CMK 171 Kamu Davasının Açılması Ertelenebilir mi?

Ceza soruşturmasında yeterli şüpheye ulaşılması kural olarak iddianame düzenlenmesini gerektirir. Bununla birlikte CMK 171, kanunda gösterilen bazı durumlarda Cumhuriyet savcısına kamu davasını hemen açmama yetkisi verir. Bu düzenleme hem belirli cezasızlık hâllerini hem de kamu davasının açılmasının beş yıl ertelenmesini kapsar.

CMK 171 güncel madde metni

Kamu davasını açmada takdir yetkisi

Madde 171 – (Değişik: 6/12/2006 – 5560/22 md.)

(1) Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir.

(2) (Değişik:17/10/2019-7188/19 md.) Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüphenin varlığına rağmen, kamu davasının açılmasının beş yıl süre ile ertelenmesine karar verebilir. Suçtan zarar gören veya şüpheli, bu karara 173 üncü madde hükümlerine göre itiraz edebilir.

(3) Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilmesi için;

a) Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezası ile mahkûm olmamış bulunması,

b) Yapılan soruşturmanın, kamu davası açılmasının ertelenmesi halinde şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi,

c) Kamu davası açılmasının ertelenmesinin, şüpheli ve toplum açısından kamu davası açılmasından daha yararlı olması,

d) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı ve Cumhuriyet savcısı tarafından tespit edilen zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,

koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

(4) Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmediği takdirde, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi halinde kamu davası açılır. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez.

(5) Kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin kararlar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.

(6) Bu madde hükümleri;

a) Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları,

b) Kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar,

c) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar,

hakkında uygulanmaz.

CMK 171 neyi düzenler?

Madde iki farklı hukuki imkânı düzenler. Birincisi, cezayı kaldıran şahsî bir sebep olarak etkin pişmanlık koşullarının veya şahsî cezasızlık sebebinin bulunması hâlinde savcının kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilmesidir.

İkincisi ise yeterli şüphe bulunmasına rağmen kamu davasının açılmasının beş yıl ertelenmesidir. Bu ikinci ihtimal, suçun ceza üst sınırı ve şüphelinin kişisel durumu dâhil olmak üzere kanunda sayılan bütün şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

Dolayısıyla CMK 171, savcının dilediği her dosyada kullanabileceği sınırsız bir takdir yetkisi değildir. Kararın yasal koşulları dosyadaki somut bilgi ve belgeler üzerinden değerlendirilmelidir.

Kamu davasının açılması hangi suçlarda ertelenebilir?

Genel kural bakımından isnat edilen suçun kanundaki hapis cezası üst sınırı üç yıl veya daha az olmalıdır. Kanundaki üst sınır esas alınır; somut olayda verilmesi tahmin edilen ceza bu ölçütün yerine geçmez.

Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlarda CMK 171/2’deki genel erteleme usulü uygulanmaz. Ayrıca örgüt suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, maddede belirtilen kamu görevlisi ve askerî suçlar ile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar açıkça kapsam dışındadır.

Erteleme kararının dört temel şartı

Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm edilmemiş olması gerekir. Kanun yalnızca adli sicilin boş olmasını değil, özellikle kasıtlı suçtan verilmiş hapis mahkûmiyetini ölçüt alır.

Soruşturma, erteleme hâlinde şüphelinin yeniden suç işlemekten çekineceği yönünde kanaat vermelidir. Bunun yanında ertelemenin hem şüpheli hem toplum açısından dava açılmasından daha yararlı olması aranır.

Son olarak suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı ve savcı tarafından belirlenen zarar tamamen giderilmelidir. Bu; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla yapılabilir. Kısmi ödeme, madde metnindeki “tamamen giderilme” şartını tek başına karşılamaz.

Beş yıllık erteleme süresinde ne olur?

Erteleme kararı verildiğinde ceza davası açılmış olmaz. Şüpheli hakkında beş yıllık bir izleme dönemi başlar ve bu süre boyunca zamanaşımı işlemez.

Şüpheli erteleme süresinde kasıtlı bir suç işlemezse süre sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Kasıtlı bir suç işlenirse ertelenen dosyada kamu davası açılır. Kanun, bu sonuç bakımından yeni suçun taksirli değil kasıtlı olmasını arar.

Erteleme kararları özel bir sisteme kaydedilir. Kayıtlar genel erişime açık değildir; yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim ya da mahkeme tarafından maddede belirtilen amaçla istenebilir.

Erteleme kararına itiraz edilebilir mi?

Hem suçtan zarar gören hem şüpheli, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararına CMK 173 itiraz hükümleri uyarınca başvurabilir. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

İtirazda suçun kapsamda bulunmadığı, ceza üst sınırının uygun olmadığı, zarar şartının yerine gelmediği veya diğer koşulların oluşmadığı ileri sürülebilir. Somut dosyada süre ve yetkili merci, tebliğ belgesiyle birlikte kontrol edilmelidir.

Etkin pişmanlık nedeniyle takdir yetkisi

CMK 171/1, kamu davasının ertelenmesinden farklıdır. Cezayı kaldıran şahsî sebep niteliğinde etkin pişmanlık veya şahsî cezasızlık sebebi varsa savcı doğrudan kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir.

Her etkin pişmanlık düzenlemesi cezanın tamamen kalkmasını sağlamaz. Bazıları yalnız cezada indirim öngörür. Bu nedenle isnat edilen suça ait özel hüküm incelenmeden CMK 171/1’in uygulanacağı sonucuna varılamaz.

CMK 171 ile TCK 191 arasındaki fark

TCK 191 kapsamında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma soruşturmalarında özel bir erteleme düzeni vardır. Bu özel sistemin süresi, koşulları ve denetimli serbestlik sonuçları genel CMK 171 düzenlemesiyle aynı değildir.

Bu nedenle dosyanın yalnız “kamu davasının ertelenmesi” ibaresine bakılarak değerlendirilmesi yanıltıcı olabilir. Önce suç tipine özel hüküm, ardından genel usul kuralları birlikte incelenmelidir.

İddianame ile erteleme arasındaki ilişki

CMK 170 uyarınca iddianame, soruşturma sonunda yeterli şüphe bulunması hâlinde düzenlenir. CMK 171/2 ise yeterli şüphe mevcut olmasına rağmen, sınırlı bir suç grubunda ve tüm şartlar gerçekleştiğinde davanın hemen açılmamasına imkân tanır.

Erteleme, beraat kararı veya suçsuzluk tespiti değildir. Aynı şekilde mahkûmiyet anlamına da gelmez; dosyanın kanunda belirlenen süre ve koşullarla dava açılmadan bekletilmesidir.

Karar değerlendirilirken hangi belgeler önemlidir?

Suçun kanuni ceza üst sınırı, adli sicil kaydı, mağdur ya da kamu zararını gösteren belgeler ve zararın tamamen giderildiğine ilişkin makbuz veya teslim tutanağı önem taşır. Erteleme kararının ve tebliğ evrakının saklanması da itiraz süresinin belirlenmesi açısından gereklidir.

Zarar miktarı veya ödeme biçimi tartışmalıysa, ödeme yapılmadan önce savcılıkça tespit edilen tutarın ve dosyaya sunulacak belgenin netleştirilmesi olası hak kayıplarını azaltır.

Sık sorulan sorular

Yeterli şüphe varsa dava mutlaka açılır mı?

Kural olarak savcı iddianame düzenler. Ancak CMK 171/2’deki bütün koşullar gerçekleşirse kamu davasının açılması beş yıl ertelenebilir.

Erteleme kararı mahkûmiyet midir?

Hayır. Mahkeme tarafından verilmiş bir mahkûmiyet kararı değildir ve ceza davası henüz açılmamıştır.

Zararın bir kısmını ödemek yeterli olur mu?

Madde, savcının belirlediği zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesini arar.

Erteleme süresinde taksirli suç işlenirse dava açılır mı?

CMK 171/4, ertelenen dosyada davanın açılması sonucu için erteleme süresinde kasıtlı suç işlenmesini esas alır.

Karara mağdur itiraz edebilir mi?

Evet. Suçtan zarar gören de şüpheli de CMK 173 uyarınca erteleme kararına itiraz edebilir.

Beş yıl geçince dosya kendiliğinden kapanır mı?

Koşullar ihlal edilmemişse süre sonunda savcılık kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir. Dosyanın sonucu bu kararla belirlenir.

Her üç yıl altı suçta erteleme uygulanır mı?

Hayır. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar ile CMK 171/6’da sayılan suçlar kapsam dışındadır; ayrıca kişisel ve zarara ilişkin şartların tamamı oluşmalıdır.

Sonuç

CMK 171, kamu davasının açılmasına ilişkin istisnai ve koşullu bir savcılık yetkisidir. Suçun ceza üst sınırı, kapsam dışı hâller, önceki mahkûmiyet, yeniden suç işlememe kanaati, toplumsal yarar ve zararın tamamen giderilmesi birlikte incelenir. Kararın tebliği, itiraz süresi ve beş yıllık dönemdeki yükümlülükler dosyaya özgü değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.