Kamu İhalesinde Yüklenici Ölür, İflas Eder veya Tutuklanırsa İşi Kim Tamamlar?

İmzalanmış bir kamu ihale sözleşmesinde gerçek kişi yüklenici ölürse kural, sözleşmenin feshi ve yapılan işin hesabının çıkarılmasıdır. Mirasçı işi kendiliğinden devralmaz. Gerekli şartları taşıyorsa ve idare uygun görürse, ölüm tarihini izleyen otuz gün içinde işin tamamını karşılayan kesin teminatı vererek sözleşmeyi devralabilir. İflasta bu yol yoktur. Ağır hastalık veya tutukluluk işin yapılmasına engel oluyorsa sözleşmeyi devretmeden, idarenin kabul ettiği bir vekille devam etmek mümkün olabilir. İlk bakılacak belge, sözleşmenin imza sayfasıdır: Yüklenici bir kişi mi, şirket mi, yoksa birden fazla ortağın oluşturduğu girişim mi?

Sözleşmeyi kimin imzaladığı neden önemli?

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 2, 17 ve 18. maddeleri, 4734 sayılı Kanun’a göre ihale edilip sözleşmeye bağlanmış işler için okunmalıdır. Bir belediyenin ihale ettiği okul binasının yapımı ile arsa sahibinin kendi arsasına yaptırdığı bina aynı kurala tabi değildir. Sözleşmenin karşı tarafı özel bir mal sahibiyse özel inşaat sözleşmesinde müteahhidin ölümünün sonuçları ayrıca değerlendirilir. Henüz sözleşme imzalanmadıysa da ortada mirasçıya devredilecek bir yüklenici sözleşmesi yoktur.

İmza sayfasında bir limited şirketin unvanı ve altında müdürünün adı varsa, yüklenici kural olarak şirkettir. Müdürün ölümü, şirketin iflası veya dağılması demek değildir. Bu durumda şirketin güncel temsil yetkisini ve sözleşmede ayrıca aranan teknik personelin görevini kontrol edin. Birden fazla firma ortak teklif verdiyse ortak girişim beyannamesini de bulun. İdareye pilot veya koordinatör olarak bildirilen ortağın kimliği, kalan ortakların nasıl hareket edeceğini değiştirir.

Mirasçı devam etmek istiyorsa otuz gün içinde neyi tamamlamalı?

İlk ihaledeki yeterlik koşullarını ihale dokümanından çıkarın. Mirasçılık belgesi, yakınlığınızı ve mirasçı sıfatınızı gösterir; örneğin yapım işi için gereken iş deneyimini tek başına göstermez. Hangi mirasçının devralmak istediğini, yeterliği nasıl karşıladığını ve başvuruyu kimin imzalamaya yetkili olduğunu belgeleyin. Birden fazla mirasçı varsa bir kişinin diğerleri adına da imza atabileceğini varsaymayın.

Sözleşmeyi yapan idareye ihale kayıt numarası ve sözleşme tarihiyle başvurun. Ölüm tarihini gösteren belgeyi, mirasçılık ve temsil belgelerini, yeterlik belgelerini ve teminat hesabını sunun. Otuz gün, idarenin davetinden veya mirasçılık belgesinin alınmasından değil, ölüm tarihini izleyen günden işler. Bu sürede yalnız dilekçe vermek, kanunun aradığı teminatı süresinde vermenin yerini tutmaz. İdarenin uygun görüşünü ve teminatın kabulünü yazılı olarak izleyin. Devir tamamlanmadan işe kendi adınıza devam etmeniz sizi sözleşmenin tarafı yapmaz.

Kesin teminat, yüklenicinin işi sözleşmeye uygun yapmasını güvenceye alan değerdir. Örneğin okulun imalatı yüzde 80 seviyesine gelmiş olsun. Mirasçı işin sadece kalan yüzde 20’si üzerinden güvence sunarak devir hakkı kazanmaz. Madde 17/a, varsa ek teminatlar da dahil olmak üzere taahhüdün tamamı için gereken kesin teminatı arar. Devir yapılmazsa idare sözleşmeyi fesheder, hesabı genel hükümlere göre tasfiye eder; kesin teminatlar ve varsa diğer alacaklar mirasçılara verilir. Ölüm nedeniyle fesih, tek başına teminatın idareye gelir kaydedilmesi nedeni değildir.

Tutuklanan veya ağır hastalanan yüklenici yerine kim imza atabilir?

Önce olayın işe etkisini belirleyin. Ağır hastalık, tutukluluk veya özgürlüğü kısıtlayıcı bir cezaya mahkûmiyet yüzünden yüklenicinin taahhüdünü yerine getirememesi gerekir. Soruşturma açılmış olması veya bir sağlık raporunun bulunması tek başına bu şartı karşılamaz. Yapıma ilişkin hangi yönetim veya temsil işinin yapılamadığını ve engelin ne zaman ortaya çıktığını belgelendirin.

Madde 17/c iki yol öngörür. Yüklenici kendi iradesini açıklayabiliyorsa vekili kendisi önerir. İlgili idarenin kabul ettiği kişinin, engelin oluşmasını izleyen otuz gün içinde vekil tayin edilmesi gerekir. Noterden vekâletname alınması tek başına idarenin kabulü değildir. Yüklenici kendi iradesiyle vekil atayamayacak durumdaysa ilgililer aynı süre içinde genel hükümlere göre yasal temsilci atanmasını isteyebilir. İkinci yolda süresinde yapılacak işlem atama talebidir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (Türk Medeni Kanunu m.397, 411). Mahkemeye yapılan başvurunun tarihli örneğini ve yetki kapsamını idareye sunun. Tutuklu olmak tek başına kişinin iradesini açıklayamadığını göstermez.

Vekil yüklenicinin adına hareket eder; mirasçıya devirdeki gibi sözleşme tarafı değişmez. Bu yollardan işe devam edilemiyorsa sözleşme feshedilir, yasaklama hariç 20 ve 22. maddeler uygulanır. Dolayısıyla işi fiilen yürüten bir şantiye şefinin bulunması, temsil ve süre sorununu kendiliğinden çözmez.

İflas ile konkordato başvurusu aynı sonucu mu doğurur?

Tek başına yüklenici olan kişi veya şirket iflas etmişse idare, 17/b uyarınca sözleşmeyi fesheder. Kesin ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir, hesap tasfiye edilir. Bu özel fesih sebebinden dolayı ihalelere katılma yasağı uygulanmaz. Gelir kaydedilen teminat, yüklenicinin borcuna mahsup edilmez. Bu nedenle “teminatı bırakırsak bütün hesap kapanır” varsayımıyla tasfiye tutanağını imzalamayın; yapılan iş, ödenen tutar ve varsa idarenin zarar talebi ayrı kalemlerdir.

Nakit sıkıntısı, konkordato talebi ve iflasın açılması üç ayrı durumdur. Belgenin başlığına ve hüküm kısmına bakın: Geçici mühlet verilmesi, iflasın açılması değildir. Bu nedenle sırf mühlet belgesini görüp 17/b’ye göre iflas tasfiyesi yapmayın. Öte yandan konkordato, yükleniciye sözleşmedeki bütün teslim tarihlerinin ertelenmesi hakkını da vermez. İşin gecikmesi, idarenin gerekçeli ihtarı veya yüklenicinin mali aciz nedeniyle işi yapamayacağını yazılı bildirmesi, 19 ve 20. maddeler kapsamında ayrı sonuçlar doğurabilir. Özellikle mali aciz bildirimi ile ödeme planı önerisini birbirine karıştırmayın.

İş ortaklığında hangi ortağın işi bıraktığı sonucu nasıl değiştirir?

Örneğin iki şirketin yürüttüğü bir yol yapımında küçük paylı şirketin iflas ettiğini varsayalım. Payının küçük olması belirleyici değildir. Pilot ortak o şirketse kalan şirketin otuz günlük teklif yoluna bakması gerekir. Pilot diğer şirketse, aynı iflas haberi karşısında uygulanacak kural kalan ortağın sorumlulukları üstlenerek taahhüdü yerine getirmesidir. Cevabı pay yüzdesinden değil, idareye verilmiş ortaklık belgesinden çıkarın.

İş sona ererse hangi kayıtlarla hesap sorulabilir?

Fesih yazısını, nedenini ve size ulaştığı tarihi saklayın. Hakediş, tamamlanan işin ölçüsünü ve ödeme karşılığını gösteren hesaptır. Son onaylı hakediş, idarenin o ana kadar hangi işleri ödeme hesabına aldığını gösterir. Sahadaki ölçüm ve imalat tutanağı ise henüz hakedişe girmemiş işlerin belirlenmesine yarar. İkisini aynı tarih itibarıyla karşılaştırın. Avansları, ödemeleri, kesintileri ve ek teminatları ayrı satırlarda gösterin. İmalat başka bir yüklenici tarafından kapatılmadan veya değiştirilmeden idareden birlikte ölçüm ve tarihli tespit isteyin. Fiilen yapılan her imalatın sözleşmeye uygun ve ödenebilir olduğu varsayılmaz.

İdarenin teminatı iade etmeyi reddetmesiyle, teminatı gelir kaydedip ayrıca zarar istemesi aynı talebi doğurmaz. Yazılı başvuruda hangi mektubun serbest bırakılmasını, hangi kesintinin geri ödenmesini veya hangi hakediş kaleminin düzeltilmesini istediğinizi ayrı belirtin. Teminat gelir kaydedilmişse 22. maddedeki güncelleme hesabını da isteyin. Sözleşmede veya şartnamede hakedişe itiraz için özel usul varsa, yalnızca sonradan bir e-posta göndermeye güvenmeyin.

İmzalanmış sözleşmenin tasfiyesine ilişkin alacak uyuşmazlığı, ihale sonucuna karşı Kamu İhale Kurumuna yapılan itirazen şikâyetten farklıdır. Kamu yapım sözleşmesinin uyuşmazlık çözüm maddesine bakın. Tahkim, uyuşmazlığın devlet mahkemesi yerine hakem önünde çözülmesidir. Geçerli tahkim şartı varsa sözleşmede gösterilen hakem yolunu, yoksa adli yargıda talebin niteliğine uygun mahkemeyi değerlendirin. Genel olarak asliye hukuk mahkemesi, ticari dava şartları varsa asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve geçerli yetki şartı incelenir. Bir tarafın yüklenici şirket olması tek başına davayı ticari yapmaz. Ticari nitelikteki para alacağı veya tazminat davasında, tahkim gibi bir istisna yoksa, dava öncesi arabuluculuk gerekir. Dosyaya sözleşmenin tamamını, başvuru ve teslim kayıtlarını, idarenin gerekçesini ve talep hesabını ekleyin.

Yapım işinde ihtilaf örneğin yeni fiyat, süre uzatımı veya kabul işlemiyle ilgiliyse 4735 sayılı Kanun’un ek 1 ve ek 2. maddelerindeki Yüksek Fen Kurulu yolu da gündeme gelebilir. Bu yol mirasçıya devir izni veren veya bütün fesihlere itirazı inceleyen bir yol değildir. Kapsama giren ve yargılamaya ya da Sayıştay incelemesine konu edilmemiş teknik anlaşmazlıkta yüklenici, kesin kabul aşaması tamamlanıncaya kadar sözleşmeyi düzenleyen idareye yazılı itiraz eder. İdare itirazı en geç otuz günde Kurula iletir; Kurul en geç altmış günde sonuçlandırır. Buradaki süreler, mirasçının teminat verme veya kalan ortağın işe devam teklifinde bulunma süresinin yerine geçmez.