Zorunlu Müdafi Nedir? CMK 150 Şartları, Ücret ve Avukat Değişikliği

Zorunlu müdafi, şüpheli veya sanık istemese bile kanunun savunmada avukat bulunmasını şart koştuğu hâllerde görevlendirilen avukattır. CMK 150’ye göre müdafii bulunmayan çocuklara, kendisini savunamayacak derecede malul olanlara, sağır ve dilsiz kişilere ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren bir suçla karşı karşıya bulunanlara müdafi atanır. Maddi imkânı olmadığını söyleyen kişi ise zorunluluk bulunmasa da talebi üzerine görevlendirme isteyebilir. Bu iki yol aynı değildir. Görevlendirilen müdafiin ücreti önce kamu bütçesinden ödenir; yargılama sonundaki gider yükü karar türüne göre belirlenir. Özel avukat seçilmesi, görev ihmali, menfaat çatışması veya müdafisiz işlem yapılması da ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Zorunlu müdafilik neden yalnız “barodan avukat” meselesi değildir?

Ceza soruşturmasında avukat yardımından yararlanmak bir savunma hakkıdır. Zorunlu müdafilik ise bu hakkın bazı dosyalarda kişinin tercihine bırakılamayacak kadar önemli kabul edilmesidir. Bu nedenle “Avukat istemiyorum” beyanı, kanunun müdafi bulunmasını zorunlu tuttuğu bir işlemde tek başına yeterli değildir.

Uygulamadaki ilk hata, ücretsiz avukat talebiyle zorunlu müdafiliği aynı kurum sanmaktır. CMK 150/1’de kişi müdafi seçebilecek durumda olmadığını bildirir ve talepte bulunursa görevlendirme yapılır. CMK 150/2 ve 150/3’te ise yaş, savunma yeteneği veya isnat edilen suçun ceza alt sınırı nedeniyle talep aranmadan görevlendirme gerekir. İlkinde talep belirleyicidir. İkincisinde savunma güvencesi kanundan doğar.

İkinci hata, müdafii yalnız ifade tutanağını imzalayan kişi gibi görmektir. Müdafi isnadı öğrenir, şüpheli veya sanıkla gizli görüşür, dosyayı kanuni sınırlar içinde inceler, hukuki nitelendirmeyi ve delilleri değerlendirir, talepleri tutanağa geçirir ve kanun yolu seçeneklerini açıklar. Etkili yardım için görevlendirmenin zamanında yapılması ve avukatın hazırlanmasına gerçek imkân verilmesi gerekir.

CMK 150 zorunlu müdafi şartları kimler için uygulanır?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel 150. maddesi üç temel zorunluluk grubu oluşturur.

Müdafii bulunmayan çocuk

Suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış şüpheli veya sanığın müdafii yoksa istem aranmadan görevlendirme yapılır. Yaşın tespitinde ifade veya duruşma günü değil, ilgili ceza muhakemesi işlemi ve suç isnadı bakımından dosyadaki doğum bilgileri önemlidir. Nüfus kaydıyla dosyada yazılı yaş arasında uyuşmazlık varsa bunun erkenden belirtilmesi gerekir.

Çocuk “Avukat istemiyorum” dese veya kanuni temsilci müdafi talep etmese bile zorunluluk ortadan kalkmaz. Buna karşılık aile sonradan özel bir müdafi seçebilir. Seçilmiş müdafi dosyaya girince baro tarafından görevlendirilen müdafiin görevi CMK 156/3 uyarınca sona erer.

Kendisini savunamayacak derecede malul olan kişi ile sağır ve dilsiz kişi

Kanun, müdafii bulunmayan ve kendisini savunamayacak derecede malul olan şüpheli veya sanık ile sağır ve dilsiz kişi için talep aramaz. Burada yalnız tanı adı veya engel oranı üzerinden otomatik sonuç kurulması doğru değildir. Savunma yeteneğine etkisi, iletişim ihtiyacı ve işlem sırasındaki durum değerlendirilmelidir.

Müdafi ile tercüman aynı görevi görmez. Türkçe bilmeyen veya işitme ve konuşma iletişiminde desteğe ihtiyaç duyan kişinin tercüman güvencesi ayrıca sağlanmalıdır. Müdafi hukuki savunmayı yürütür, tercüman ise iletişimi mümkün kılar. Dosyaya sağlık raporu, engel durumunu gösteren kayıt ve kullanılan iletişim yöntemi sunulması işlemin doğru planlanmasına yardım eder.

Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suç

CMK 150/3, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ikinci fıkradaki zorunlu görevlendirme kuralını uygular. “Beş yıl veya daha fazla” ile “beş yıldan fazla” aynı değildir. Kanun metnindeki ölçüt, suç tipinin uygulanabilir ceza alt sınırıdır.

Bu değerlendirme beklenen somut ceza, indirim ihtimali veya kişinin sabıkasız olması üzerinden yapılmaz. İsnadın hukuki niteliği, suçun temel veya nitelikli şekli ve dosyada uygulanması tartışılan özel hüküm belirleyicidir. Birden fazla suçlama varsa her biri ayrı satırda incelenmelidir. Hukuki nitelendirme süreç içinde değişirse zorunlu müdafilik ihtiyacı da yeniden değerlendirilmelidir.

Talebe bağlı müdafi görevlendirmesi ile zorunlu müdafilik arasındaki fark

CMK 150/1’e göre şüpheli veya sanıktan kendisine müdafi seçmesi istenir. Kişi müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan eder ve müdafi isterse görevlendirme yapılır. Bu yol için ağır bir suç isnadı veya çocuk olma şartı aranmaz.

Talebin açık biçimde tutanağa geçirilmesi önemlidir. “Avukat tutacak param yok, barodan müdafi istiyorum” biçimindeki beyan ile yalnız “Bir avukata danışabilirim” sözü aynı açıklıkta değildir. Talep karşılanmadan ifade alınmasına itiraz ediliyorsa talep, cevap ve işlemin nasıl sürdürüldüğü tutanakta görünmelidir.

Zorunlu müdafilikte ise talep aranmaması temel farktır. Makam, koşulları dosyadan kendiliğinden gözetmelidir. Kişinin susması, çekinmesi veya hakkını bilmemesi görevlendirmeyi ortadan kaldırmaz.

Barodan avukat atanması hangi aşamada ve kim tarafından istenir?

Görevlendirmenin usulü CMK 156’da düzenlenir. Soruşturma evresinde ifadeyi alan merci veya sorguyu yapan hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme ilgili barodan müdafi ister. Müdafi, soruşturmanın veya kovuşturmanın yürütüldüğü yer barosu tarafından görevlendirilir. İkamet edilen şehir tek başına belirleyici değildir.

Bu ayrımın pratik sonucu, kişinin rastgele bir baroya dilekçe göndermek yerine dosyanın bulunduğu makamda talebini ve zorunluluk sebebini kayda geçirmesidir. Görevlendirme sürecinin ayrıntıları CMK 156 kapsamında barodan avukat atanması yazısında ayrıca açıklanmıştır.

Kolluktaki ifade, savcılık ifadesi, hâkim önündeki sorgu ve mahkeme duruşması birbirinden farklı işlemlerdir. Önceki işlemde müdafi bulunması, sonraki aşamada avukatın dosyaya fiilen katıldığının varsayılması için yeterli değildir. Her tutanakta müdafiin kimliği, görevlendirme biçimi ve katıldığı işlem kontrol edilmelidir.

Görevlendirilen müdafi hangi hazırlıkları yapmalıdır?

Müdafi görevlendirildiğinde ilk ihtiyaç, kişiyle gizli görüşme ve dosyanın aşamasını anlamaktır. CMK 154 uyarınca şüpheli veya sanık müdafiiyle vekâletname aranmaksızın görüşebilir; konuşmaların başkalarınca duyulmadığı ortam ve yazışma gizliliği temel kuraldır. Gözaltında belirli suçlar için hâkim kararıyla getirilebilen sınırlama özel şartlara bağlıdır ve bu sürede ifade alınamaz. Ayrıntılar avukatla gizli görüşme hakkı yazısında yer alır.

İkinci ihtiyaç dosya bilgisine erişimdir. Müdafi, isnadı, mevcut tutanakları, uygulanabilecek koruma tedbirlerini ve toplanması gereken delilleri incelemelidir. Soruşturmadaki kısıtlama kararları sınırsız değildir; CMK 153 dosya inceleme hakkı bu ayrımı açıklar.

Üçüncü ihtiyaç süre ve delil planıdır. Müdafi yalnız kişinin anlatımını dinlemekle kalmamalı, çelişebilecek belgeleri belirlemeli, kamera veya dijital kayıtların kaybolma riskini değerlendirmeli ve gerekli talepleri somutlaştırmalıdır. İfade öncesindeki pratik hazırlık için ifade vermeden önce hukuki destek içeriği de kullanılabilir.

Zorunlu müdafi değiştirilebilir mi?

Şüpheli veya sanık her zaman kendi seçtiği müdafiden yardım alabilir. Özel müdafi seçilirse baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi CMK 156/3 gereği sona erer. Bunun için yeni avukatın dosyaya katılımı ve görevlendirilen müdafiin durumunun kayıt altına alınması gerekir.

Baro müdafiinden memnun olmamak ise tek başına kişinin istediği belirli avukatın ücretsiz görevlendirileceği anlamına gelmez. Sorun iletişim kurulamaması, görüşme yapılmaması, duruşmaya gelmeme, vakitsiz çekilme, görevden kaçınma veya menfaat çatışması gibi somut bir olguya dayanıyorsa tarih ve işlem belirtilerek mahkemeye, soruşturma makamına ve gerektiğinde ilgili baroya bildirilmelidir.

CMK 151/1, CMK 150’ye göre görevlendirilen müdafi duruşmada hazır bulunmaz, vakitsiz çekilir veya görevini yapmaktan kaçınırsa hâkim ya da mahkemenin derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için işlem yapmasını öngörür. Yeni müdafi savunmasını hazırlamak için yeterli zaman olmadığını açıklarsa oturum ertelenir. Bu nedenle yalnız “avukat gelmedi” demek yerine hangi oturumda hangi işlemin yapılacağı ve hazırlık için neyin eksik olduğu tutanağa geçirilmelidir. Ayrıntılı usul CMK 151 avukat duruşmaya gelmezse yazısında ele alınmıştır.

Bir müdafi birden fazla şüpheli veya sanığı ancak yararları birbirine uygunsa savunabilir. İfadeler birbirini suçluyor veya savunma yolları çatışıyorsa ortak müdafilik sorunu doğabilir. Aynı avukatın birden fazla sanığı savunması bakımından somut menfaat çatışması ayrıca incelenmelidir.

Zorunlu müdafi gelmezse müdafisiz duruşma yapılabilir mi?

CMK 188/1, kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin duruşmada hazır bulunmasını şart koşar. Aynı fıkraya göre müdafi mazeretsiz biçimde duruşmaya gelmez veya duruşmayı terk ederse duruşmaya devam edilebilir. “Devam edilebilir” ifadesi, müdafi yardımının bütünüyle önemsiz olduğu veya her işlemin avukatsız yapılabileceği anlamına gelmez.

CMK 151’deki yeni müdafi görevlendirme ve hazırlık süresi hükümleriyle CMK 188 birlikte okunmalıdır. Oturumda sanığın sorgusu, yeni delilin tartışılması, esas hakkındaki mütalaa veya hükme etkili başka bir işlem yapılacaksa savunma hakkına etkisi somutlaştırılmalıdır. Talep ve mahkemenin ara kararı mutlaka duruşma tutanağında yer almalıdır. Duruşmada bulunması gereken kişilere ilişkin çerçeve CMK 188 rehberinde açıklanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, E.2018/73, K.2019/65 sayılı norm denetimi kararında CMK 188/1’e eklenen mazeretsiz yokluk cümlesine yönelik iptal istemini reddetmiştir. Bu sonuç, müdafisiz yapılan her işlemi geçerli sayan genel bir izin değildir. Güncel kanunda CMK 289/1-e, duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken kişilerin yokluğunu; 289/1-h ise savunma hakkının hüküm için önemli hususlarda sınırlandırılmasını hukuka kesin aykırılık başlıkları arasında düzenler. Dosyada hangi hükmün uygulanacağı, yokluğun sebebi ve yapılan işlem birlikte incelenmelidir.

Zorunlu müdafi ücreti kim tarafından ödenir?

5320 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre soruşturma veya kovuşturma makamının istemi üzerine baro tarafından görevlendirilen müdafinin ücreti, belirlenen tarife kapsamında Adalet Bakanlığı bütçesindeki ödenekten ödenir. Kişinin ilk anda avukata elden ödeme yapması gerekmez. Ancak kanun aynı ücreti yargılama gideri saymaktadır.

Bu nedenle “Baro avukatı her durumda tamamen ücretsizdir” cümlesi eksiktir. CMK 325 uyarınca mahkûmiyet veya güvenlik tedbiri hâlinde yargılama giderleri kural olarak sanığa yüklenir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesinde de aynı fıkraya gönderme vardır. Buna karşılık beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı alan kişi, yalnız kendi kusurundan doğan giderlerden sorumlu tutulur; önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Hazinece üstlenilir. Birden fazla suçtan yargılanıp yalnız bir kısmından mahkûm olan kişi, beraat ettiği suçun duruşmasının gerektirdiği giderlerden sorumlu değildir.

Anayasa Mahkemesi E.2007/43, K.2009/51 sayılı kararında 5320 sayılı Kanun’un 13/1. maddesindeki “Bu ücret, yargılama giderlerinden sayılır” cümlesinin iptali istemini reddetmiştir. Bu nedenle güncel metinde ücretin yargılama gideri niteliği devam eder. Sonuç kısmındaki gider hükmü, CMK 324 ile 327 ve dosyanın sonucu birlikte okunmalıdır. Konunun genel çerçevesi ceza davasında yargılama giderleri yazısında ayrıca açıklanmıştır.

Dosyada hangi belgeler hazırlanmalıdır?

1. Çağrı kâğıdı, ifade veya sorgu tutanağı: Kişinin hangi sıfatla, hangi suçlama ve aşamada işlem gördüğünü gösterir.
2. İddianame ve kabul kararı: Suçun hukuki niteliğini ve ceza alt sınırı bakımından zorunlu müdafilik değerlendirmesini mümkün kılar.
3. Nüfus kayıt örneği: Çocukluk hâlinin suç ve işlem tarihleri bakımından doğrulanmasına yarar.
4. Sağlık ve engellilik belgeleri: Savunma yeteneğine etki eden durumu ve gerekli iletişim desteğini somutlaştırır.
5. Müdafi talebini içeren dilekçe veya tutanak: Talebe bağlı görevlendirmede istemin ne zaman yapıldığını ve verilen cevabı gösterir.
6. Görevlendirme yazısı ve avukat bilgisi: Hangi baronun kimi, hangi işlem veya dosya için görevlendirdiğini belirler.
7. Duruşma tutanakları: Müdafiin katılıp katılmadığını, mazereti, değişiklik talebini ve avukatsız yapılan işlemleri gösterir.
8. Özel müdafi vekâletnamesi veya görevlendirme bildirimi: Seçilmiş müdafiin dosyaya girişini ve baro müdafiinin görevinin sona ermesini kayıt altına alır.
9. Yargılama gideri dökümü ve hüküm fıkrası: Müdafi ücretinin kime yüklendiğini ve beraat, kısmi beraat veya mahkûmiyet sonucunu karşılaştırmaya yarar.

Belgeleri yalnız toplamak yeterli değildir. Her belgenin tarihini, ilgili işlemle bağlantısını ve ortaya koyduğu sonucu kısa bir kronolojiye yazmak; eksikliğin hangi aşamada doğduğunu göstermeyi kolaylaştırır.

Uygulanabilir kontrol sırası

1. Şüpheli veya sanığın müdafii bulunup bulunmadığını belirleyin.
2. Yaş, savunma yeteneği, işitme ve konuşma durumu ile isnat edilen suçun kanuni alt sınırını ayrı ayrı kontrol edin.
3. Zorunluluk yoksa fakat kişi müdafi seçemeyecek durumdaysa açık görevlendirme talebini tutanağa geçirin.
4. Görevlendirmenin dosyanın yürütüldüğü yer barosundan ve doğru makamın istemiyle yapıldığını doğrulayın.
5. Müdafiyle gizli görüşme ve savunmaya hazırlanma imkânı sağlanmadan esaslı işlem yapılacaksa itirazı somut gerekçeyle kayda geçirin.
6. Müdafi gelmez veya görev yapmazsa CMK 151 kapsamında yeni görevlendirme ve hazırlık süresi talebini belirtin.
7. Sonradan özel müdafi seçildiyse katılım belgesini dosyaya sunun ve görev değişimini netleştirin.
8. Nihai kararda müdafi ücreti ile diğer yargılama giderlerinin kime ve hangi gerekçeyle yüklendiğini kontrol edin.

Varsayımsal örnekler

Varsayımsal örnek 1: Beş yıllık alt sınırın yanlış okunması

A hakkında alt sınırı tam beş yıl hapis olan bir suçtan soruşturma yürütülür. A yetişkindir, kendisini savunamayacak bir durumu yoktur ve müdafi talep etmemiştir. Yalnız CMK 150/3 açısından “beş yıldan fazla” şartı gerçekleşmez. Sonucu değiştirecek olgu, savcılığın isnadı daha ağır bir nitelikli hâle dönüştürmesi ve bu hükmün alt sınırının beş yılı aşması olabilir. İddianame, sevk maddesi ve ilgili güncel ceza hükmü bu nedenle birlikte incelenir. A müdafi seçemeyecek durumdaysa, zorunluluk olmasa bile CMK 150/1 kapsamında açık talepte bulunabilir.

Varsayımsal örnek 2: Zorunlu müdafi gelmeden esas hakkında işlem

On yedi yaşındaki B’nin duruşmasına görevlendirilen müdafi mazeret bildirmeden gelmez. Mahkeme aynı oturumda yeni bir tanığı dinlemeyi ve esas hakkındaki mütalaayı almayı planlar. Sonucu değiştiren olgular B’nin çocuk olması, müdafiliğin talebe bağlı olmaması ve oturumda yapılacak işlemlerin savunmaya etkisidir. B veya kanuni temsilcisi, yokluğun ve yeni müdafi talebinin tutanağa geçirilmesini; yeni müdafiye dosyayı incelemek ve savunmayı hazırlamak için süre verilmesini istemelidir. Görevlendirme yazısı, duruşma tutanağı ve mazeret kaydı sonradan yapılacak usul incelemesinin temel belgeleridir.

Sık yapılan hatalar

• Talebe bağlı baro görevlendirmesiyle zorunlu müdafiliği aynı sanmak.
• “Beş yıldan fazla” ölçütünü “beş yıl ve üzeri” biçiminde genişletmek.
• Somut ceza tahminini suç hükmündeki kanuni alt sınırın yerine koymak.
• Çocuk veya sağır ve dilsiz kişinin “istemiyorum” beyanıyla zorunluluğun kalktığını düşünmek.
• Tercümanı müdafinin, müdafiyi de tercümanın yerine geçirmek.
• Baro müdafisini değiştirme isteğini somut görev eksikliği veya menfaat çatışmasıyla ilişkilendirmemek.
• Müdafi yokluğuna ilişkin talebi ve mahkemenin kararını duruşma tutanağına yazdırmamak.
• Görevlendirme ücretinin kamu bütçesinden ilk aşamada ödenmesini, giderin hiçbir koşulda sanığa yüklenemeyeceği şeklinde yorumlamak.
• Özel müdafi dosyaya girdikten sonra görev değişimini belgesiz bırakmak.

Sıkça sorulan sorular

Zorunlu müdafi ile barodan talep edilen avukat aynı şey mi?

Her zaman değil. CMK 150/1’de müdafi seçemeyecek durumda olduğunu beyan eden kişinin açık talebiyle görevlendirme yapılır. Çocukluk, kendini savunamayacak derecede malullük, sağır ve dilsizlik veya alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçta ise talep aranmayan zorunlu müdafilik söz konusudur.

Her ağır ceza davasında zorunlu müdafi gerekir mi?

Görevli mahkemenin adı tek başına ölçüt değildir. CMK 150/3 bakımından isnat edilen suç hükmünün alt sınırının beş yıldan fazla hapis gerektirip gerektirmediği kontrol edilir; kişinin durumu nedeniyle doğan diğer zorunluluklar ayrıca saklıdır.

Ceza alt sınırı tam beş yıl ise müdafi zorunlu mudur?

Yalnız CMK 150/3 yönünden alt sınırın tam beş yıl olması “beş yıldan fazla” şartını karşılamaz. Ancak kişi çocuksa, maddede sayılan başka bir durum varsa veya CMK 150/1 kapsamında müdafi isterse yine görevlendirme gündeme gelebilir.

Çocuk şüpheli avukat istemezse ifade alınabilir mi?

Müdafii bulunmayan çocuk için istem aranmadan müdafi görevlendirilir. Çocuğun veya kanuni temsilcinin avukat istemediğini söylemesi bu kanuni zorunluluğu kaldırmaz.

Baro avukatını kendim seçebilir miyim?

CMK görevlendirmesinde müdafiyi ilgili baro belirler. Belirli bir avukatla çalışmak isteyen kişi kendi seçtiği müdafiyi dosyaya dâhil edebilir; seçilmiş müdafi katıldığında baro tarafından görevlendirilen müdafiin görevi sona erer.

Zorunlu müdafi değişikliği nasıl istenir?

Görev eksikliği, iletişimsizlik, duruşmaya gelmeme veya menfaat çatışması gibi somut neden; tarih ve işlem belirtilerek dosya makamına ve gerektiğinde baroya bildirilmelidir. CMK 151 kapsamındaki görev yapmama hâllerinde hâkim veya mahkeme yeni müdafi görevlendirilmesi için derhâl işlem yapar.

Zorunlu müdafi duruşmaya gelmezse duruşma mutlaka ertelenir mi?

CMK 188, mazeretsiz gelmeme veya duruşmayı terk hâlinde devam imkânı tanır; CMK 151 ise yeni görevlendirme ve hazırlık süresini düzenler. Oturumda yapılacak işlemin savunma hakkına etkisi, mazeret ve yeni müdafiin hazırlanma ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Baro tarafından atanan avukat ücret ister mi?

Görevlendirme ücreti önce Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; avukata ilk anda elden ücret verilmesi CMK görevlendirmesinin şartı değildir. Ancak bu ücret kanunen yargılama gideridir ve nihai kararda gider yükü mahkûmiyet, beraat veya diğer sonuçlara göre belirlenir.

Beraat edersem zorunlu müdafi ücreti bana yüklenir mi?

CMK 327 uyarınca beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı alan kişi yalnız kendi kusurundan doğan giderlerden sorumlu tutulur. Önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Hazinece üstlenilir; kararın gider fıkrası yine de kontrol edilmelidir.

Müdafi olmadan alınan ifade otomatik olarak yok sayılır mı?

Hukuki sonuç, müdafiliğin zorunlu olup olmadığına, kişinin hakkından nasıl haberdar edildiğine, talebin bulunup bulunmadığına ve beyanın yargılamada nasıl kullanıldığına göre değerlendirilir. Eksiklik fark edildiğinde talep ve itirazın tutanağa geçirilmesi, ifade belgesi ile görevlendirme kayıtlarının saklanması gerekir.

İlgili yazılar

• CMK 156 barodan avukat atanması, görevlendirme makamını ve yer barosunu açıklar.
• CMK 151 müdafiin duruşmaya gelmemesi, görev yapılmadığında yeni müdafi ve hazırlık süresini ele alır.
• CMK 153 dosya inceleme hakkı, müdafiin dosyaya erişimini ve soruşturmadaki sınırlamaları açıklar.
• CMK 154 avukatla görüşme hakkı, gizli görüşme ve istisnai sınırlama koşulları için kullanılabilir.
• CMK 188 duruşmada hazır bulunacaklar, zorunlu müdafiin oturumdaki yerini açıklar.
• Ceza davasında yargılama giderleri, müdafi ücreti ile karar sonucunun gider yüküne etkisini karşılaştırır.

Kaynak ve bilgilendirme notu

Hukuki kontrol tarihi 21 Ekim 2026’dır. Temel kaynaklar 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 149, 150, 151, 152, 154, 156, 188, 289 ve 324 ila 327. maddeleri; 5320 sayılı Kanun’un 13. maddesi; Anayasa Mahkemesinin E.2007/43, K.2009/51 ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı norm denetimi kararlarıdır. Genel içtihat araştırması yapılmamıştır.

Bu yazı Av. İltan Ekmekçioğlu adına genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut dosyada yaş, sağlık ve iletişim durumu, isnadın güncel hukuki niteliği, ceza alt sınırı, görevlendirme kayıtları ve müdafisiz yapılan işlemler birlikte değerlendirilmelidir. Yaklaşan ifade, sorgu, duruşma veya kanun yolu süresi varsa dosya belgeleri üzerinden ayrıca hukuki değerlendirme yapılmalıdır.