Ceza davasında duruşmaya yeni bir tanık veya bilirkişi getirilmesi, diğer taraf için beklenmedik bir durum oluşturmamalıdır. CMK 179, sanık ile Cumhuriyet savcısına karşılıklı bildirim yükümlülüğü getirerek tarafların yeni beyan ve teknik açıklamalara hazırlanabilmesini sağlar. Kapsamlı dosyalarda birden çok savcı ve avukatın aynı duruşmaya katılarak iş bölümü yapması mümkündür.

Kanun bu bildirim için sabit bir gün sayısı belirlememiş, “makul süre” ölçütünü kullanmıştır. Bu nedenle bildirimin zamanı; duruşma tarihi, çağrılacak kişinin sayısı, açıklamanın konusu ve karşı tarafın hazırlık yapabilmesi dikkate alınarak değerlendirilir.

CMK 179 Güncel Madde Metni

Çağrılan tanıkların ad ve adreslerinin sanığa ve Cumhuriyet savcısına bildirilmesi

Madde 179 – (1) Sanık, doğrudan doğruya davet ettireceği veya duruşma sırasında getireceği bilirkişi ve tanıkların ad ve adreslerini Cumhuriyet savcısına makul süre içinde bildirir.

(2) Cumhuriyet savcısı da, iddianamede gösterilen veya sanığın istemi üzerine davet edilen tanık ve bilirkişiler dışında gerek mahkeme başkanı veya hâkim kararıyla, gerek kendiliğinden başka kimseleri davet ettirecek ise bunların ad ve adreslerini sanığa yine makul süre içinde bildirir.

CMK 179’un Amacı ve Kapsamı

Maddenin amacı, duruşmada dinlenecek yeni kişilerin önceden bilinmesini ve tarafların etkili biçimde hazırlanmasını sağlamaktır. Tanığın kimliği ile anlatacağı olayın; bilirkişinin ise uzmanlık alanı ile ele alacağı teknik konunun önceden öğrenilmesi, soru hazırlama ve itiraz imkânını güçlendirir.

Düzenleme karşılıklıdır. Sanık, kendisinin çağıracağı veya duruşmaya getireceği tanık ve bilirkişileri Cumhuriyet savcısına bildirir. Cumhuriyet savcısı da maddede belirtilen mevcut kişiler dışında çağıracağı başka kimselerin bilgilerini sanığa bildirir.

CMK 179, tanıkların nasıl dinleneceğini değil, kimlik ve adres bilgilerinin karşı tarafa ne zaman açıklanacağını düzenler. Tanıkların ayrı ayrı dinlenmesi ve kayıt kuralları için CMK 52 tanıkların dinlenmesi hükümleri ayrıca uygulanır.

Bildirimdeki tanık veya bilirkişinin hastalık, malûllük ya da uzaklık nedeniyle duruşmaya getirilememesi hâlinde, CMK 180 uyarınca naip hâkim, istinabe veya görüntülü ve sesli iletişimle dinleme koşulları değerlendirilir.

Sanık Hangi Kişileri Savcıya Bildirmelidir?

Sanığın bildirim yükümlülüğü iki grubu kapsar. Birincisi, sanığın mahkemenin çağrısını beklemeden doğrudan davet ettireceği tanık ve bilirkişilerdir. İkincisi ise duruşma sırasında bizzat getireceği kişilerdir.

Bildirimde kişinin adı ve adresi yer almalıdır. Yalnız “bir tanık getireceğim” denilmesi, maddede aranan bilgilendirme bakımından yeterli değildir. Kişinin kim olduğunun ve gerektiğinde kendisine ulaşılabilecek adresin açıkça belirtilmesi gerekir.

Sanığın önceden mahkemeden tanık veya bilirkişi daveti istemesi ise CMK 177 savunma delillerinin toplanması kapsamında değerlendirilir. Bu talebin reddedilmesi üzerine kişinin doğrudan duruşmaya getirilmesi imkânı da CMK 178 reddedilen tanığın getirilmesi hükmünde düzenlenmiştir.

Cumhuriyet Savcısı Hangi Kişileri Sanığa Bildirmelidir?

Cumhuriyet savcısının bildirim yükümlülüğü, sanığın zaten bilmesi beklenen kişilerin dışındaki yeni çağrılar bakımından doğar. İddianamede gösterilen tanık ve bilirkişiler ayrıca bu hüküm kapsamında yeniden bildirilmek zorunda değildir.

Sanığın istemi üzerine davet edilen kişiler de sanık tarafından bilindiği için ikinci fıkradaki yeni bildirim kapsamının dışındadır. Buna karşılık mahkeme başkanı veya hâkim kararıyla ya da savcının kendiliğinden çağıracağı başka kişiler sanığa makul süre içinde bildirilmelidir.

Bu bildirim, sanığın duruşmada karşılaşacağı yeni beyan veya teknik görüşe hazırlanmasını sağlar. Sanık ve müdafi; kişinin olayla ilişkisini inceleyebilir, sorularını belirleyebilir ve gerektiğinde karşı delil ya da uzman görüşü sunmayı değerlendirebilir.

Ad ve Adres Bildirimi Neden Gereklidir?

Ad bilgisi, dinlenecek kişinin kimliğinin belirlenmesini sağlar. Aynı veya benzer isimli kişilerin karıştırılmasını önlemek için soyadı ve diğer ayırt edici bilgiler doğru yazılmalıdır.

Adres bilgisi ise kişiye gerektiğinde ulaşılabilmesi ve çağrı işlemlerinin yürütülebilmesi bakımından önemlidir. Bildirilen adres güncel değilse gecikme yaşanabilir veya kişinin duruşmaya katılımı sağlanamayabilir.

Adres bilgisinin dosyada bulunması, bu bilginin amaç dışı kullanılabileceği anlamına gelmez. Kişisel veriler yargılama faaliyeti kapsamında ve usul kurallarına uygun biçimde işlenmelidir. Güvenlik riski bulunan tanıklar bakımından özel koruma hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Makul Süre Ne Demektir?

CMK 179 belirli bir gün sayısı öngörmez. “Makul süre”, bildirimin karşı tarafın gerçek anlamda hazırlanabileceği kadar önceden yapılmasını ifade eder.

Duruşmadan birkaç dakika önce verilen kapsamlı bir tanık listesi, somut olayın koşullarına göre hazırlık için yetersiz kalabilir. Buna karşılık kişinin yeni öğrenildiği ve açıklamasının kısa, belirli bir olaya ilişkin olduğu durumda daha kısa bir zaman aralığı makul kabul edilebilir.

Makul süre değerlendirmesinde şu hususlar önem taşır:

• Duruşmaya kalan zaman.
• Bildirimdeki tanık veya bilirkişi sayısı.
• Beyan ya da inceleme konusunun kapsamı.
• Adres ve kimlik bilgilerinin açıklığı.
• Karşı tarafın araştırma ve soru hazırlama ihtiyacı.
• Kişinin veya delilin ne zaman öğrenildiği.
• Gecikmenin haklı bir nedene dayanıp dayanmadığı.

CMK 177’deki Beş Günlük Süre ile Farkı Nedir?

CMK 177, sanığın tanık veya bilirkişi daveti ile savunma delillerinin toplanmasına yönelik dilekçesinin duruşma gününden en az beş gün önce verilmesini düzenler. Burada kanunda açık bir alt süre vardır.

CMK 179 ise doğrudan davet ettirilecek veya getirilecek kişiler ile savcının sonradan çağıracağı kişilerin bilgilerinin karşı tarafa bildirilmesinde “makul süre” arar. Bu nedenle beş günlük süre CMK 179’a otomatik olarak uygulanmaz.

İki hüküm aynı dosyada birlikte gündeme gelebilir. Talebin hangi maddeye dayandığı, mahkemeden resmî çağrı mı istendiği yoksa kişinin tarafça mı getirileceği ve bildirimin muhatabı açık biçimde belirlenmelidir.

Bildirim Nasıl Yapılmalıdır?

Kanun belirli bir form öngörmese de bildirimin yazılı dilekçeyle yapılması, tarih ve içerik bakımından ispat kolaylığı sağlar. Dilekçe mahkemeye sunulur ve ilgili tarafa ulaştırılması istenir.

Dilekçede şu bilgilere yer verilmesi uygun olur:

• Mahkemenin adı ve esas numarası.
• Bildirimde bulunan tarafın sıfatı.
• Tanık veya bilirkişinin adı ve soyadı.
• Güncel ve yeterli adres bilgisi.
• Kişinin hangi olay veya teknik konu hakkında dinleneceği.
• Duruşma tarihi.
• Bilginin yeni öğrenilmesi gibi zamanlamayı açıklayan özel durumlar.

Bildirim duruşma sırasında yapılıyorsa, verilen bilgilerin ve karşı tarafın açıklamasının tutanağa eksiksiz geçirilmesi istenmelidir. Yazılı dilekçenin dosyaya alındığı ve tebliğ ya da bildirim işleminin gerçekleştiği de kontrol edilmelidir.

Tanığın Hangi Konuda Dinleneceği de Açıklanmalı mı?

CMK 179’un açık metni ad ve adres bilgisini zorunlu tutar. Ancak yalnız kimlik bilgisinin verilmesi, karşı tarafın hazırlanabilmesi için her zaman yeterli olmayabilir.

Tanığın hangi olay hakkında bilgi vereceğinin veya bilirkişinin hangi teknik konuya ilişkin açıklama yapacağının belirtilmesi, bildirimin amacına uygun olur. Bu açıklama kısa ve somut olmalı; kişinin olası beyanı önceden yazılmış gibi sunulmamalıdır.

Bilirkişi incelemesinin hangi durumda gerekli olduğu, atamaya kimin karar vereceği ve hukuki konularda bilirkişiye başvurulamaması CMK 63 bilirkişi atanması kapsamında ayrıca ele alınır.

Geç Bildirim Yapılırsa Ne Olur?

CMK 179, geç bildirimin sonucu hakkında otomatik bir yaptırım belirtmez. Bu nedenle mahkeme, bildirimin zamanını ve karşı tarafın hazırlanma imkânını somut dosyaya göre değerlendirir.

Geç bildirim savunmanın hazırlanmasını gerçekten güçleştiriyorsa, sanık veya müdafi bu durumu duruşmada açıkça belirtmelidir. Yeni kişinin kimliği, açıklamasının konusu ve hazırlanmak için neden ek zamana ihtiyaç duyulduğu somutlaştırılmalıdır.

Mahkeme; dinlemenin nasıl yürütüleceğine, ek araştırma gerekip gerekmediğine veya taraflara hazırlık olanağı sağlanmasına yargılamanın bütünü içinde karar verir. Her geç bildirimin kendiliğinden aynı sonucu doğurduğu söylenemez.

Bildirim Yapılmaması Savunma Hakkını Nasıl Etkiler?

Sanığın yeni bir tanık veya bilirkişiden duruşma sırasında haberdar olması, etkili soru hazırlamasını ve karşı delil sunmasını zorlaştırabilir. Bu durum ortaya çıktığında itiraz ve hazırlık ihtiyacı gecikmeden mahkemeye bildirilmelidir.

Sanık veya müdafi, hangi hazırlığı yapamadığını açıklamalıdır. Örneğin tanığın olayla ilişkisini araştırmak, önceki beyanları incelemek, teknik görüşe karşı uzman değerlendirmesi almak veya yeni belgeler sunmak için zamana ihtiyaç duyulabilir.

Talebin duruşma tutanağına açıkça geçirilmesi önemlidir. Sonraki hukuki incelemede, bildirimin ne zaman yapıldığı ve savunmaya hangi imkânların tanındığı dosya kayıtları üzerinden değerlendirilir.

Sanığın Bildirim Yükümlülüğü Savunma Hakkını Sınırlar mı?

Bildirim yükümlülüğünün amacı sanığın delil sunmasını engellemek değildir. Amaç, Cumhuriyet savcısının da duruşmada dinlenecek yeni kişiyi önceden bilmesini ve açıklamaya hazırlanabilmesini sağlamaktır.

Sanığın delil sunma hakkı ile yargılamanın düzenli ve çelişmeli yürütülmesi birlikte korunur. Bu nedenle bildirimin olabildiğince erken, açık ve eksiksiz yapılması hem talebin değerlendirilmesini hem duruşmanın verimli yürütülmesini kolaylaştırır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Tanık ve bilirkişilerin adları eksiksiz yazılmalıdır.
• Adreslerin güncel ve ulaşılabilir olduğu kontrol edilmelidir.
• Bildirimin duruşmadan mümkün olduğunca önce yapılması tercih edilmelidir.
• Kişinin hangi olay veya teknik konuda dinleneceği açıklanmalıdır.
• Bildirim dilekçesinin dosyaya girdiği ve karşı tarafa ulaştığı izlenmelidir.
• Geç bildirim hâlinde hazırlık ihtiyacı somut gerekçelerle açıklanmalıdır.
• Taleplerin ve mahkeme kararlarının duruşma tutanağına doğru geçtiği kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Sanık getireceği tanığı savcıya bildirmek zorunda mı?

Evet. Sanık, doğrudan davet ettireceği veya duruşma sırasında getireceği tanık ve bilirkişilerin ad ve adreslerini Cumhuriyet savcısına makul süre içinde bildirmelidir.

Savcı çağıracağı yeni tanığı sanığa bildirmek zorunda mı?

Evet. Savcı, iddianamede gösterilenler ve sanığın istemi üzerine çağrılanlar dışındaki yeni kişilerin ad ve adreslerini sanığa makul süre içinde bildirir.

CMK 179’da kaç günlük süre vardır?

Maddede sabit bir gün sayısı yoktur. Bildirim, karşı tarafın hazırlanmasına imkân verecek makul süre içinde yapılmalıdır.

CMK 177’deki beş günlük süre burada da geçerli mi?

Otomatik olarak değil. CMK 177’de mahkemeden delil toplanması istemi için en az beş günlük süre vardır; CMK 179 ise karşılıklı bildirimde makul süre ölçütünü kullanır.

Yalnız tanığın adını bildirmek yeterli mi?

Hayır. Kanun tanık veya bilirkişinin hem adının hem adresinin bildirilmesini öngörür. Dinleneceği konunun da açıklanması hazırlık hakkını güçlendirir.

Bildirim duruşma günü yapılabilir mi?

Somut koşullara bağlıdır. Duruşma günü yapılan bildirim karşı tarafın hazırlanmasına imkân vermiyorsa makul süre koşulu tartışmalı hâle gelebilir.

Geç bildirime karşı ne yapılabilir?

Bildirim nedeniyle hangi hazırlığın yapılamadığı açıklanmalı, ihtiyaç duyulan süre veya işlem mahkemeden somut biçimde talep edilmeli ve bu hususlar tutanağa geçirtilmelidir.

Sonuç

CMK 179, duruşmada dinlenecek yeni tanık ve bilirkişilerin sanık ile Cumhuriyet savcısı arasında karşılıklı olarak bildirilmesini düzenler. Sanık getireceği kişilerin, savcı da maddede sayılan mevcut kişiler dışındaki yeni davetlilerin ad ve adreslerini makul süre içinde karşı tarafa açıklamalıdır.

Makul süre sabit bir gün sayısı değildir. Bildirimin amacı, tarafların kişinin kimliğini ve açıklamasının konusunu inceleyebilmesi, sorularını hazırlayabilmesi ve gerekiyorsa karşı delil sunabilmesidir. Bildirim yazılı, açık ve mümkün olduğunca erken yapılmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.