Barodan avukat atanması, ceza soruşturması veya davasında kişinin savunma hakkının avukatsız kalmamasını sağlayan bir usuldür. CMK 156, müdafi görevlendirilmesini kimin isteyeceğini, görevlendirmenin hangi baro tarafından yapılacağını ve şüpheli ya da sanığın sonradan kendi avukatını seçmesi hâlinde ne olacağını düzenler.

Bu madde tek başına herkese barodan müdafi görevlendirilmesi hakkı vermez. Önce CMK 150’deki talebe bağlı veya zorunlu müdafilik koşullarından birinin bulunması gerekir. CMK 156 ise bu hakkın soruşturma ve kovuşturma aşamalarında nasıl işletileceğini gösterir.

CMK 156 Güncel Madde Metni

Müdafiin görevlendirilmesinde usul

Madde 156 – (1) 150 nci maddede yazılı olan hâllerde, müdafi;

a) Soruşturma evresinde, ifadeyi alan merciin veya sorguyu yapan hâkimin istemi üzerine,

b) Kovuşturma evresinde, mahkemenin istemi üzerine,

Baro tarafından görevlendirilir.

(2) Yukarıda belirtilen hâllerde müdafi soruşturmanın veya kovuşturmanın yapıldığı yer barosunca görevlendirilir.

(3) Şüpheli veya sanığın kendisinin sonradan müdafi seçmesi halinde, baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer.

CMK 156’nın Amacı ve Kapsamı Nedir?

Ceza muhakemesinde müdafi yardımından yararlanma hakkının yalnızca kâğıt üzerinde kalmaması gerekir. Kişinin müdafi seçemediği veya kanunun müdafi bulunmasını zorunlu tuttuğu hâllerde, yetkili makamın istemi üzerine baro bir avukat görevlendirir.

Madde, soruşturma ile kovuşturma evresini birbirinden ayırır. İfade alma veya hâkim önündeki sorgu sırasında istemi yapacak makam farklıdır; dava açıldıktan sonra ise sorumluluk mahkemeye geçer.

Zorunlu müdafilik koşulları, isnat edilen suç ve kişinin durumu birlikte değerlendirilmelidir. İfadeye çağrılan kişinin ilk aşamada dikkat etmesi gerekenler için polis ifadeye çağırdı, ne yapmalıyım? başlıklı içerik incelenebilir.

Soruşturma Aşamasında Barodan Avukatı Kim İster?

Soruşturma evresinde müdafi görevlendirme istemi, işlemin niteliğine göre ifadeyi alan merci veya sorguyu yapan hâkim tarafından yapılır. Kolluk ya da Cumhuriyet savcılığı önündeki ifade ile hâkim önündeki sorgu aynı işlem değildir.

CMK 150 kapsamındaki koşullar ortaya çıktığında, görevlendirme sürecinin yetkili merci tarafından başlatılması gerekir. Özellikle zorunlu müdafilik bulunan bir durumda kişinin açıkça talepte bulunmaması, savunma hakkının avukatsız kullanılmasına gerekçe yapılamaz.

Dava Açıldıktan Sonra Müdafi Nasıl Görevlendirilir?

İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresine geçildikten sonra müdafi görevlendirilmesini mahkeme ister. Avukatı doğrudan mahkeme seçmez; görevlendirme baro tarafından yapılır.

Görevlendirilen müdafiin duruşmada bulunmaması, vakitsiz çekilmesi veya görevini yerine getirmekten kaçınması hâlinde uygulanacak usul CMK 151 müdafiin duruşmaya gelmemesi düzenlemesinde ayrıca açıklanmıştır.

Görevlendirmeyi Hangi Baro Yapar?

Müdafi, soruşturmanın veya kovuşturmanın yürütüldüğü yer barosu tarafından görevlendirilir. Şüpheli ya da sanığın ikamet ettiği yerin farklı olması, kural olarak görevlendirmeyi o yer barosuna taşımaz.

Örneğin soruşturma İstanbul’da yürütülüyorsa, kişinin başka bir şehirde ikamet etmesi tek başına görevlendirme yerini değiştirmez. Dosyanın hangi adli makam önünde bulunduğu esas alınır.

Şüpheli veya Sanık Sonradan Kendi Avukatını Seçerse

Şüpheli veya sanık sonradan kendi müdafiini seçerse, baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer. Böylece aynı savunma görevi bakımından seçilmiş müdafi ile görevlendirilmiş müdafi arasındaki ilişki netleştirilir.

Görevin sona ermesi, önceki müdafiin yaptığı hukuka uygun işlemleri kendiliğinden geçersiz hâle getirmez. Yeni müdafi dosyayı incelemeli, yapılan işlemleri değerlendirmeli ve savunmanın kesintiye uğramamasını sağlamalıdır.

Baro Tarafından Görevlendirilen Müdafi ile Seçilen Avukat Arasında Fark Var mı?

Her ikisi de şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen müdafidir. Baro tarafından görevlendirilmiş olmak, avukatın savunma yetkisini veya mesleki bağımsızlığını azaltmaz.

Fark esas olarak göreve geliş biçimindedir. Seçilmiş müdafi, kişi ile avukat arasındaki iradi ilişkiyle; görevlendirilen müdafi ise CMK 150 ve 156’daki usul işletilerek baro tarafından belirlenir. Ceza avukatının görevleri hakkında ayrıntılı bilgi için ceza avukatı nedir ve ne yapar? başlıklı içerik okunabilir.

Görevlendirilen Müdafi Dosyayı İnceleyebilir ve Şüpheliyle Görüşebilir mi?

Görevlendirilen müdafi, savunma görevini etkili biçimde yerine getirebilmek için kanunun tanıdığı yetkilerden yararlanır. Dosyayı inceleme ve belge örneği alma hakkının kapsamı ile soruşturmadaki istisnai kısıtlama koşulları CMK 153 dosya inceleme hakkı kapsamında değerlendirilir.

Şüpheli veya sanığın müdafiiyle gizli görüşmesi ve yazışmalarının denetlenememesi temel güvencedir. Görüşme hakkı ve istisnai sınırlamalar için CMK 154 avukatla görüşme hakkı açıklamasına bakılabilir.

Müdafi Görevlendirilmezse Ne Yapılabilir?

Kişi öncelikle hangi sıfatla işlem gördüğünü, dosyanın soruşturma mı yoksa kovuşturma aşamasında mı olduğunu ve CMK 150 koşullarının bulunup bulunmadığını öğrenmelidir. Müdafi talebi ve bu talebe verilen cevap mümkün olduğunca tutanağa geçirilmelidir.

Zorunlu müdafilik bulunmasına rağmen müdafi görevlendirilmeden işlem yapılmışsa, yapılan işlemin türü ve savunma hakkına etkisi somut dosyada değerlendirilir. İtirazın zamanı ve ileri sürüleceği merci, işlemin hangi makam tarafından ve hangi aşamada yapıldığına göre değişebilir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• İfade veya sorgu öncesinde müdafi talebinizi açıkça bildirin ve tutanağa geçirilmesini isteyin.
• Görevlendirilen avukatla görüşmeden savunma stratejisi hakkında acele karar vermeyin.
• Dosyanın hangi adli yerde yürütüldüğünü kontrol edin; görevlendirmeyi o yer barosu yapar.
• Sonradan kendi avukatınızı seçerseniz bunu dosyaya ve görevlendirilen müdafie bildirin.
• İfade, sorgu ve duruşma tutanaklarının içeriğini imzalamadan önce dikkatle okuyun.

Sık Sorulan Sorular

CMK 156 herkese barodan avukat atanmasını sağlar mı?

Hayır. Öncelikle CMK 150’deki talebe bağlı veya zorunlu müdafilik koşullarından birinin bulunması gerekir. CMK 156, bu hâllerde görevlendirmenin nasıl yapılacağını düzenler.

Polis ifadesinde barodan avukatı kim ister?

Soruşturma evresinde istem, ifadeyi alan merci tarafından yapılır. Hâkim önündeki sorguda ise istemi sorguyu yapan hâkim iletir.

Dava aşamasında avukat görevlendirmesini kim ister?

Kovuşturma evresinde müdafi görevlendirilmesi mahkemenin istemi üzerine baro tarafından yapılır.

Avukatı mahkeme mi yoksa baro mu seçer?

Mahkeme görevlendirme istemini yapar; müdafiyi baro görevlendirir. Soruşturma evresinde de yetkili merci istemde bulunur ve seçim baro tarafından yapılır.

Başka şehirde oturuyorsam hangi baro avukat görevlendirir?

Görevlendirme, soruşturmanın veya kovuşturmanın yürütüldüğü yer barosu tarafından yapılır. İkamet adresi tek başına belirleyici değildir.

Sonradan kendi avukatımı tutarsam baro avukatı devam eder mi?

Hayır. Şüpheli veya sanığın sonradan kendi müdafiini seçmesi hâlinde baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer.

Baro avukatı dosyayı inceleyebilir mi?

Evet. Görevlendirilen müdafi de savunma görevinin gerektirdiği yetkilere sahiptir. Dosya inceleme hakkının kapsamı ve kanuni kısıtlamalar CMK 153’e göre değerlendirilir.

Sonuç

CMK 156, CMK 150 kapsamındaki müdafi yardımının uygulamada nasıl sağlanacağını belirler. Soruşturmada ifadeyi alan merci veya sorguyu yapan hâkim, kovuşturmada ise mahkeme görevlendirme isteminde bulunur; müdafiyi yargılamanın yürütüldüğü yer barosu görevlendirir. Kişinin sonradan kendi avukatını seçmesiyle görevlendirilen müdafiin görevi sona erer.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.