TCK 75 Önödeme

TCK 75 önödeme, belirli suçlarda kanuna göre hesaplanan tutar ile giderlerin süresinde ödenmesi üzerine soruşturmanın kamu davası açılmadan, kovuşturmanın ise düşmeyle sona ermesini sağlayan alternatif bir çözüm yoludur. Önödeme, mahkûmiyet hükmü veya para cezasının infazı değildir; fakat teklifin kapsamı, hesaplama, tebligat ve süre dikkatle incelenmelidir.

Her düşük yaptırımlı suç otomatik olarak önödemeye tabi değildir. Önce suçun uzlaştırma dışında kalıp kalmadığı, yaptırım türü ve üst sınırı, TCK 75/6’daki özel katalog, suç tarihi ve önceki önödeme kaydı birlikte değerlendirilir. Özellikle 24 Aralık 2025 tarihli değişiklikten sonra hakaret suçlarına ilişkin kapsamın güncel metinden kontrol edilmesi önem taşır.

TCK 75 Güncel Madde Metni

Önödeme
MADDE 75- (1) Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili;
a) Adlî para cezası maktu ise bu miktarı, değilse aşağı sınırını,
b) Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı,
c) Hapis cezası ile birlikte adlî para cezası da öngörülmüş ise, hapis cezası için bu fıkranın (b) bendine göre belirlenecek miktar ile adlî para cezasının aşağı sınırını,
Soruşturma giderleri ile birlikte, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmaz. Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla bu miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir. Taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. Taksirli suçlar hariç olmak üzere, önödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya kamu davasının düşmesine karar verildiği tarihten itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi bir suçu işleyen faile bu fıkra uyarınca teklif edilecek önödeme miktarı yarı oranında artırılır.
(2) Özel kanun hükümleri gereğince işin doğrudan mahkemeye intikal etmesi halinde de fail, hâkim tarafından yapılacak bildirim üzerine birinci fıkra hükümlerine göre saptanacak miktardaki parayı yargılama giderleriyle birlikte ödediğinde kamu davası düşer.
(3) Cumhuriyet savcılığınca madde kapsamına giren suç nedeniyle önödeme işlemi yapılmadan dava açılması veya dava konusu fiilin niteliğinin değişmesi suretiyle madde kapsamına giren bir suça dönüşmesi halinde de yukarıdaki fıkra uygulanır.
(4) Suçla ilgili kanun maddesinde yukarı sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası veya adlî para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği hallerde ödenmesi gereken miktar, yukarıdaki fıkralara göre adlî para cezası esas alınarak belirlenir.
(5) Bu madde gereğince kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması, kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez.
(6) Bu madde hükümleri;
a) Bu Kanunda yer alan;
1. Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi (98 inci maddenin birinci fıkrası),
2. Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125),
3. Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması (madde 171),
4. Çevrenin taksirle kirletilmesi (182 nci maddenin birinci fıkrası),
5. Özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma (264 üncü maddenin birinci fıkrası),
6. Suçu bildirmeme (278 inci maddenin birinci ve ikinci fıkraları), suçları,
b) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 108 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan suç,
c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 74 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan suç,
d) 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanununun 32 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan suç,
bakımından da uygulanır. Bu fıkra kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz.
(7) Ödemede bulunulması üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.

Madde Gerekçesi ve Önödemenin Amacı

Resmî gerekçede, tasarıdaki sistemin esasen korunduğu ve adlî para cezasına ilişkin düzenlemeler dikkate alınarak metnin yeniden ifade edildiği belirtilir. Kurumun temel işlevi, kanunun uygun gördüğü sınırlı suçlarda belirlenen tutarın ödenmesiyle ceza muhakemesini duruşmalı yargılama yapılmadan sonuçlandırmaktır.

Sonraki değişikliklerle üst sınır altı aya çıkarılmış, bazı suçlar ceza sınırından bağımsız biçimde özel kapsama alınmış, taksit imkânı getirilmiş ve tekrar hâline ilişkin kurallar eklenmiştir. Dolayısıyla yalnız ilk gerekçeye bakmak güncel uygulamayı açıklamaya yetmez.

Hükmün İşlevi ve Korunan Hukuki Değer

TCK 75 bağımsız bir suç tanımlamaz ve yeni bir ceza öngörmez. Hüküm, belirli suçlar bakımından soruşturma veya kovuşturmanın nasıl sona erebileceğini düzenleyen maddi ceza hukuku sonuçları bulunan bir muhakeme kurumudur.

Düzenleme, yargı kaynaklarının ölçülü kullanılmasını ve nispeten hafif yaptırımlı dosyaların hızlı sonuçlandırılmasını amaçlar. Bunun yanında kanunilik, doğru bilgilendirme ve eşit uygulama ilkeleri korunur; kişiye kanunda bulunmayan bir tutar veya koşul yüklenemez.

Önödemenin Temel Şartları

• İsnat edilen fiilin önödemeye tabi bir suç oluşturması gerekir.
• Suç uzlaştırma kapsamında olmamalıdır.
• Suç yalnız adlî para cezasını gerektirmeli veya hapis cezasının kanuni üst sınırı altı ayı aşmamalıdır; TCK 75/6’daki özel suçlar saklıdır.
• Yetkili makam kanuna uygun bir önödeme bildirimi yapmalıdır.
• Hesaplanan tutar ve giderler süresinde tamamen ödenmelidir.
• Taksit talep edilecekse tebliğden itibaren on gün içinde istenmelidir.

Değerlendirme somut olayda uygulanması istenen artırım veya indirim üzerinden değil, kural olarak suç tanımındaki kanuni yaptırım üzerinden yapılır. Bununla birlikte alternatif yaptırım, özel katalog ve lehe kanun meseleleri ayrıca incelenir.

Önödemeye Tabi Suçlar Nasıl Belirlenir?

Yaptırım sınırına göre kapsam

Uzlaştırma dışında kalan bir suç yalnız adlî para cezası gerektiriyorsa önödeme gündeme gelir. Hapis cezası öngörülmüşse kanun maddesindeki üst sınırın altı ayı aşmaması gerekir. Hapis veya adlî para cezasının seçimlik olduğu durumda tutar adlî para cezası esas alınarak belirlenir.

TCK 75/6’daki özel kapsam

Altıncı fıkrada sayılan suçlar, genel ceza sınırı koşulundan ayrı olarak önödeme kapsamına alınmıştır. Bunlar arasında TCK 98/1 yardım veya bildirim yükümlülüğünün ihlali, hakaretin kanunda belirtilen şekilleri, TCK 171 genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması ve TCK 264/1 özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma yer alır.

Katalogda ayrıca TCK 182/1, TCK 278/1-2 ile belirli orman, kültür varlıkları ve dernekler mevzuatı suçları bulunur. Suçun fıkra veya bent numarası önemlidir; aynı başlık altındaki her fiilin kapsamda olduğu varsayılmamalıdır.

Hakaret Suçunda 24 Aralık 2025 Değişikliği

7571 sayılı Kanunla TCK 75/6-a-2 değiştirilmiş ve hakaret suçu, TCK 125/3-a dışında özel önödeme kapsamına alınmıştır. TCK 125/3-a, hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesini düzenler ve güncel istisna olarak metinde korunmuştur.

Suç tarihi değişiklikten önceyse zaman bakımından uygulama ve lehe kanun karşılaştırması yapılmalıdır. İnternet, sosyal medya, mesaj veya yüz yüze iletişim biçimi; TCK 125’in uygulanacak fıkrasını ve buna bağlı önödeme değerlendirmesini etkileyebilir.

Önödeme Tutarı Nasıl Hesaplanır?

• Adlî para cezası maktuysa kanundaki sabit miktar alınır.
• Adlî para cezası bir aralıksa aşağı sınır esas alınır.
• Hapis cezasında alt sınır gün hesabına çevrilir ve her gün için yüz Türk lirası uygulanır.
• Hapis ve adlî para cezası birlikte öngörülmüşse iki kalem toplanır.
• Soruşturma veya yargılama giderleri ayrıca eklenir.

Örneğin yalnız iki aydan altı aya kadar hapis öngören ve başka hesap unsuru bulunmayan bir suçta başlangıç noktası hapis cezasının iki aylık alt sınırıdır. Gün hesabı ve yüz liralık kanuni değer üzerinden bulunan tutara dosya giderleri eklenir. Kesin tutar mutlaka resmî bildirimdeki suç vasfı ve gider dökümü üzerinden denetlenmelidir.

Taksirli suçlar dışında, önceki önödeme sonucu verilen karar tarihinden itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi başka bir suç işlendiğinde yeni teklif tutarı yarı oranında artırılır. TCK 75/6’daki aynı suçun beş yıl içinde tekrarı hâlinde ise o suç yönünden yeniden önödeme uygulanmaz.

On Günlük Süre ve Üç Taksit İmkânı

Bildirim üzerine ödeme süresi on gündür. Sürenin başlangıcı, tebligatın usulüne uygun yapıldığı tarih esas alınarak belirlenir. Son günün tatil gününe rastlaması, elektronik veya fiziki tebligatın tarihi ve ödeme belgesinin dosyaya sunulması gibi konular ayrıca kontrol edilmelidir.

Fail on günlük süre içinde talepte bulunursa Cumhuriyet savcısı tutarın birer ay arayla üç eşit taksitte ödenmesine karar verir. Her taksidin süresinde ödenmesi zorunludur; bir taksidin aksaması önödemeyi hükümsüz bırakır ve soruşturmaya devam edilir.

Soruşturma ve Kovuşturma Aşamasındaki Sonuç

Soruşturma aşamasında tutar süresinde ödenirse kamu davası açılmaz ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Savcılık işlem yapmadan dava açmışsa veya fiilin hukuki niteliği yargılama sırasında önödemeye tabi bir suça dönüşmüşse mahkeme önödeme prosedürünü uygular.

Kovuşturma aşamasında tutar ve yargılama giderleri ödendiğinde kamu davası düşer. Özel kanun gereği işin doğrudan mahkemeye geldiği hâllerde bildirim hâkim tarafından yapılır.

Önödemenin Adli Sicil ve Özel Kayıt Üzerindeki Etkisi

Önödeme mahkûmiyet değildir; ödeme üzerine verilen sonuç adlî sicile mahkûmiyet kaydı olarak işlenmez. Ancak TCK 75/7 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları özel bir sisteme kaydedilir.

Bu kayıtlar genel erişime açık değildir. Yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından maddedeki tekrar kurallarının uygulanması amacıyla istenebilir.

Kişisel Hak, Malın İadesi ve Müsadere

Dosyanın önödeme nedeniyle sona ermesi, zarar görenin kişisel hakkını istemesini ortadan kaldırmaz. Tazminat talebi, malın geri alınması ve müsadere meseleleri kendi koşullarına göre devam edebilir.

Bu nedenle ödeme yapılması bütün özel hukuk sonuçlarının kabul edildiği veya tüm uyuşmazlığın sona erdiği anlamına gelmez. Ceza dosyasının sonucu ile tazminat ve eşya üzerindeki haklar ayrı değerlendirilmelidir.

Fail, Mağdur ve Manevi Unsur Bakımından Etki

TCK 75 yeni bir fail veya mağdur tanımı kurmaz; bu sıfatlar önödemeye konu temel suça göre belirlenir. Her şüpheli veya sanık yönünden teklif, tutar, süre ve önceki kayıt ayrı incelenir.

Temel suçun kast veya taksirle işlenebilmesi kendi maddesine bağlıdır. Önödeme tutarının yarı oranında artırılmasına ilişkin beş yıllık kuralda taksirli suçlar hariç tutulmuştur; katalogdaki aynı suçun tekrarı kuralı ayrıca uygulanır.

Hukuka Uygunluk, Hata ve Esasa İlişkin Savunmalar

Bir fiilin hukuka uygun olduğu, suçun unsurlarının oluşmadığı veya kişinin fail olmadığı savunması, sırf önödeme bildirimi yapılmış olmasıyla ortadan kalkmaz. Bildirim, suçluluğun kesinleştiği anlamına gelmez.

Ödeme tercihinden önce isnadın doğru kişiye yöneltilip yöneltilmediği, suç vasfı, hukuka uygunluk nedeni, kast veya taksir ve hata iddiaları incelenmelidir. Çünkü ödeme dosyayı hızlı biçimde sona erdirse de esasa ilişkin bir beraat incelemesi yapılmasını engeller.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Teşebbüs, iştirak ve içtima öncelikle temel suçun oluşumu ve hukuki niteliği üzerinde etkili olur. Birden fazla kişinin bulunduğu dosyada her failin sorumluluğu ve önödeme işlemi şahsidir; bir kişinin ödemesi diğer kişi hakkındaki süreci kendiliğinden sona erdirmez.

Birden fazla fiil, mağdur veya suç bulunduğunda hangi fiiller için ayrı teklif düzenleneceği ve toplamın nasıl hesaplanacağı somut isnada göre belirlenir. Zincirleme suç veya fikrî içtima değerlendirmesi yapılmadan mekanik bir tutar hesabı yapılmamalıdır.

Şikâyet ve Uzlaştırma İlişkisi

Önödeme ile şikâyet farklı kurumlardır. Temel suç şikâyete bağlıysa şikâyet süresi ve geçerli şikâyetin bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir. Şikâyet koşulu yoksa yalnız ödeme bildirimiyle bu eksiklik giderilemez.

TCK 75, uzlaştırma kapsamındaki suçları genel kapsam dışında bırakır. Bu nedenle önce güncel CMK 253 hükümlerine göre uzlaştırma denetimi yapılır; suç uzlaştırma dışındaysa yaptırım sınırı veya özel katalog üzerinden önödeme değerlendirilir.

Görevli ve Yetkili Makam

Soruşturma evresinde önödeme işlemini Cumhuriyet savcılığı yürütür. Kovuşturma evresinde veya işin özel kanun gereği doğrudan mahkemeye geldiği durumda görevli mahkeme, temel suç için öngörülen yaptırım ve özel görev kurallarına göre belirlenir.

Yetki de temel suçun işlendiği yer ve CMK’daki diğer yetki ölçütlerine bağlıdır. TCK 75 tek başına görevli veya yetkili mahkemeyi değiştirmez.

Zamanaşımı ve Zaman Bakımından Uygulama

Önödeme, dava zamanaşımının yerine geçen bir süre değildir. Temel suçun dava zamanaşımı kendi yaptırımına göre hesaplanır; soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin zamanaşımına etkisi ayrıca değerlendirilir.

Suç tarihinden sonra TCK 75’in kapsamı veya hesaplama kuralları değişmişse lehe kanun ilkesi gözetilir. Eski ve yeni düzenlemeler bütün sonuçlarıyla karşılaştırılmalı, farklı dönem hükümleri parçalanarak karma bir uygulama oluşturulmamalıdır.

Deliller ve İncelenmesi Gereken Belgeler

• Önödeme ihtaratı ve tebliğ belgesi
• Suç tarihini ve uygulanacak kanun hükmünü gösteren dosya kayıtları
• İsnat edilen suçun madde, fıkra ve bent bilgisi
• Hesap cetveli ve gider dökümü
• Taksit talebi ve bu talebin sunulduğu tarihi gösteren kayıt
• Banka, vezne veya mal müdürlüğü ödeme makbuzları
• Önceki özel kaydın tarihi ve hangi suça ilişkin olduğu
• Temel suçun unsurlarına ilişkin belge, iletişim ve diğer hukuka uygun deliller

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Altı aylık üst sınır yerine verilebilecek muhtemel sonuç cezayı esas almak
• Uzlaştırma denetimi yapmadan önödeme hesabına geçmek
• TCK 75/6’daki suçların fıkra ve bent sınırlarını gözden kaçırmak
• 24 Aralık 2025 tarihli hakaret değişikliğini dikkate almamak
• On günlük ödeme ve taksit talebi sürelerini birbirine karıştırmak
• Üç taksitten birinin gecikmesinin sonucunu göz ardı etmek
• Önceki kayıt nedeniyle yüzde elli artırım veya aynı suçun tekrarı yasağını denetlememek
• Soruşturma giderini hesaba katmadan eksik ödeme yapmak
• Önödemenin tazminat ve müsadere sonuçlarını da ortadan kaldırdığını sanmak
• Ödemeyi mahkûmiyet veya suçun kesin kabulü olarak değerlendirmek

Somut Olay Kontrol Listesi

1. Suç tarihi nedir ve o tarihte hangi metin yürürlüktedir?
2. İsnat edilen madde, fıkra ve bent doğru gösterilmiş mi?
3. Suç uzlaştırma kapsamında mı?
4. Yaptırım yalnız para cezası mı veya hapsin üst sınırı altı ayı aşmıyor mu?
5. Suç TCK 75/6 özel kataloğunda mı?
6. Temel suçun unsurları ve fail bağlantısı mevcut mu?
7. Bildirim yetkili makam tarafından yapılmış mı?
8. Tebligat tarihi ve on günlük sürenin son günü doğru mu?
9. Hapis alt sınırı ve günlük yüz liralık değer doğru uygulanmış mı?
10. Adlî para cezasının doğru alt sınırı alınmış mı?
11. Giderler ayrı ve anlaşılır biçimde gösterilmiş mi?
12. Taksit istenecekse talep süresinde yapılmış mı?
13. Önceki beş yıllık kayıt araştırılmış mı?
14. Yüzde elli artırım veya aynı suçtan yeniden yararlanma yasağı var mı?
15. Ödeme belgesi süresinde dosyaya sunulmuş mu?
16. Kişisel hak, malın iadesi veya müsadere yönünden devam eden mesele var mı?

Sık Sorulan Sorular

Önödeme yapılırsa dosya nasıl kapanır?

Soruşturma aşamasında kamu davası açılmaz; kovuşturma aşamasında kamu davası düşer. Sonucun türü, ödemenin dosyanın hangi evresinde yapıldığına bağlıdır.

Önödeme için kaç gün vardır?

Kanuni süre tebliğ üzerine on gündür. Tebligat tarihi, sürenin son günü ve ödeme belgesinin tarihi birlikte kontrol edilmelidir.

Önödeme taksitle yapılabilir mi?

Evet. On gün içinde talep edilirse tutar birer ay arayla üç eşit taksitte ödenebilir. Bir taksidin süresinde ödenmemesi işlemi hükümsüz bırakır.

Önödeme adli sicile işler mi?

Mahkûmiyet kaydı oluşmaz. Bununla birlikte ödeme üzerine verilen sonuçlar, yalnız yetkili adli makamların maddedeki amaçla erişebileceği özel sisteme kaydedilir.

Her hakaret suçu önödemeye tabi midir?

Güncel TCK 75/6-a-2, TCK 125/3-a dışındaki hakaret fiillerini özel kapsama alır. Suç tarihi, uygulanacak fıkra, şikâyet ve güncel usul hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Önödeme tutarı sabit midir?

Hayır. Suçun yaptırım alt sınırı, hapis ve para cezasının birlikte veya seçimlik düzenlenmesi, giderler ve önceki kayıt tutarı değiştirir.

Ödeme yapılmazsa ne olur?

Soruşturma veya kovuşturma devam eder. Taksitlerden birinin süresinde ödenmemesi de önödeme imkânını hükümsüz bırakır.

Önödeme tazminat talebini sona erdirir mi?

Hayır. Kişisel hak, malın geri alınması ve müsadere hükümleri önödeme sonucundan etkilenmez.

Sonuç

TCK 75 önödeme değerlendirmesinde suçun adı tek başına yeterli değildir. Suç tarihi, uygulanacak fıkra, uzlaştırma durumu, yaptırım sınırı, özel katalog, hesap cetveli, tebligat ve önceki kayıt birlikte kontrol edilmelidir. Süresinde ve tam ödeme dosyayı hızlı biçimde sonuçlandırabilir; hatalı suç vasfı veya hesap ise kişinin hukuki durumunu doğrudan etkileyebilir.

Önödeme sonrasında kamu davasının açılmaması veya düşmesi, bütün malvarlığı ve kişisel hak sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu sonuçların çerçevesi TCK 74 dava veya cezanın düşmesinin etkisi düzenlemesinde açıklanır.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 23 Ağustos 2026).
• Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı, Önödeme Genel Bilgiler (erişim: 23 Ağustos 2026).
• TBMM, 5237 sayılı Kanunun kabul edilen metni.
• TBMM Adalet Komisyonu raporu ve madde gerekçesi.
• 7571 sayılı Kanunun TBMM metni.

Av. iltan Ekmekçioğlu