Bir ceza davasında aynı kişi birden fazla suçtan yargılanabilir veya aynı suç nedeniyle birden fazla sanık hakkında hüküm kurulabilir. Böyle dosyalarda yargılama giderlerinin herkese topluca yüklenmesi her zaman doğru değildir. CMK 326, beraat edilen suçlara ve iştirak hâlinde işlenen suçlara ilişkin giderlerin nasıl ayrılacağını düzenler.

Madde iki temel kural getirir. Birden fazla suçtan yargılanan kişi, beraat ettiği suçların duruşmasının gerektirdiği giderleri ödemez. İştirak hâlinde işlenen suç nedeniyle mahkûm edilen sanıklara ise yalnız sebep oldukları giderler ayrı ayrı yükletilir.

CMK 326 güncel madde metni

Bağlantılı davalarda giderler

Madde 326 – (1) Birden çok suçtan dolayı aleyhinde kovuşturma yapılmış olan kimse, bunların bir kısmından mahkûm olmuş ise, beraat ettiği suçların duruşmasının gerektirdiği giderleri ödemekle yükümlü değildir.

(2) İştirak halinde işlenmiş bir suç nedeniyle mahkûm edilmiş olanlara, sebebiyet verdikleri yargılama giderleri ayrı ayrı yükletilir.

CMK 326 neyi düzenler?

CMK 326, bağlantılı veya birlikte görülen ceza davalarında gider sorumluluğunun kişiselleştirilmesini sağlar. Amaç, bir kişinin beraat ettiği suçlama nedeniyle oluşan masrafları üstlenmemesi ve birden fazla sanığın yalnız kendi sebep olduğu giderlerden sorumlu tutulmasıdır.

Yargılama giderlerinin genel kapsamı CMK 324 yargılama giderleri düzenlemesine göre belirlenir. CMK 326 ise bu giderlerin çok suçlu veya çok sanıklı dosyalarda nasıl paylaştırılacağına ilişkin özel kuraldır.

Birden fazla suçtan yargılanıp yalnız birinden ceza alınırsa

Aynı sanık hakkında birden fazla suçtan kamu davası açılmış olabilir. Mahkeme suçlamaların bir kısmından mahkûmiyet, diğer kısmından beraat kararı verirse bütün masrafların sanığa yükletilmesi mümkün değildir.

Sanık, beraat ettiği suçların duruşmasının gerektirdiği giderlerden sorumlu tutulmaz. Mahkûm olunan suçla bağlantılı yargılama giderleri ise genel kurallar çerçevesinde sanığa yüklenebilir.

Bu ayrım yapılırken giderin hangi suçlama nedeniyle doğduğu belirlenmelidir. Yalnız beraat edilen suç yönünden alınan bilirkişi raporu, yapılan keşif veya gerçekleştirilen başka bir işlem varsa buna ilişkin masrafın mahkûm olunan suç üzerinden sanığa yüklenmemesi gerekir.

Kısmi beraatte giderler nasıl ayrılır?

Kısmi beraat, aynı dosyadaki bazı suçlamaların sabit görülmemesi, diğerlerinin ise mahkûmiyetle sonuçlanmasıdır. CMK 326/1 bu durumda giderlerin suçlamalara göre ayrıştırılmasını gerektirir.

Bazı giderler yalnız belirli bir suçlama için yapılmış olabilir. Bazıları ise bütün dosyanın görülmesi için ortak şekilde doğabilir. Kararda, beraat edilen suçun gerektirdiği giderlerle mahkûmiyet konusu suçtan doğan giderlerin mümkün olduğunca ayırt edilmesi önemlidir.

Mahkûmiyet hâlindeki genel gider yükümlülüğü CMK 325 sanığın yargılama giderleri kapsamında düzenlenmiştir. CMK 326, beraat edilen suçlara ilişkin masrafları bu genel kuralın dışında tutar.

İştirak hâlinde işlenen suçlarda giderler

Bir suçun birden fazla kişi tarafından iştirak hâlinde işlendiği kabul edilerek mahkûmiyet kararı verilebilir. Bu durumda yargılama giderleri sanıklara otomatik olarak eşit veya müteselsil biçimde yüklenmez.

Kanun, mahkûm edilen kişilere sebebiyet verdikleri giderlerin ayrı ayrı yükletilmesini öngörür. Bu nedenle her sanığın hangi muhakeme işleminin yapılmasına neden olduğu ve giderle bağlantısı değerlendirilmelidir.

Örneğin yalnız bir sanığın savunması veya kişisel durumu nedeniyle yapılan özel bir bilirkişi incelemesinin gideri, diğer sanıklara yükletilmemelidir. Buna karşılık tüm sanıklarla ilgili ortak bir işlemin gideri, işlemle bağlantıları gözetilerek kararda paylaştırılabilir.

Sanıklar giderlerden birlikte mi sorumludur?

CMK 326/2’nin ifadesi, iştirak hâlinde mahkûm edilenlere sebep oldukları giderlerin ayrı ayrı yükletilmesini gerektirir. Bu düzenleme, her gider kaleminin ilgili sanıkla bağlantısının kurulmasını hedefler.

Dolayısıyla kararın hüküm bölümünde yalnız toplam giderin bütün sanıklara genel bir ifadeyle yükletilmesi yeterli olmayabilir. Hangi sanığın ne kadar giderden sorumlu olduğu anlaşılır şekilde gösterilmelidir.

Sanık sayısının fazla olması, giderlerin kişiselleştirilmesi gereğini ortadan kaldırmaz. Özellikle yalnız bazı sanıklarla ilgili tanık, bilirkişi, tebligat veya başka işlemler yapıldıysa ayrım daha belirgin hâle gelir.

Beraat edilen suçun gideri nasıl belirlenir?

Dosyadaki masraf makbuzları, bilirkişi ücretleri, keşif giderleri, tanık ödemeleri ve diğer işlem kayıtları incelenir. Her giderin hangi suçlama veya sanık nedeniyle ortaya çıktığı belirlenmeye çalışılır.

Bir gider yalnız beraat edilen suçun araştırılması için yapılmışsa sanığa yüklenemez. Hem mahkûmiyet hem beraat konusu suçlarla ortak bağlantısı bulunan giderlerde ise dosyanın özelliklerine göre uygun bir ayrıştırma yapılması gerekir.

Kararın gerekçesi ve hüküm fıkrası, gider dağılımının denetlenebilmesine imkân vermelidir. Giderin kaynağıyla karar sonucu arasında açık bir uyumsuzluk varsa kanun yolu değerlendirmesinde bu husus ayrıca ele alınabilir.

Uygulamada karar incelenirken nelere bakılmalı?

Önce hangi suçlardan mahkûmiyet, hangilerinden beraat kararı verildiği belirlenmelidir. Ardından dosyadaki gider dökümü suçlama ve işlem bazında incelenmelidir.

Birden fazla sanık varsa her giderin hangi sanık nedeniyle doğduğu kontrol edilmelidir. Ortak giderlerle kişisel giderler birbirinden ayrılmalı; hüküm fıkrasında sorumluluk miktarlarının açık olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Yargılama giderinin niteliği, özel avukatlık ücretiyle karıştırılmamalıdır. Tarifeye göre hükmedilen vekâlet ücreti ve diğer muhakeme masrafları kendi kanuni dayanakları çerçevesinde ele alınır.

İki kısa örnek

Örnek 1: Sanık iki ayrı suçtan yargılanmış, birinden mahkûm olmuş, diğerinden beraat etmiştir. Yalnız beraat edilen suç için alınan uzman raporunun gideri sanığa yükletilemez.

Örnek 2: Üç sanığın iştirak hâlinde işlediği kabul edilen suçta, yalnız bir sanığın talebi ve kişisel durumu nedeniyle ayrıca rapor alınmıştır. Bu rapor giderinin diğer sanıklara da topluca yükletilmesi CMK 326’daki kişiselleştirme kuralıyla bağdaşmaz.

Sık sorulan sorular

Bir suçtan beraat edip diğerinden ceza alırsam tüm masrafları öder miyim?

Hayır. Beraat ettiğiniz suçun duruşmasının gerektirdiği giderleri ödemekle yükümlü değilsiniz.

Ortak dosyadaki giderler bütün sanıklara eşit mi bölünür?

Kanun otomatik eşit bölüşüm öngörmez. İştirak hâlinde mahkûm edilenlere sebep oldukları giderler ayrı ayrı yükletilir.

Yalnız bir sanık için alınan bilirkişi raporunu diğerleri öder mi?

Kural olarak giderin hangi sanık nedeniyle doğduğu gözetilir. Yalnız bir sanığa özgü işlemin giderinin diğer sanıklara yükletilmemesi gerekir.

Kısmi beraat gider sorumluluğunu azaltır mı?

Beraat edilen suçların duruşmasının gerektirdiği giderler sanığa yüklenemeyeceği için gider sorumluluğu buna göre ayrıştırılır.

Mahkeme giderleri hükümde göstermek zorunda mı?

Evet. Giderlerin miktarı ve kime yükletildiği kararın hüküm bölümünde gösterilmelidir.

Birden fazla suç için ortak yapılan gider ne olur?

Giderin mahkûmiyet ve beraat konusu suçlarla bağlantısı dosyaya göre değerlendirilir; uygun bir ayrıştırma yapılması gerekir.

Karardaki gider dağılımına itiraz edilebilir mi?

Gider hükmünün kanuna aykırı olduğu düşünülüyorsa kararın tabi olduğu kanun yolu ve süreler somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Sonuç

CMK 326, bağlantılı davalarda yargılama giderlerinin suçlama ve sanık bazında ayrılmasını sağlar. Birden fazla suçtan yargılanıp yalnız bir kısmından mahkûm olan kişi, beraat ettiği suçların gerektirdiği giderleri ödemez. İştirak hâlinde mahkûm edilen sanıklara ise yalnız sebep oldukları giderler ayrı ayrı yükletilir. Tam beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararındaki gider rejimi için CMK 327 beraat hâlinde yargılama giderleri açıklamasına bakılabilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.