CMK Geçici Madde 6: 1 Haziran 2024 Öncesi Dosyalarda Hangi Süre Uygulanır?
Ceza dosyasında itiraz, istinaf veya temyiz süresinin yanlış hesaplanması hak kaybına yol açabilir. CMK Geçici Madde 6, 7499 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerin eski ve yeni dosyalara nasıl uygulanacağını belirler.
Temel ayırıcı tarih çoğu düzenleme için 1 Haziran 2024’tür. Ancak eski hâle getirme, HAGB, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat ve tazminat istemi bakımından farklı olaylar esas alınır.
CMK Geçici Madde 6 Güncel Metni
Geçici Madde 6- (Ek:2/3/2024-7499/22 md.)
(1) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla bu Kanunda yapılan düzenlemeler bakımından aşağıdaki hükümler uygulanır:
a) Eski hâle getirme kurumuna ilişkin olarak 41 inci maddenin birinci fıkrasında yapılan değişiklik, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında kalkan engeller bakımından uygulanır. Bu tarihten önce kalkan engeller bakımından bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan değişiklikten önceki hükümlerin uygulanmasına devam olunur.
b) Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresine ilişkin olarak 173 üncü maddenin birinci fıkrasında yapılan değişiklik, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilen kararlar hakkında bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan değişiklikten önceki hükümlerin uygulanmasına devam olunur.
c) Kanun yollarına başvuru şekli ve süreleri ile bu sürelerin tebliğden itibaren başlamasına ve cevap sürelerine ilişkin 268, 273, 276, 277, 291, 294, 296, 297, 308, 308/A, 319 ve 320 nci maddelerde yapılan değişiklikler, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilen kararlar hakkında bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan değişikliklerden önceki hükümler ile yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam olunur.
d) Temyiz süresi ile bu sürenin kararın tebliğinden itibaren işlemeye başlamasına ve cevap süresine ilişkin 291, 296 ve 297 nci maddelerde yapılan değişiklikler, 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında olup da 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında da uygulanır.
e) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla yürürlükten kaldırılan; 275 inci maddenin ikinci fıkrası, 293 üncü maddenin ikinci fıkrası ve 295 inci maddesi hükümlerinin, 1/6/2024 tarihinden önce verilen kararlar bakımından uygulanmasına devam olunur.
(2) a) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 231 inci maddenin onbirinci ve onikinci fıkrasında yapılan kanun yoluna ilişkin değişiklikler, 1/6/2024 tarihi ve sonrasında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları hakkında uygulanır.
b) 1/6/2024 tarihinden önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları hakkında itiraz kanun yolunun uygulanmasına devam olunur. Bu itirazlar, bu maddeyi ihdas eden Kanunla 231 inci maddenin onikinci fıkrasında yapılan değişiklikten önceki hükümlere göre sonuçlandırılır.
c) 1/6/2024 tarihinden önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarıyla ilgili olarak 231 inci maddenin onbirinci fıkrası gereğince hükmün açıklanması veya yeniden kurulması hâlinde, bu maddeyi ihdas eden Kanunla 231 inci maddenin onbirinci fıkrasında yapılan değişiklikten önceki kanun yoluna ilişkin hükümler uygulanır.
d) 1/6/2024 tarihinden önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları bakımından sanığın kabul etmesi şartı aranmaya devam olunur.
(3) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 141 inci maddede yapılan düzenlemeler, 1/6/2024 tarihinden sonra kesinleşen karar veya hükümler bakımından uygulanır.
(4) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 142 nci maddede yapılan değişiklikler, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında yapılan istemler bakımından uygulanır. Bu tarihten önce yapılan istemlere, kesinleşinceye kadar bu maddeyi ihdas eden Kanunla 142 nci maddede yapılan değişiklikten önceki hükümlere göre yargı mercilerince bakılmaya devam olunur. Bu fıkrada yer alan düzenlemeler ile bu maddeyi ihdas eden Kanunla 142 nci maddede yapılan değişiklikler, mülga 7/5/1964 tarihli ve 466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun uyarınca yapılan veya yapılacak olan istemler hakkında da kıyasen uygulanır.
Geçici Madde 6 Neyi Belirler?
Madde, 12 Mart 2024’te yayımlanan 7499 sayılı Kanunla değiştirilen ceza muhakemesi hükümlerinin zaman bakımından uygulanmasını düzenler. Her dosyaya otomatik olarak yeni hükümlerin uygulanması yerine, kararın veya başvurunun tarihine göre ayrım yapılır.
Bu nedenle dosyadaki tebligat tarihi kadar karar tarihi de önemlidir. Bazı konularda ise engelin kalktığı, hükmün kesinleştiği veya tazminat isteminin yapıldığı tarih belirleyicidir.
İtiraz, İstinaf ve Temyiz Sürelerinde Hangi Tarih Esastır?
Kanun yollarına başvuru şekli, sürelerin tebliğle başlaması ve cevap süreleri bakımından ölçüt, kural olarak kararın 1 Haziran 2024 tarihinde veya sonrasında verilmiş olmasıdır.
Karar 1 Haziran 2024’ten önce verilmişse eski hükümler uygulanmaya devam eder. Kararın daha sonra tebliğ edilmiş olması tek başına yeni düzenlemeyi uygulanabilir hâle getirmez.
Örneğin CMK 273 istinaf süresi hesaplanırken önce karar tarihi saptanmalı, ardından o tarihte uygulanması gereken başvuru süresi ve başlangıç anı belirlenmelidir.
Takipsizlik Kararına İtirazda Geçiş Kuralı
CMK 173 takipsizlik kararına itiraz süresi bakımından da karar tarihi esas alınır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı 1 Haziran 2024 veya sonrasında verilmişse değiştirilen hüküm uygulanır.
Karar bu tarihten önce verilmişse önceki düzenlemeye göre işlem yapılır. Bu ayrım, dilekçenin süresinde olup olmadığının değerlendirilmesinde doğrudan sonuç doğurur.
Eski Hâle Getirmede Hangi Tarih Önemlidir?
CMK 41 eski hâle getirme bakımından karar tarihi değil, kişinin süreye uymasını engelleyen nedenin kalktığı tarih esas alınır.
Engel 1 Haziran 2024 veya sonrasında kalkmışsa yeni hüküm; daha önce kalkmışsa değişiklikten önceki hüküm uygulanır. Sağlık sorunu, özgürlüğün kısıtlanması veya kişinin kusuru dışındaki başka bir engel ileri sürülüyorsa kalkış tarihi belgeyle ortaya konulmalıdır.
HAGB Kararlarında İtiraz mı İstinaf mı?
CMK 231 HAGB bakımından 1 Haziran 2024 belirleyici bir ayrım tarihidir. Bu tarihte veya sonrasında verilen HAGB kararları yeni kanun yolu düzenlemesine tabidir.
1 Haziran 2024’ten önce verilmiş HAGB kararlarında itiraz yolu uygulanmaya devam eder. Eski HAGB kararına bağlı hüküm sonradan açıklanır veya yeniden kurulursa, geçici maddede belirtilen önceki kanun yolu hükümleri dikkate alınır. Eski kararlar bakımından sanığın kabulü şartı da korunmuştur.
Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminatta Geçiş
CMK 141’de yapılan düzenlemeler, 1 Haziran 2024’ten sonra kesinleşen karar veya hükümler bakımından uygulanır. Burada davanın açıldığı ya da koruma tedbirinin uygulandığı tarih değil, ilgili kararın kesinleşme tarihi ölçüt olarak gösterilmiştir.
CMK 142 değişikliklerinde ise tazminat isteminin yapıldığı tarih esas alınır. 1 Haziran 2024 veya sonrasında yapılan istemlere yeni düzenleme uygulanır; daha önceki istemler kesinleşinceye kadar eski hükümlere göre görülür.
Koruma tedbirleri nedeniyle tazminatın kapsamı ve başvuru şartları için haksız tutuklama ve gözaltı nedeniyle tazminat yazısı ayrıca incelenebilir.
Dosyada Kontrol Edilecek Tarihler
- Mahkeme veya savcılık kararının verildiği tarih,
- Kararın taraflara tebliğ edildiği tarih,
- Kanun yolu dilekçesinin sunulduğu tarih,
- Eski hâle getirme nedeninin ortadan kalktığı tarih,
- HAGB kararının verildiği tarih,
- Karar veya hükmün kesinleştiği tarih,
- Koruma tedbiri nedeniyle tazminat isteminin yapıldığı tarih.
İki Kısa Örnek
Örnek 1: Mahkeme kararı 30 Mayıs 2024’te verilmiş, 5 Haziran 2024’te tebliğ edilmişse yalnız tebliğin yeni tarihte yapılması nedeniyle yeni kanun yolu hükümleri uygulanmaz; karar tarihi esas alınır.
Örnek 2: HAGB kararı 1 Haziran 2024’ten önce verilmişse bu karara karşı geçici maddede korunan itiraz yolu uygulanır. Kararın daha sonra tebliğ edilmesi ayrım tarihini değiştirmez.
Sık Sorulan Sorular
CMK Geçici Madde 6 neden önemlidir?
Eski ve yeni usul hükümlerinden hangisinin uygulanacağını belirleyerek süre ve kanun yolu hatalarını önlemeyi amaçlar.
Kanun yolu süresinde karar tarihi mi tebliğ tarihi mi esas alınır?
Hangi düzenlemenin uygulanacağını belirlerken karar tarihi; sürenin fiilen ne zaman başlayacağını hesaplarken uygulanacak hükme göre tebliğ tarihi dikkate alınır.
1 Haziran 2024’ten önce verilen karara yeni süre uygulanır mı?
Kural olarak hayır. Geçici madde, bu tarihten önceki kararlar bakımından eski hükümlerin uygulanmasını sürdürür.
Takipsizlik kararında hangi tarih kontrol edilir?
Kovuşturmaya yer olmadığı kararının verildiği tarih kontrol edilir.
Eski hâle getirmede karar tarihi önemli midir?
Bu başlıkta temel ölçüt, başvuruya engel olan durumun ne zaman ortadan kalktığıdır.
Eski HAGB kararına karşı hangi kanun yolu uygulanır?
1 Haziran 2024’ten önce verilen HAGB kararlarında itiraz kanun yolunun uygulanmasına devam edilir.
Tazminat başvurusunda hangi tarih esas alınır?
CMK 142 değişikliği bakımından istem tarihi; CMK 141’deki kapsam değişikliği bakımından karar veya hükmün kesinleşme tarihi önem taşır.
Sonuç
CMK Geçici Madde 6, 7499 sayılı Kanun değişikliklerinin devam eden ceza dosyalarına etkisini karar, tebligat, kesinleşme, engelin kalkması ve istem tarihleri üzerinden ayırır. Hak kaybı yaşanmaması için yalnız bugünkü süreye bakılmamalı; somut dosyada hangi tarihli hükmün uygulanacağı öncelikle belirlenmelidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
