CMK 170 İddianame Nedir? Dava Ne Zaman Açılır?

Savcılık soruşturmasının başlaması, kişi hakkında mutlaka dava açılacağı anlamına gelmez. Kamu davası, toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturduğunda Cumhuriyet savcısının düzenlediği iddianameyle açılır. CMK 170, iddianamenin şartlarını ve içinde bulunması gereken bilgileri düzenler.

CMK 170 Güncel Madde Metni

Kamu davasını açma görevi

Madde 170 – (1) Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.

(2) Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.

(3) Görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenen iddianamede;

a) Şüphelinin kimliği,
b) Müdafii,
c) Maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği,
d) Mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili veya kanunî temsilcisi,
e) Açıklanmasında sakınca bulunmaması halinde ihbarda bulunan kişinin kimliği,
f) Şikâyette bulunan kişinin kimliği,
g) Şikâyetin yapıldığı tarih,
h) Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri,
i) Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
j) Suçun delilleri,
k) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri, gösterilir.

(4) İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır; yüklenen suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer verilmez.

(5) İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.

(6) İddianamenin sonuç kısmında, işlenen suç dolayısıyla ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği; suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek olan güvenlik tedbiri açıkça belirtilir.

CMK 170 Ne Düzenler?

Madde, soruşturma evresinden kovuşturma evresine geçişin temel kurallarını belirler. Savcının görevi yalnız şikâyeti mahkemeye göndermek değildir. Delilleri değerlendirerek dava açmaya yetecek şüphe bulunup bulunmadığına karar vermesi gerekir.

Soruşturmanın nasıl yürütüldüğü ve lehe delillerin toplanması hakkında CMK 160 savcının soruşturma görevi yazısı incelenebilir.

İddianame Nedir?

İddianame, Cumhuriyet savcısının şüpheliye yüklenen olayı, delilleri, hukuki nitelendirmeyi ve talep ettiği yaptırımı görevli ve yetkili mahkemeye bildirdiği belgedir. Mahkeme iddianameyi kabul ettiğinde CMK 175 uyarınca kamu davası açılır ve şüpheli “sanık” sıfatını kazanır.

İddianamenin düzenlenmiş olması tek başına mahkûmiyet anlamına gelmez. Suçlamanın duruşmada tartışılması, delillerin hukuka uygun biçimde değerlendirilmesi ve suçun ispatlanması gerekir.

Yeterli Şüphe Ne Demektir?

CMK 170/2, iddianame için “yeterli şüphe” arar. Bu ölçüt, mahkûmiyet için gereken her türlü şüpheden uzak kesin ispatla aynı değildir. Toplanan delillerin kamu davası açılmasını haklı gösterecek düzeyde olması gerekir.

Soyut iddia, varsayım veya delille desteklenmeyen şikâyet tek başına her durumda yeterli şüphe oluşturmaz. Savcı, lehe ve aleyhe delilleri birlikte değerlendirir. Yeterli şüphe yoksa koşulları oluştuğunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Kararın gerekçesi, tebliği ve itiraz usulü için CMK 172 kovuşturmaya yer olmadığı kararı incelenebilir. Yeterli şüphe bulunsa bile belirli suçlarda davanın ertelenebilmesinin koşulları CMK 171 kamu davasının ertelenmesi yazısında açıklanmıştır.

İddianamede Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

İddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. Şüpheli, müdafi, mağdur, suçtan zarar gören, vekil veya kanuni temsilci ile şikâyetçinin kimlik bilgileri kanundaki kapsamda gösterilir. İhbarcının kimliği ise açıklanmasında sakınca bulunmaması şartına bağlıdır.

Yüklenen suç, uygulanması istenen kanun maddeleri, suçun yeri, tarihi ve zaman dilimi ile deliller açıkça belirtilmelidir. Şüpheli tutukluysa gözaltı ve tutuklama tarihleri ile bu sürelerin de yazılması gerekir.

Olaylar Delillerle Nasıl İlişkilendirilmelidir?

İddianame yalnız delilleri art arda sıralamakla yetinmemelidir. Şüpheliye yüklenen somut fiil açıklanmalı ve hangi delilin olayın hangi bölümünü desteklediği anlaşılabilir biçimde gösterilmelidir.

CMK 170/4’ün 2021 yılında değiştirilen metni, yüklenen olay ve suç delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere iddianamede yer verilmemesini de emreder. Böylece kişisel veriler veya dosyayla ilgisiz iddialar suçlama metnine gereksiz biçimde taşınmamalıdır.

Lehe Deliller İddianamede Yer Alır mı?

Evet. İddianamenin sonuç kısmında yalnız şüphelinin aleyhindeki değil, lehindeki hususlar da ileri sürülmelidir. Savcı, soruşturmayı tarafsız yürütmek ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.

Lehe kamera kaydı, tanık anlatımı, uzman raporu veya başka bir bilgi varsa bunun görmezden gelinmemesi gerekir. Şüpheli ve müdafi, toplanmasını istedikleri somut delilleri soruşturma sırasında açıkça bildirebilir.

Savcı İddianamede Hangi Cezayı İster?

Sonuç bölümünde, ilgili suç için öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği gösterilir. Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse tüzel kişi hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbiri de açıkça belirtilir.

Savcının talebi mahkemeyi sonuç bakımından bağlamaz. Mahkeme delilleri duruşmada değerlendirir ve sanığın hukuki durumuna ilişkin kararını kanuna göre verir.

İddianame Ne Zaman Dava Açmış Sayılır?

Cumhuriyet savcısının iddianameyi düzenleyip mahkemeye sunması ile mahkemenin iddianameyi kabul etmesi farklı aşamalardır. Kamu davası, iddianamenin kabulüyle açılmış olur.

Mahkeme, iddianamenin kanuni şartları taşıyıp taşımadığını ve gerekli soruşturma işlemlerinin tamamlanıp tamamlanmadığını ilgili hükümler çerçevesinde inceler. Eksiklik bulunursa CMK 174 iddianamenin iadesi kapsamında dosya Cumhuriyet başsavcılığına gönderilebilir.

İddianame Sanığa Tebliğ Edilir mi?

Kabul edilen iddianame, çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir. Sanığın hangi olayla ve hangi suçtan yargılandığını açıkça öğrenmesi, savunmasını hazırlayabilmesi için temel bir güvencedir.

İddianamedeki olay anlatımı belirsizse, delillerle bağlantı kurulmamışsa veya savunmayı etkileyen maddi yanlışlıklar varsa bunlar yargılamada somut biçimde ileri sürülmelidir.

İddianameyi İncelerken Nelere Dikkat Edilmeli?

• Şüphelinin kimliği ve yüklenen fiil doğru gösterilmiş mi?
• Suç tarihi, yeri ve zaman dilimi anlaşılabilir mi?
• Her olayın hangi delile dayandığı açıklanmış mı?
• Lehe delil ve hususlar sonuç kısmında belirtilmiş mi?
• Uygulanması istenen kanun maddeleri açık mı?
• Tutukluluk ve gözaltı bilgileri doğru mu?
• Dosyayla ilgisiz kişisel bilgi veya iddia bulunuyor mu?

Sık Sorulan Sorular

Her şikâyet iddianameye dönüşür mü?

Hayır. Savcı, soruşturma sonunda delillerin suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturup oluşturmadığını değerlendirir.

İddianame düzenlenince dava açılmış olur mu?

Kamu davası iddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle açılır. Düzenleme ve kabul ayrı aşamalardır.

İddianame mahkûmiyet anlamına gelir mi?

Hayır. İddianame bir suçlama belgesidir. Mahkûmiyet için suçun hukuka uygun delillerle yargılama sonunda ispatlanması gerekir.

İddianamede lehe deliller yazılmak zorunda mı?

Evet. CMK 170/5, sonuç kısmında şüphelinin lehine olan hususların da ileri sürülmesini öngörür.

Suç tarihi iddianamede bulunmalı mı?

Evet. Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi iddianamede gösterilmesi gereken bilgiler arasındadır.

İddianame eksikse ne olur?

Kanundaki koşullar oluştuğunda mahkeme iddianameyi iade edebilir. Her yazım veya değerlendirme farklılığı otomatik olarak iade nedeni değildir.

Savcının istediği ceza mutlaka verilir mi?

Hayır. Mahkeme savcının talebiyle bağlı olmaksızın delilleri ve uygulanacak hukuku değerlendirerek karar verir.

Sonuç

CMK 170, kamu davasının yeterli şüphe üzerine, açık ve denetlenebilir bir iddianameyle açılmasını sağlar. Suçlanan olaylar delillerle ilişkilendirilmeli; şüphelinin hem aleyhindeki hem lehindeki hususlar gösterilmeli ve dosyayla ilgisiz bilgilere yer verilmemelidir. İddianame mahkûmiyet değil, suçlamanın yargılamada tartışılacağı aşamanın başlangıcıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.