CMK 52 Tanıkların Dinlenmesi, Yüzleştirme ve Kayıt

CMK 52 tanıkların dinlenmesi sırasında ifadelerin birbirinden etkilenmesini önleyen temel usul kurallarını düzenler. Her tanık ayrı dinlenir ve henüz dinlenmemiş tanıklar dinleme sırasında hazır bulundurulmaz.

Madde ayrıca soruşturma aşamasındaki yüzleştirmenin sınırlarını, tanık anlatımının ses veya görüntüyle kayda alınmasını ve bazı kişiler bakımından zorunlu kayıt hâllerini belirler.

CMK 52 Güncel Madde Metni

Tanıkların dinlenmesi

Madde 52 – (1) Her tanık, ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenir.

(2) Tanıklar, kovuşturma evresine kadar ancak gecikmesinde sakınca bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hâllerde birbirleri ile ve şüpheli ile yüzleştirilebilirler.

(3) Tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir. Ancak;

a) Mağdur çocukların,

b) Duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan ve tanıklığı maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin,

Tanıklığında bu kayıt zorunludur.

(4) Üçüncü fıkra hükmünün uygulanması suretiyle elde edilen ses ve görüntü kayıtları, sadece ceza muhakemesinde kullanılır.

CMK 52’nin Amacı ve Kapsamı

Tanık beyanı, kişinin gördüğü, duyduğu veya başka biçimde öğrendiği olayı kendi hafızasına dayanarak anlatmasıdır. Tanıkların birbirlerinin açıklamalarını dinlemesi, sonraki anlatımın bilinçli ya da farkında olmadan değişmesine yol açabilir.

CMK 52 bu riski azaltmak için tanıkların ayrı ayrı dinlenmesini emreder. Düzenleme, tanığın nasıl çağrılacağına ilişkin CMK 43 tanıkların çağrılması hükmünü tamamlar. Çağrıya mazeretsiz uymamanın sonuçları ise CMK 44 çağrıya uymayan tanık yazısında açıklanmıştır.

Tanıkların Ayrı Ayrı Dinlenmesi Ne Demektir?

Her tanığın beyanı diğer tanıklardan bağımsız alınmalıdır. Henüz dinlenmemiş tanık, önceki tanığın ifadesini duruşma salonunda veya dinleme ortamında takip etmemelidir.

Bu kuralın amacı tanıklar arasındaki görüş farklılıklarını ortadan kaldırmak değildir. Aksine her anlatımın özgün biçimde alınmasını ve farklılıkların dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilebilmesini sağlar.

Bir kişinin aynı dosyada hem tanık hem de suç şüphesi altında bulunan kişi gibi gösterilmesi, savunma hakları bakımından ayrıca incelenmelidir. Kişinin hukuki sıfatı, yalnız tutanaktaki başlığa göre değil, kendisine yöneltilen isnat ve soruların niteliğine göre değerlendirilir.

Sonraki Tanıklar Dinleme Sırasında Bulunabilir mi?

Hayır. CMK 52/1, sonraki tanıkların önceki tanık dinlenirken yanında bulunmamasını öngörür. Böylece henüz ifade vermemiş kişi, diğer anlatımın ayrıntılarından etkilenmeden kendi bilgisini aktarır.

Dinlenmesi tamamlanan tanığın duruşma salonunda kalıp kalamayacağı, mahkemenin duruşma düzenine ilişkin değerlendirmesiyle bağlantılıdır. Bununla birlikte henüz dinlenmemiş tanığın beyan içeriğine erişmemesi için gerekli usul önlemleri alınmalıdır.

Yüzleştirme Nedir?

Yüzleştirme, anlatımlar arasında önemli farklılık bulunduğunda kişilerin aynı ortamda karşılaştırılarak çelişkinin açıklığa kavuşturulmasına yönelik bir işlemdir. Yüzleştirme, tanıkların baştan itibaren birlikte dinlenmesi anlamına gelmez.

İşlem yapılırken hangi önceki beyanların çeliştiği açıkça belirlenmeli, sorular bu çelişkiyle bağlantılı olmalı ve verilen cevaplar tutanağa geçirilmelidir. Yüzleştirme, tek başına bir anlatımın doğru olduğunu otomatik olarak kanıtlamaz; ortaya çıkan açıklamalar tüm delillerle birlikte değerlendirilir.

Soruşturma Aşamasında Yüzleştirme Hangi Hâllerde Yapılır?

CMK 52/2’ye göre kovuşturma evresine kadar tanıklar ancak iki durumda birbirleriyle veya şüpheliyle yüzleştirilebilir:

• Gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl bulunması.
• Kimliğin belirlenmesine ilişkin bir ihtiyaç bulunması.

Bu iki koşuldan biri yoksa soruşturma aşamasında yüzleştirme yapılması maddenin sınırlayıcı düzenlemesiyle bağdaşmaz. İşlemin neden gecikemediği veya kimlik belirleme bakımından niçin gerekli olduğu somut olgularla tutanağa yansıtılmalıdır.

Yüzleştirmenin şüpheliyle yapılması, şüphelinin müdafi yardımından yararlanma ve kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanmama haklarını ortadan kaldırmaz. İşlemin usulü, dosyanın aşaması ve kişinin sıfatı birlikte gözetilmelidir.

Tanık İfadesi Ses veya Görüntüyle Kaydedilebilir mi?

Evet. Genel kural olarak tanığın dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir. Kanundaki “alınabilir” ifadesi, her tanık bakımından kaydın zorunlu olmadığını gösterir.

Kayıt kararı verildiğinde işlemin başlangıç ve bitişi, hazır bulunan kişiler, teknik kesintiler ve yeniden başlayan bölümler tutanakla uyumlu olmalıdır. Kaydın bütünlüğü ve hangi dosyaya ait olduğu korunmalıdır.

Ses veya görüntü kaydı, yazılı tutanağın düzenlenmesiyle ilgili yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kayıt ile tutanak arasında uyuşmazlık ileri sürülüyorsa asıl kayıt, çözümleme ve işlem koşulları birlikte incelenmelidir.

Hangi Tanıkların Kaydı Zorunludur?

CMK 52/3 iki durumda kaydı zorunlu tutar. Birincisi mağdur çocukların tanıklığıdır. İkincisi ise duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan ve tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin tanıklığıdır.

İkinci grupta iki koşul birlikte bulunmalıdır. Kişinin duruşmaya getirilememesi tek başına yeterli değildir; tanıklığının maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu olması da gerekir.

Mağdur çocuk bakımından hüküm kayıt zorunluluğu getirir. Dinlemenin çocuğun üstün yararına uygun yapılması, gereksiz tekrarların önlenmesi ve özel koruma hükümlerinin uygulanması ayrıca gözetilmelidir.

Kayıtlar Başka Amaçla Kullanılabilir mi?

Hayır. CMK 52/4 uyarınca üçüncü fıkra kapsamında elde edilen ses ve görüntü kayıtları yalnız ceza muhakemesinde kullanılır. Bu sınırlama, kayıtların başka bir amaçla yayımlanmasına veya dolaşıma sokulmasına izin verildiği şeklinde yorumlanamaz.

Kayıtların saklanması, dosyada erişimi ve örnek alınması değerlendirilirken ceza muhakemesinin ilgili hükümleri ile kişisel verilerin ve özel hayatın korunmasına ilişkin kurallar birlikte ele alınmalıdır. Özellikle çocuk mağdurun görüntüsünün korunması konusunda yüksek dikkat gerekir.

Tanık Beyanına İtiraz Edilecekse Nelere Bakılmalıdır?

• Tanığın başka tanıkların beyanını dinleyip dinlemediği.
• Yüzleştirmenin hangi kanuni koşula dayandığı.
• İşlemin soruşturma mı yoksa kovuşturma aşamasında mı yapıldığı.
• Zorunlu kayıt kapsamındaki kişinin ses veya görüntüsünün kaydedilip kaydedilmediği.
• Kayıt ile tutanak arasında içerik veya zaman bakımından fark bulunup bulunmadığı.
• Tanığın kendi gözlemi ile başkasından duyduğu bilgilerin ayrılıp ayrılmadığı.

Tanıklığın yeminli veya yeminsiz alınması da ayrıca kontrol edilmelidir. Kimlerin yeminsiz dinleneceği CMK 50 yemin verilmeyen tanıklar yazısında, tanıklıktan çekinebilecek yakına yemin verilmesi ise CMK 51 yazısında ele alınmıştır.

Sık Sorulan Sorular

İki tanık aynı anda dinlenebilir mi?

Genel kural hayırdır. Her tanık ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenir.

Tanıklar soruşturma sırasında her çelişkide yüzleştirilebilir mi?

Hayır. Kovuşturma evresine kadar yüzleştirme ancak gecikmesinde sakınca bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hâllerde yapılabilir.

Tanık şüpheliyle yüzleştirilebilir mi?

Evet, fakat soruşturma aşamasında CMK 52/2’deki sınırlı koşullardan birinin bulunması gerekir. Şüphelinin savunma hakları korunmalıdır.

Her tanık ifadesinin görüntülü kaydı zorunlu mudur?

Hayır. Genel olarak kayıt alınabilir. Mağdur çocuklar ile duruşmaya getirilemeyen ve tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu kişiler bakımından kayıt zorunludur.

Çocuk mağdurun tanıklığı mutlaka kaydedilir mi?

Evet. CMK 52/3, mağdur çocukların tanıklığında ses veya görüntü kaydını zorunlu tutar.

Duruşmaya gelemeyen her tanığın kaydı zorunlu mudur?

Hayır. Duruşmaya getirilmesinin mümkün olmamasının yanında tanıklığının maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunlu olması da gerekir.

Tanık kaydı başka bir davada veya sosyal medyada kullanılabilir mi?

CMK 52/4, bu kayıtların yalnız ceza muhakemesinde kullanılabileceğini düzenler. Kayıtların izinsiz yayımlanması ayrıca hukuki ve cezai sonuçlar doğurabilir.

Sonuç

CMK 52, tanık anlatımının bağımsız ve güvenilir biçimde alınabilmesi için tanıkların ayrı dinlenmesini esas alır. Soruşturma aşamasındaki yüzleştirmeyi istisnai hâllerle sınırlar ve belirli kişiler yönünden ses veya görüntü kaydını zorunlu kılar.

Usule aykırılık iddiasında yalnız beyanın içeriği değil, tanıkların birbirini etkileyip etkilemediği, yüzleştirmenin dayanağı, kayıt zorunluluğu ve tutanakla kayıt arasındaki uyum birlikte incelenmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.