalandığını onun yakınına değil, şikâyete bağlı suçta şikâyet hakkını kullanabilecek kişiye bildirmeyi konu alır. İlk hüküm yakalanan kişinin usul güvencesi, ikinci hüküm ise korunmaya muhtaç mağdurun şikâyet hakkının işlerliğiyle ilgilidir.

Bildirim Nasıl Kayıt Altına Alınmalıdır?

Bildirim işleminin denetlenebilmesi için aşağıdaki bilgilerin tutanakta yer alması önemlidir:

• Şüphelinin hangi olay ve suç şüphesi nedeniyle yakalandığı,
• Yakalamanın CMK 90/3 kapsamında yapıldığı,
• Henüz şikâyet bulunup bulunmadığı,
• Şikâyete yetkili kişinin kimliği ve sıfatı,
• Birden fazla yetkili varsa bildirimin hangisine yapıldığı,
• Bildirim tarihi, saati ve kullanılan iletişim yöntemi,
• Yetkili kişinin bildirim sonrasındaki beyanı.

Yakalamanın kendisi de CMK 97 uyarınca ayrı bir tutanağa bağlanır. Bu nedenle yakalama tutanağı ile ilgililere bildirim kaydının birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Bildirim Yapılmazsa Ne Olur?

CMK 96’daki bildirim yapılmadan sürecin yürütülmesi, şikâyete yetkili kişinin iradesini zamanında açıklamasını engelleyebilir. İhlalin etkisi; şikâyetin sonradan yapılıp yapılmadığı, yakalamanın süresi, dosyanın aşaması ve mağdurun korunması bakımından somut olarak değerlendirilir.

Yakalamanın hukuka uygunluğu ile şikâyet koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği ayrı ayrı incelenmelidir. Bildirim eksikliği, şikâyet varmış gibi varsayım yapılmasına imkân vermez.

Uygulamada Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Suçun gerçekten şikâyete bağlı olup olmadığı,
• Yakalama anında şikâyet bulunup bulunmadığı,
• Olayın suçüstü niteliği taşıyıp taşımadığı,
• Mağdurun CMK 90/3’te sayılan koruma kapsamındaki kişilerden olup olmadığı,
• Şikâyete yetkili kişinin doğru belirlenip belirlenmediği,
• En az bir hak sahibine bildirim yapılıp yapılmadığı,
• Yakalama ve bildirim tutanaklarının saat ve içerik bakımından uyumlu olup olmadığı.

Sık Sorulan Sorular

Şikâyet olmadan şüpheli yakalanabilir mi?

CMK 90/3’teki şartlar varsa, çocuklara veya kendisini idareden aciz kişilere karşı işlenen şikâyete bağlı bir suçun suçüstü hâlinde yakalama şikâyetten önce yapılabilir.

Yakalama kime bildirilir?

Şikâyet hakkını kullanmaya yetkili kişiye bildirilir. Birden fazla yetkili varsa en az birine haber verilmesi gerekir.

Yakalamanın bildirilmesi şikâyet sayılır mı?

Hayır. Bildirim, hak sahibini yakalamadan haberdar eder; ayrıca şikâyet iradesinin açıklanması gerekir.

CMK 95 ile CMK 96 aynı bildirim midir?

Hayır. CMK 95 yakalanan kişinin yakınına, CMK 96 ise şikâyete yetkili kişiye yapılan bildirimi düzenler.

Birden fazla şikâyet hakkı sahibinin tamamına haber verilir mi?

CMK 96, hiç olmazsa birine bildirim yapılmasını öngörür. Diğer kişilerin bağımsız şikâyet hakları varsa bunlar ayrıca değerlendirilir.

Bildirim sözlü olarak yapılabilir mi?

Kanun özel bir şekil belirtmez; ancak kime, ne zaman ve hangi yolla bildirim yapıldığının denetlenebilir biçimde tutanağa yazılması gerekir.

Bildirim yapılmadığı nasıl anlaşılır?

Yakalama tutanağı, kolluk kayıtları, iletişim kayıtları ve şikâyete yetkili kişinin beyanı birlikte incelenir. Dosyada bildirim kaydının bulunmaması somut değerlendirmede önem taşır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.