CMK 111 Adlî Kontrol Nasıl Kaldırılır? Süre ve İtiraz

Adlî kontrol; yurt dışına çıkış yasağı, belirli günlerde imza verme veya konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerle kişinin hareket alanını sınırlayabilir. Bu tedbirlerin kaldırılması ya da daha hafif bir yükümlülükle değiştirilmesi CMK 111 kapsamında istenebilir.

Hâkim veya mahkeme, şüpheli ya da sanığın istemini Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra değerlendirir. Kanun karar için beş günlük süre öngörür ve adlî kontrole ilişkin kararlara karşı itiraz yolunu açık tutar.

CMK 111 Güncel Madde Metni

Adlî kontrol kararının kaldırılması

Madde 111 – (1) Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme 110 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir.

(2) Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir.

CMK 111’in Amacı ve Kapsamı

CMK 111, adlî kontrol altındaki kişinin tedbirin devamını pasif biçimde beklemek zorunda olmadığını düzenler. Şüpheli veya sanık, koşullar değiştiğinde tedbirin tamamen kaldırılmasını, kapsamının daraltılmasını veya belirli bir yükümlülükten geçici olarak muaf tutulmayı isteyebilir.

Maddenin CMK 110/2’ye yaptığı gönderme önemlidir. Buna göre yetkili merci yalnız “kabul” veya “ret” seçenekleriyle sınırlı değildir; mevcut yükümlülükleri tamamen ya da kısmen kaldırabilir, değiştirebilir, geçici muafiyet tanıyabilir veya gerekli görürse yeni yükümlülük belirleyebilir.

Uygulanabilecek tedbir türleri hakkında CMK 109 adlî kontrol; karar verecek merciler ve dört aylık inceleme hakkında CMK 110 adlî kontrol kararı yazıları incelenebilir.

Adlî Kontrolün Kaldırılmasını Kim İsteyebilir?

Kanun, kaldırma istemini şüpheli veya sanığa tanır. Soruşturma evresindeki kişi “şüpheli”, iddianamenin kabulünden sonraki kovuşturma evresindeki kişi ise “sanık” sıfatını taşır. Müdafi de temsil ettiği kişi adına gerekçeli istem sunabilir.

Başvuru için adlî kontrolün azami süresinin dolmasını beklemek gerekmez. Tedbirin dayandığı koşulların ortadan kalktığı veya daha hafif bir yükümlülüğün yeterli hâle geldiği ileri sürülüyorsa dosyanın bulunduğu aşamada değerlendirme istenebilir.

Kaldırma Talebi Nereye Yapılır?

Soruşturma evresinde adlî kontrol konusunda karar mercii sulh ceza hâkimliğidir. Kovuşturma evresinde ise istem, davaya bakan görevli ve yetkili mahkemece değerlendirilir. Başvurunun dosya numarası ve ilgili merci doğru gösterilerek sunulması işlemlerin gecikmesini önler.

Uygulamada istemin yazılı ve gerekçeli bir dilekçeyle sunulması, talebin kapsamını açıklaştırır. Tam kaldırma istenebileceği gibi yalnız yurt dışı yasağının kaldırılması, imza sıklığının azaltılması veya belirli bir yükümlülükten geçici muafiyet de talep edilebilir.

Mahkeme Kaç Gün İçinde Karar Verir?

CMK 111/1, hâkim veya mahkemenin Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebileceğini düzenler. Beş günlük süre, istemin sürüncemede bırakılmaması ve özgürlüğü sınırlayan tedbirin güncel koşullara göre hızla değerlendirilmesi bakımından önemlidir.

Somut dosyada başvurunun hangi tarihte kayda alındığı, savcılık görüşünün ne zaman istendiği ve kararın ne zaman verildiği dosya üzerinden takip edilmelidir. “Beş gün” ile adlî kontrolün toplam uygulanma süresi birbirinden farklı kavramlardır.

Cumhuriyet Savcısının Görüşü Alınır mı?

Evet. CMK 111, karar öncesinde Cumhuriyet savcısının görüşünün alınmasını öngörür. Savcının görüşü değerlendirme sürecinin bir parçasıdır; nihai karar soruşturmada hâkim, kovuşturmada ise mahkeme tarafından verilir.

Karar verilirken dosyanın geldiği aşama, delillerin toplanma durumu, kaçma veya delillere müdahale riskinin sürüp sürmediği ve kişinin yükümlülüklere uyumu gibi somut olgular ele alınabilir. Her dosyanın koşulları ayrı değerlendirilir.

Kaldırma Talebinde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

Talepte dosya bilgileri, uygulanmakta olan yükümlülük, tedbirin başlangıç tarihi ve istenen sonuç açıkça belirtilmelidir. Tedbirin neden artık gerekli olmadığı veya neden daha hafif hâle getirilmesi gerektiği somut olaylarla açıklanmalıdır.

Yükümlülüklere düzenli uyulduğunu gösteren kayıtlar; ikamet, çalışma, eğitim veya sağlık durumundaki değişiklikler; yurt dışı yasağı bakımından zorunlu seyahati gösteren belgeler ve tedbirin ölçüsüz sonuçlarını ortaya koyan diğer belgeler değerlendirmeye sunulabilir.

Yalnız “mağdur oldum” şeklindeki genel ifadeler yerine, tedbirin hangi nedenle gereksiz veya orantısız hâle geldiğinin belge ve dosya gelişmeleriyle ilişkilendirilmesi başvurunun anlaşılmasını kolaylaştırır.

Hâkim veya Mahkeme Hangi Kararları Verebilir?

Yetkili merci adlî kontrolü tamamen kaldırabilir. Tedbirin tümüyle kaldırılması uygun görülmezse bir veya birkaç yükümlülük kaldırılabilir, yükümlülüğün uygulanma biçimi değiştirilebilir ya da geçici muafiyet tanınabilir.

Örneğin düzenli başvuru yükümlülüğünün sıklığı değiştirilebilir veya zorunlu bir durum için geçici muafiyet değerlendirilebilir. Bununla birlikte kişi, açık bir karar verilmeden yükümlülüğün kalktığını varsaymamalı; karar kendisine bildirilinceye kadar mevcut kurallara uymalıdır.

Dört Aylık İnceleme ile Kaldırma Talebi Arasındaki Fark

CMK 110/4 uyarınca adlî kontrolün devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla incelenir. Bu periyodik denetim, şüpheli veya sanığın CMK 111 kapsamında ayrıca başvuru yapmasına engel değildir.

Kişi, koşullarda önemli bir değişiklik ortaya çıktığında dört aylık incelemeyi beklemeden kaldırma veya değişiklik isteyebilir. Periyodik inceleme yetkili merciin görevi; CMK 111 başvurusu ise şüpheli veya sanığın talebiyle başlayan ayrı bir değerlendirmedir.

Azami Süre Dolmadan Tedbir Kaldırılabilir mi?

Evet. Azami süre, tedbirin mutlaka o tarihe kadar devam edeceği anlamına gelmez. Adlî kontrol ancak gerekli olduğu sürece ve ölçülü biçimde uygulanmalıdır. Koşullar daha önce ortadan kalkarsa kaldırma ya da hafifletme kararı verilebilir.

Ağır ceza mahkemesinin görevine giren ve girmeyen işler ile çocuklar bakımından farklı azami süreler ve uzatma sınırları vardır. Bu sınırlar CMK 110/A adlî kontrol süresi yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Ret Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

CMK 111/2, adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebileceğini açıkça düzenler. Kaldırma isteminin reddi, yükümlülüğün değiştirilmesi veya tedbir hakkında verilen diğer kararlar kanundaki itiraz usulüne göre denetlenebilir.

CMK 268’de ayrıca özel bir süre bulunmayan hâller için itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. İtiraz kararı veren mercie sunulur. Merci itirazı yerinde görmezse dosyayı yetkili inceleme merciine gönderir. Karardaki kanun yolu bildirimi ve somut dosyanın usulî durumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Adlî kontrol kendiliğinden kalkar mı?

Hayır. Azami sürenin dolması gibi kanuni sonuçlar dışında, yükümlülüğün kaldırılması veya değiştirilmesi için yetkili merciin kararının dosyada açıkça bulunması gerekir.

Adlî kontrol kaldırma talebi kaç günde sonuçlanır?

CMK 111, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkemenin beş gün içinde karar verebileceğini düzenler.

Yurt dışı yasağı tek başına kaldırılabilir mi?

Evet. Tam kaldırma yerine yalnız belirli bir yükümlülüğün kaldırılması veya değiştirilmesi istenebilir. Sonuç, dosyanın koşullarına göre yetkili merci tarafından belirlenir.

İmza yükümlülüğü azaltılabilir mi?

Hâkim veya mahkeme, CMK 110/2’deki yetkiler kapsamında yükümlülüğün içeriğini değiştirebilir. Talepte mevcut uygulamanın etkisi ve önerilen daha hafif yöntem açıklanmalıdır.

Dört aylık inceleme beklenmek zorunda mı?

Hayır. Şüpheli veya sanık, koşullar değiştiğinde CMK 111 kapsamında ayrıca kaldırma veya değişiklik isteyebilir.

Talep reddedilirse yeniden başvuru yapılabilir mi?

Dosyada yeni gelişmeler veya tedbirin gerekliliğini etkileyen değişiklikler ortaya çıktığında yeni bir istem sunulabilir. Aynı gerekçelerin tekrarı yerine güncel olgular belirtilmelidir.

Adlî kontrol kararına itiraz süresi nedir?

Kanunda ayrıca özel süre bulunmayan hâllerde CMK 268 uyarınca kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Karardaki kanun yolu bildirimi mutlaka kontrol edilmelidir.

Sonuç

CMK 111, şüpheli veya sanığa adlî kontrolün tamamen kaldırılmasını, hafifletilmesini veya belirli bir yükümlülükten geçici muafiyet tanınmasını isteme olanağı verir. Savcılık görüşünün ardından hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verebilir; verilen karara karşı itiraz yolu açıktır.

Adlî kontrol yükümlülüğünün isteyerek ihlal edilmesinin tutuklama riski ve özel süre sınırları CMK 112 adlî kontrol ihlali kapsamında açıklanmıştır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.