İçeceğe Habersiz Uyuşturucu Katılması: Ceza Sorumluluğu, Deliller ve Şikâyet Süreci

İçeceğine habersiz uyuşturucu katıldığını düşünen kişinin karşılaştığı sorun, yalnızca bir test sonucunun açıklanmasından ibaret değildir. Sağlığın korunması, olayın aydınlatılması ve kişinin istemediği bir maddeyi bilerek kullanmış gibi değerlendirilmesinin önlenmesi birlikte ele alınmalıdır. Aynı kişi, içeceğine madde konulması bakımından mağdur olurken, biyolojik örneğinde uyuşturucu tespit edilmesi nedeniyle ayrı bir soruşturmada şüpheli sıfatıyla karşılaşabilir. Bu iki sıfat birbirini ortadan kaldırmaz.

Kısa cevap: İçeceğe kişinin bilgisi dışında uyuşturucu katılması, tek başına o kişinin uyuşturucu kullanma suçunu işlediğini göstermez. TCK 191 yönünden bilerek ve isteyerek kullanım değerlendirilmelidir. İrade dışı alınan maddenin etkisi altında başka bir fiil işlenmişse TCK 34 ayrıca gündeme gelebilir. Pozitif test, kullanım iradesini ve maddeyi kimin verdiğini tek başına açıklamaz. Sağlık kayıtları, örneklerin alınma zamanı, kamera görüntüleri ve tanık anlatımları birlikte incelenir.

İçeceğe habersiz madde katıldığından şüphelenildiğinde ne yapılmalı?

Öncelik kişinin güvenliğidir. Ani bilinç değişikliği, belirgin sersemlik, çevreyi algılamakta güçlük veya açıklanamayan hafıza boşlukları varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Acil tehlikede 112 aranmalıdır. Kişinin güvenilir bir yakınının yanında bulunması ve sağlık ekibine içeceğine bilgisi dışında madde katılmış olabileceğini söylemesi, olayın doğru kaydedilmesini sağlar. Bu belirtiler tek başına uyuşturucu verildiğini kanıtlamaz; farklı tıbbi nedenler de değerlendirilmelidir.

Hukuki başvurunun hazırlanması sağlık yardımını geciktirmemelidir. Kişinin elinde test sonucu, kamera kaydı veya failin kimliği bulunmasa da olay yetkili makamlara bildirilebilir. Özellikle bilinç bulanıklığı yaşayan birinden bütün ayrıntıları aynı anda ve eksiksiz anlatması beklenmemelidir. Hatırlanan bölüm ile başkalarından öğrenilen bölüm açıkça ayrılmalıdır.

İçeceğin bulunduğu kap, ödeme belgesi ve olay anındaki mesajlar araştırmaya katkı sunabilir. Ancak materyalin nasıl alınacağı ve korunacağı konusunda kolluğun yönlendirmesi istenmelidir. Başkasının eşyasını zorla almak veya şüphelenilen kişiyle yüzleşmek, delil toplamanın zorunlu bir aşaması değildir. Başvurunun merkezinde güvenlik, doğru kayıt ve zamanında araştırma bulunmalıdır.

Habersiz uyuşturucu verilmesi ile bilerek kullanım arasındaki hukuki fark

TCK 191 bakımından kullanım kastı araştırılır

TCK 191, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ve kullanma fiillerini düzenler. Bu suçun temel şekli için iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Bununla birlikte, kişinin vücudunda madde bulunması ile suçun bütün unsurlarının gerçekleşmesi aynı şey değildir. TCK 21 uyarınca kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesini gerektirir.

İçeceğinin olağan bir içecek olduğunu düşünen ve içine uyuşturucu konulduğunu bilmeyen kişi yönünden bu bilme unsurunun bulunup bulunmadığı araştırılır. TCK 30/1 kapsamındaki, suçun maddi unsurlarına ilişkin hata hükümleri de değerlendirmede önem taşıyabilir. Sonuç, yalnızca “madde vücuda girmiş” tespiti üzerine kurulamaz. Maddenin hangi koşullarda alındığı, kişinin bunun niteliğini bilip bilmediği ve alternatif açıklamaların delillerle ilişkisi incelenmelidir.

Kullanma, kabul etme ve bulundurma fiillerinin genel ayrımı için TCK 191 kapsamında uyuşturucu kullanma ve bulundurma açıklamaları tamamlayıcıdır. Buradaki özel mesele, bilerek kullanımdan sonraki hukuki imkânlardan önce, suçun manevi unsurunun oluşup oluşmadığıdır.

İspat yükü kişinin üzerine geçirilemez

Habersiz madde verilmesi iddiası araştırılmalıdır; ancak bu iddianın ileri sürülmesi de kendiliğinden kesin sonuç doğurmaz. Savcılık, CMK 160 uyarınca şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür. Savunmanın görevi, mümkün olan somut araştırma taleplerini ortaya koymaktır. Suçluluğun ispatı ise kişinin masumiyetini belgeleyememesi üzerinden kurulamaz.

Bu nedenle “İçeceğime bir şey katıldı” ifadesinin ardından nerede bulunulduğu, kimlerin görüştüğü, belirtilerin ne zaman fark edildiği ve hangi kayıtların mevcut olabileceği açıklanmalıdır. Bilinmeyen ayrıntıları tahmin ederek doldurmak yerine, hatırlanmayan bölümler belirtilmelidir. Kovuşturmada kastın bulunmadığı sonucuna ulaşılması ile suçun işlendiğinin sabit olmaması farklı beraat gerekçeleridir; CMK 223 bakımından karar gerekçesinin doğru kurulması gerekir.

TCK 34 hangi durumda uygulanır?

Maddenin irade dışında alınması tek başına yeterli değildir

TCK 34/1, irade dışı alınan alkol veya uyuşturucunun etkisiyle işlenen bir fiil bakımından kişinin algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğini ele alır. Maddenin etkisi nedeniyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarının algılanamaması veya davranışları yönlendirme yeteneğinin önemli derecede azalması aranır. Dolayısıyla hüküm, her habersiz madde alımı iddiasında otomatik olarak uygulanmaz.

Burada birbirinden ayrılması gereken iki değerlendirme vardır. Birincisi, kişinin uyuşturucuyu bilerek kullanıp kullanmadığıdır. İkincisi, irade dışı alınan maddenin etkisi altında sonradan gerçekleştirilen başka bir fiil bakımından kusur yeteneğinin nasıl etkilendiğidir. İkinci meselede, olayın gerçekleştiği andaki durum önemlidir. Saatler sonra düzenlenmiş tek bir kayıt, bütün değerlendirmeyi kendiliğinden çözmez.

TCK 34/2 ise iradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu etkisinde suç işleyen kişinin birinci fıkradan yararlanamayacağını düzenler. Kişinin alkol içmeyi kabul etmesi, içeceğine ayrıca uyuşturucu eklenmesini kabul ettiği anlamına gelmez. Bununla birlikte, iradi alınan maddeler ile bilgisi dışında verilen maddenin etkilerinin ayrıştırılması gerekebilir; bu konu tıbbi değerlendirme ve diğer delillerle açıklığa kavuşturulur.

Beraat ile ceza verilmesine yer olmadığı kararı ayrılmalıdır

Kullanım kastı bulunmadığı için verilen beraat kararı ile geçici nedenler kapsamında kusurun bulunmamasına dayanan ceza verilmesine yer olmadığı kararı aynı hukuki gerekçeye dayanmaz. CMK 223/2 ve 223/3 bu ayrım bakımından önemlidir. Savunmada yalnızca kanun maddesinin numarasını belirtmek yeterli değildir; hangi fiil yönünden hangi unsurun tartışıldığı açıklanmalıdır.

Tehdit altında hareket etme de farklı bir hukuki sorundur. Kişi maddeyi taşıdığını biliyor ancak ağır bir tehdide maruz kalıyorsa değerlendirme, habersiz madde alımından ayrılır. Bu ayrımın diğer yönü tehdit edilerek uyuşturucu taşımaya zorlanmak başlığında ele alınmaktadır. Olayın gerçek niteliğine uymayan bir savunma gerekçesi seçilmesi, dosyanın esas meselesini belirsizleştirebilir.

Pozitif veya negatif test sonucu neyi gösterir?

Bir laboratuvar sonucunun anlamı, incelenen örneğe, kullanılan yönteme, araştırılan maddelere ve örneğin alınma zamanına göre değerlendirilir. Pozitif sonuç, belirli bir maddenin veya metabolitinin saptandığını gösterebilir. Ancak tek başına bu sonucu gören kişinin, maddenin kim tarafından, hangi iradeyle ve hangi olay sırasında alındığını belirlemesi mümkün değildir.

Negatif sonuç da bütün olasılıkları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Testin hangi maddeleri kapsadığı ve olayla örnek alımı arasındaki sürenin değerlendirmeye etkisi bilirkişiye sorulmalıdır. Bu noktada internetten bulunan genel süre tabloları üzerinden kesin hukuki sonuç çıkarmak yerine somut raporun kapsamı incelenmelidir. Her olayda aynı testin yeterli olduğu varsayılamaz.

Dosyada yalnızca “pozitif” veya “negatif” yazan bir ekran çıktısı bulunuyorsa, esas raporun, örnek kabul bilgilerinin ve kullanılan inceleme yönteminin getirtilmesi talep edilebilir. Tarama sonucu ile doğrulama incelemesi arasındaki ilişki, ilgili laboratuvarın açıklamasıyla değerlendirilmelidir. Tıbbi tedavi sırasında verilen ilaçlar ve başvuru öncesindeki sağlık durumu da uzman incelemesinde dikkate alınabilecek bilgilerdir.

Bilirkişiye yöneltilecek soruların hukuki sonucun yerine geçmemesi gerekir. Uzman, bulgunun tıbbi anlamını ve olası etkilerini açıklar. Kullanım kastının ispatlanıp ispatlanmadığına veya hangi suçun oluştuğuna karar verme görevi yargı mercilerine aittir. Rapor, olayın diğer delillerinden koparılarak okunmamalıdır.

Kan ve idrar örnekleri hangi usulle alınır?

Mağdur ile şüpheliye uygulanacak hükümler farklıdır

CMK 75, şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi ile biyolojik örnek alınmasını; CMK 76 ise diğer kişilerin, özellikle mağdurun muayenesi ve örnek alınmasını düzenler. Bu nedenle kişinin hangi dosyada, hangi sıfatla ve hangi amaçla örnek verdiği belirlenmelidir. Aynı olayda birden fazla sıfatın bulunması, bu incelemeyi gereksiz hâle getirmez.

CMK 76/2 uyarınca mağdurun rızası varsa maddenin birinci fıkrasındaki usule göre karar alınması gerekmez. Bunun, şüpheli veya sanık hakkında CMK 75 kapsamındaki bütün işlemleri yalnızca rızayla yapılabilir hâle getiren genel bir kural olduğu söylenemez. Yetki, karar, sağlık güvenceleri ve işlemi yapabilecek kişiler ilgili hükme göre ayrı incelenir.

Tedavi amacıyla yapılan tıbbi inceleme ile ceza soruşturması için gerçekleştirilen delil elde etme işlemi de amaç ve usul yönünden ayrılmalıdır. Dosyada örneğin hangi işlem sırasında alındığı, adli makamlara nasıl ulaştığı ve değerlendirmeye hangi belgelerle sunulduğu anlaşılabilir olmalıdır.

Örneklerin kimliği ve teslim süreci kontrol edilmelidir

Örnek kabındaki kimlik bilgileri, alınma zamanı, teslim tutanakları ve laboratuvar kabul kayıtları incelemenin güvenilirliği bakımından önemlidir. Bir tarih veya kimlik uyuşmazlığı görüldüğünde önce bunun maddi hata mı, örnek karışıklığı mı, yoksa açıklanabilir başka bir durum mu olduğu araştırılmalıdır. Her eksiklik aynı sonucu doğurmaz.

Hukuka aykırı yöntemle elde edilen deliller bakımından Anayasa 38/6 ile CMK 206/2-a ve 217/2 hükümleri dikkate alınır. Ancak bir delilin hukuka aykırılığına ilişkin itirazın, hangi işlemin hangi nedenle sakat olduğunu gösterecek biçimde somutlaştırılması gerekir. Dosyadaki diğer hukuka uygun delillerin varlığı ve ispat gücü de ayrıca değerlendirilir.

Kamera, mesaj, ödeme kaydı, parmak izi ve DNA nasıl değerlendirilir?

Kamera kayıtları, bardağa kimin eriştiğini veya kişinin davranışlarında ne zaman değişiklik başladığını gösterebilir. Bununla birlikte görüntüde bardağa yaklaşmak, mutlaka madde koymak anlamına gelmez. Kameranın görüş açısı, görüntünün devamlılığı ve kaydın bütünlüğü değerlendirilmelidir. Yalnızca birkaç saniyelik kesit üzerinden kesin sonuca ulaşmak yanıltıcı olabilir.

Mesajlar, buluşmanın nasıl planlandığını ve olaydan hemen sonra kime ne söylendiğini ortaya koyabilir. Konuşmanın tamamı, tarih bilgileri ve mesajın gerçekten ilgili kişiyle ilişkisi önemlidir. Dijital bulguların değerlendirilmesine ilişkin tamamlayıcı açıklamalar uyuşturucu davasında WhatsApp, HTS ve telefon kayıtları yazısında bulunmaktadır. Telefon incelemesinin hukuki dayanağı da ayrıca kontrol edilmelidir.

Ödeme ve ulaşım kayıtları, olayın zaman çizelgesine katkı sunar; içeceği kimin ödediği tek başına içine maddeyi kimin koyduğunu göstermez. Bardaktaki parmak izi veya DNA da temasın varlığı açısından anlam taşıyabilir. Buna karşılık temasın zamanı, amacı ve içeceğe madde eklenip eklenmediği her zaman bu bulgudan anlaşılamaz. İz bulunmaması da tek başına temasın hiç gerçekleşmediğini kanıtlamaz.

Delillerin değeri, birbirlerini hangi noktada desteklediklerine göre tartışılmalıdır. Görüntü, sağlık kaydı ve tanık anlatımının zaman bakımından uyumu; açıklanamayan çelişkilerin ise giderilip giderilmediği değerlendirilir. Özellikle silinme ihtimali bulunan kayıtlar için işyeri, tarih ve mümkün olduğunca dar saat aralığı belirtilerek savcılıktan koruma ve temin talep edilmesi yararlıdır.

İçeceğe uyuşturucu katan kişinin ceza sorumluluğu

İçeceğe habersiz madde katılması için olayın bütün ayrıntılarından bağımsız, tek bir suç adı ve tek bir ceza söylenemez. Maddenin niteliği, failin amacı, mağdurun sağlığındaki sonuçlar ve devamında gerçekleşen hareketler hukuki nitelendirmeyi etkiler. Sağlığın veya algılama yeteneğinin bozulmasına yol açan bir müdahale, dışarıdan görünen bir yara bulunmasa da kasten yaralama hükümleri bakımından incelenebilir.

Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin başkasına verilmesi, koşullarına göre TCK 188 kapsamında da değerlendirmeye konu olabilir. Bu suçun gündeme gelebilmesi için her durumda para karşılığı satış yapılması gerekmez. Maddenin hukuki niteliği ve somut fiil önemlidir. Ayrıntılı çerçeve için uyuşturucu madde imal ve ticareti suçu açıklamalarına bakılabilir.

Madde verilmesi başka bir suçun gerçekleştirilmesi amacıyla yapılmışsa bu amaç ve sonraki fiiller ayrıca araştırılır. Cinsel saldırı veya yağma şüphesi bulunan olaylarda inceleme yalnızca uyuşturucu başlığıyla sınırlandırılmamalıdır. Birden fazla suç hükmünün gündeme gelmesi, hepsinden otomatik olarak ayrı ceza verileceği anlamına gelmez; suçların birleşmesi ve ilgili özel hükümler değerlendirilir.

Olayda cinsel saldırı şüphesi de varsa cinsel saldırı sonrası başvuru rehberindeki muayene, deliller ve mağdur hakları başlıklarına bakabilirsiniz.

Şikâyet, soruşturma ve delil toplama talepleri

Başvuruda hangi bilgiler yer almalı?

Başvuru Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir. Olay yeri, yaklaşık zaman, kişinin hatırladığı görüşmeler, belirtileri ilk fark eden kişiler ve başvurulan sağlık kuruluşu belirtilmelidir. Fail bilinmiyorsa araştırılması istenebilir. Belirli bir kişiden şüpheleniliyorsa, kesin bilgi ile şüpheye dayanan yorum açıkça ayrılmalıdır.

Talep edilebilecek araştırmalar, olayla bağlantılı olmalıdır. Sağlık ve ambulans kayıtlarının getirtilmesi, belirtilen kameraların incelenmesi, tanıkların dinlenmesi ve mevcut materyalin uzman tarafından değerlendirilmesi bu kapsamda düşünülebilir. Delillerin elde edilmesi savcılıktan istenebilir; mağdurun tüm kayıtları kendi imkânlarıyla bulup teslim etmesi başvurunun ön şartı değildir.

Olay sırasında veya sonrasında cinsel saldırı şüphesi varsa bu durum sağlık personeline ve soruşturma makamlarına bildirilmelidir. Kişinin olayı hatırlayamaması, yardım istemesine engel değildir. Öncelik sağlık ve güvenliktir; mevcut delillerin değerlendirilmesi yetkili kişilerce yürütülür. Bir kaydın veya materyalin bulunmaması başvuruyu gereksiz hâle getirmez.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz

Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, suçtan zarar gören kişi CMK 173 kapsamında kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Yetkili sulh ceza hâkimliği kanundaki yer kuralına göre belirlenir. İtirazda, kararın hangi araştırma yapılmadan verildiği ve mevcut delillerin neden farklı değerlendirilmesi gerektiği somutlaştırılmalıdır.

İtiraz dilekçesinde yalnızca olayın tekrar anlatılmasıyla yetinilmemelidir. İncelenmemiş kamera, dinlenmemiş tanık veya eksik değerlendirilmiş sağlık kaydı açıkça gösterilebilir. Tebliğ tarihi ve kanun yolu bilgileri dikkatle kontrol edilmelidir. Dosyanın gelişimine göre yeni delillerin sunulması ve ek inceleme talep edilmesi de önem taşıyabilir.

Mağdur hakkında da uyuşturucu soruşturması açılırsa

Kişinin mağdur sıfatıyla başvurması, hakkında başka bir dosyada araştırma yapılmasını mutlak olarak engellemez. Böyle bir durumda hangi fiilin isnat edildiği ve hangi delile dayanıldığı öğrenilmelidir. Şüpheli sıfatıyla alınan ifadede CMK 147 kapsamındaki haklar, müdafi yardımından yararlanma ve susma hakkı önem taşır. Mağdur beyanı ile şüpheli ifadesinin usulleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Habersiz madde verilmesine ilişkin dosyanın numarası, sağlık başvurusu ve delil talepleri kullanım soruşturmasına da sunulabilir. Böylece aynı olayın farklı dosyalarda birbirinden kopuk değerlendirilmesi önlenmeye çalışılır. Buna karşılık bir dosyada şikâyetçi olunması, diğer dosyada otomatik beraat veya takipsizlik sonucu doğurmaz; her dosyanın delilleri incelenir.

TCK 191 kapsamındaki kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik düzenlemeleri, kullanım kastının araştırılmasının yerine geçmez. Kişi “Zaten herkes denetimli serbestlik alıyor” düşüncesiyle habersiz madde alımına ilişkin açıklamasını terk etmemelidir. Tebliğ edilen bir karar veya yükümlülük varsa bunun hukuki niteliği ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir; kararlar kendiliğinden yok sayılmamalıdır.

Tutuklama, görevli mahkeme, uzlaştırma ve zamanaşımı

Tutuklama için CMK 100 ve 101 kapsamındaki koşulların somut olayda değerlendirilmesi gerekir. Pozitif test sonucunun bulunması otomatik tutuklama nedeni değildir. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, tutuklama nedeni ve ölçülülük birlikte tartışılır. Adli kontrolün yeterliliği de değerlendirilmelidir. Mağdurun delil korunmasını istemesi, belirli bir kişinin mutlaka tutuklanmasını gerektirmez.

Yetişkinler bakımından yalnızca TCK 191 kapsamındaki suçun yargılaması kural olarak asliye ceza mahkemesinde, TCK 188 kapsamındaki uyuşturucu ticareti suçunun yargılaması ağır ceza mahkemesinde yapılır. İçeceğe madde katılması olayında farklı suçlar veya bağlantılı dosyalar bulunması görev değerlendirmesini etkileyebilir. Çocuklara ilişkin özel görev kuralları ayrıca uygulanır.

TCK 188 ve 191 kapsamındaki suçlar uzlaştırmaya tabi değildir. Ancak olayın yalnızca başka bir suç kapsamında değerlendirilmesi hâlinde uzlaştırma ve şikâyet koşulları o suçun niteliğine göre incelenir. “İçeceğe madde katılması” ifadesinden hareketle bütün olasılıklar için tek bir uzlaştırma cevabı verilmemelidir.

Yetişkinler için TCK 191’in temel şekli bakımından genel dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Kesilme, durma ve kişiye özgü durumlar hesabı etkileyebilir. Bu süre, maddeyi veren kişi hakkında gündeme gelebilecek bütün suçlara uygulanabilecek ortak süre değildir. Şikâyete bağlı suçlardaki şikâyet süresi de dava zamanaşımından farklıdır. Delillerin kaybolabilmesi nedeniyle başvuruyu sürelerin sonuna bırakmamak gerekir.

İki karşılaştırmalı örnek

Karşılaştırmalı örnek 1: Aynı pozitif sonuç, farklı kullanım iradesi

İlk olayda kişi, buluşma sonrasında ani bilinç değişikliği nedeniyle sağlık kuruluşuna götürülmüştür. Arkadaşı içeceğe başka birinin müdahale ettiğini gördüğünü söylemekte, kamera kaydı da müdahale anına ilişkin araştırma imkânı sunmaktadır. Kişinin aynı gece yardım istediği mesajlar bulunmaktadır. Pozitif test, bu delillerle birlikte değerlendirildiğinde bilerek kullanımın tek açıklama olmadığını gösteren bir dosya ortaya çıkmaktadır.

İkinci olayda ise kişi, maddenin niteliğini bildiğini ve kullanmayı kabul ettiğini gösteren doğrulanmış konuşmalar yapmıştır. Sonradan yalnızca “İçeceğime katılmış olabilir” demiş, bu ihtimalin araştırılması sonucunda farklı bir açıklamayı destekleyen bulguya ulaşılamamıştır. Yine de karar tek bir mesaj veya test üzerinden değil, delillerin bütünüyle verilmelidir.

Karşılaştırmanın sonucu şudur: Laboratuvar bulgusu benzer olsa bile kullanım iradesine ilişkin deliller değiştiğinde hukuki değerlendirme değişebilir. Habersiz verilme iddiası araştırılmalı, ispatlanmamış varsayımlar kişinin aleyhine kesin bilgi gibi kullanılmamalıdır.

Karşılaştırmalı örnek 2: Habersiz madde alımı ve sonradan işlenen fiil

İlk olayda içeceğine bilgisi dışında madde katıldığı belirlenen kişi, etkilenme sırasında başka birine zarar vermekle suçlanmaktadır. Olay anına ilişkin görüntüler, sağlık kayıtları ve uzman değerlendirmesi, fiilin anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin TCK 34’te belirtilen düzeyde etkilendiğine işaret etmektedir. Bu durumda ilgili fiil yönünden kusur değerlendirmesi yapılır.

İkinci olayda da habersiz madde alımı saptanmıştır; ancak isnat edilen sonraki fiil bakımından kanunun aradığı yetenek kaybı veya önemli azalma belirlenememiştir. Maddenin irade dışında alınmış olması, sonraki bütün davranışlar için kendiliğinden cezasızlık sağlamaz. Fiil, kast ve diğer sorumluluk koşulları ayrıca incelenir.

İki olayın ayrıldığı nokta, yalnızca madde verilip verilmediği değildir. Maddenin, incelenen fiilin işlendiği anda kişinin yeteneklerini hangi ölçüde etkilediğidir. TCK 34 savunması bu nedenle olay zamanına odaklanan somut ve uzmanlık gerektiren bir değerlendirme ister.

Sık sorulan sorular

1. İçeceğime habersiz uyuşturucu katıldıysa ceza alır mıyım?

Habersiz madde alımı, bilerek uyuşturucu kullanımıyla aynı değerlendirmeye tabi değildir. TCK 191 bakımından kastın bulunup bulunmadığı araştırılır. Ceza sorumluluğu yalnızca vücutta madde tespit edilmesine bağlanamaz. Ancak olayın oluş biçimi ve mevcut deliller incelenmeden kişiye kesin sonuç söylenemez.

2. Pozitif idrar testi bilerek kullandığımı kanıtlar mı?

Tek başına kullanım iradesini kanıtlamaz. İncelenen madde, yöntem, örneğin zamanı ve diğer bulgular değerlendirilmelidir. Test, içeceğe kimin madde koyduğunu veya kişinin bundan haberdar olup olmadığını doğrudan açıklayan bir kayıt değildir.

3. Test negatif çıkarsa şikâyet edemez miyim?

Şikâyet için mutlaka pozitif sonuç bulunması gerekmez. Negatif sonucun anlamı, test kapsamı ve olayın koşullarıyla birlikte uzman tarafından değerlendirilir. Kamera, tanık ve sağlık kayıtları gibi başka delillerin araştırılması da istenebilir.

4. TCK 34 bütün habersiz kullanım olaylarında uygulanır mı?

Hayır. Hüküm, irade dışı alınan maddenin etkisi altında işlenen fiil bakımından kanunda belirtilen algılama veya yönlendirme yeteneği koşullarını arar. Bilmeden uyuşturucu kullanımı isnadında kastın bulunmaması değerlendirmesiyle bu mesele birbirinden ayrılmalıdır.

5. Maddeyi katan kişinin kim olduğunu bilmiyorsam başvurabilir miyim?

Evet. Failin araştırılması istenebilir. Olay yeri, zaman aralığı, tanıklar ve mevcut kayıtlar belirtilmelidir. Şüphelenilen bir kişi varsa, şüphenin dayanağı açıklanmalı; bilinmeyen ayrıntılar kesin bilgi gibi sunulmamalıdır.

6. Kamera görüntülerini kendim almak zorunda mıyım?

Hayır. Savcılıktan veya kolluktan ilgili kayıtların teminini isteyebilirsiniz. Yer ve saat bilgilerinin açık olması araştırmayı kolaylaştırır. Görüntülerin kaybolma ihtimali nedeniyle talebin gecikmeden yapılması önemlidir. Kayıtları ele geçirmek için izinsiz erişim yöntemlerine başvurulmamalıdır.

7. Ücretsiz avukat görevlendirilmesi her mağdur için zorunlu mu?

Her olayda otomatik değildir. Mağdur veya şüpheli sıfatı, yaş, kişinin durumu ve isnat edilen suç görevlendirme koşullarını etkiler. Mağdurlar bakımından CMK 234, şüpheli ve sanıklar bakımından CMK 150 çerçevesinde değerlendirme yapılır.

8. İçeceğe madde katılması uzlaştırmayla kapanır mı?

TCK 188 ve 191 kapsamında uzlaştırma uygulanmaz. Olayın başka bir suç olarak nitelendirilmesi hâlinde ilgili suçun uzlaştırma şartları ayrıca incelenir. Tarafların kendi aralarında anlaşması, resen soruşturulan her suçu sona erdirmez.

9. Şikâyetçi olduğum hâlde hakkımda soruşturma açılırsa ne yapmalıyım?

İsnadı ve dayanak delilleri öğrenerek müdafi yardımıyla açıklama ve delil taleplerini sunabilirsiniz. Habersiz verilme iddiasına ilişkin başvurunun, sağlık kayıtlarının ve diğer belgelerin soruşturma dosyasına kazandırılması istenebilir. Usulüne uygun tebligatlar ve süreler takip edilmelidir.

10. Savcılık takipsizlik verirse itiraz süresi nedir?

CMK 173 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı suçtan zarar görenin itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır. İtirazda eksik araştırmalar ve değerlendirilmemiş deliller gösterilmelidir. Kararın tebliğ tarihi ile başvurulacak merci dikkatle kontrol edilmelidir.

Dosyanın hukuki değerlendirmesinde dikkat edilecek noktalar

Bu tür bir dosyada ilk ihtiyaç, olayın zaman çizelgesini mümkün olduğunca doğru kurmaktır. Sağlık başvurusu, ilk yardım mesajı, ödeme zamanı ve görüntü kayıtları aynı çizelgede değerlendirilmelidir. Ardından kişinin hangi dosyada mağdur, hangi dosyada şüpheli olduğu; hangi işlemin hangi hukuki dayanakla yapıldığı ve hangi delilin hangi iddiayı desteklediği belirlenmelidir.

Avukat incelemesinin kapsamı, yalnızca test sonucuna itiraz etmekten geniş olabilir. Delillerin korunması, ifade hakları, uzman raporuna yöneltilecek sorular ve kanun yolları birlikte planlanabilir. Somut dosya üzerinden yapılacak ceza hukuku avukatı değerlendirmesi, kullanım kastı ile TCK 34 kapsamındaki kusur incelemesinin doğru ayrılmasına yardımcı olur.

Resmî mevzuat kaynakları

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: Özellikle 21, 30, 34, 66, 86, 188 ve 191. maddeler. Kullanım kastı, irade dışı alınan maddenin etkisi ve suç nitelendirmelerine ilişkin açıklamaların hukuki dayanağıdır.
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: Özellikle 75, 76, 100, 101, 147, 150, 160, 173, 206, 217, 223, 234 ve 253. maddeler. Örnek alma, soruşturma, savunma, karar türleri ve başvuru yollarına ilişkin dayanaklar bu Kanun çerçevesinde değerlendirilmiştir.
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Mevzuat Bilgi Sistemi: Özellikle 38. madde; masumiyet karinesi ve hukuka aykırı elde edilen bulguların delil olarak kabul edilememesi.
4. 5235 sayılı Kanun, Mevzuat Bilgi Sistemi: Asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinin görev alanlarına ilişkin hükümler.
5. Spiking hasta bilgilendirmesi, Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust: Yalnızca genel sağlık belirtileri, güvenlik ve sağlık yardımı gereksinimi bakımından yararlanılmıştır. Türkiye’deki adli örnek alma usulünün kaynağı değildir.