CMK 172 Takipsizlik Kararı: Savcılık Dosyası Neden Kapanır?

Savcılığın şikâyet veya ihbar üzerine soruşturma başlatması, mutlaka ceza davası açılacağı anlamına gelmez. Toplanan deliller kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturmuyorsa ya da hukuken kovuşturma olanağı bulunmuyorsa Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir. Bu karar uygulamada “KYOK” veya “takipsizlik kararı” olarak bilinir.

CMK 172 güncel madde metni

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar

Madde 172 – (1) Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.

(2) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/10 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/9 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz.

(3) (Ek: 11/4/2013-6459/19 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya bu karar aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi üzerine, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır.

Takipsizlik kararı hangi durumlarda verilir?

CMK 172 iki temel neden öngörür. Birincisi, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesidir. İkincisi ise delil durumu ne olursa olsun kovuşturma olanağının hukuken bulunmamasıdır.

Savcı, soruşturmayı tamamlamadan yalnız soyut kanaatle karar veremez. CMK 160 kapsamında savcının soruşturma görevi, lehe ve aleyhe delillerin toplanmasını ve şüphelinin haklarının korunmasını gerektirir.

Yeterli şüphe bulunmaması ne demektir?

Ceza davasının açılması için mahkûmiyete yetecek kesinlik aranmaz. Bununla birlikte yalnız iddia, tahmin veya doğrulanmamış soyut beyan da her dosyada yeterli değildir. Delillerin, isnat edilen suçun işlendiği konusunda dava açılmasını haklı gösterecek düzeye ulaşması gerekir.

Tanık anlatımları, kamera görüntüleri, yazışmalar, uzman incelemeleri, banka kayıtları ve diğer maddi bulgular birlikte değerlendirilir. Deliller arasındaki çelişkiler giderilmemiş veya ulaşılabilir önemli deliller araştırılmamışsa etkin ve eksiksiz bir soruşturma yapılıp yapılmadığı tartışılabilir.

CMK 170 uyarınca iddianame ancak toplanan deliller yeterli şüphe oluşturduğunda düzenlenir. Bu eşiğe ulaşılamaması, beraat kararı değil, davanın soruşturma aşamasında açılmaması sonucunu doğurur.

Kovuşturma olanağının bulunmaması ne anlama gelir?

Bazen delillerden bağımsız bir hukuki engel kamu davasının açılmasını önler. Şikâyete bağlı bir suçta süresinde şikâyet bulunmaması, geçerli vazgeçme, zamanaşımı veya şüphelinin ölümü gibi durumlar dosyanın özelliğine göre kovuşturma olanağını ortadan kaldırabilir.

Uzlaşmanın sağlanması ya da önödeme yükümlülüğünün yerine getirilmesi de ilgili suç ve usul koşulları çerçevesinde soruşturmanın dava açılmadan sona ermesine yol açabilir. Hangi hukuki nedenin uygulandığı KYOK kararında açıkça gösterilmelidir.

KYOK kararı kimlere bildirilir?

Karar suçtan zarar görene bildirilir. Şüphelinin daha önce ifadesi alınmış veya sorgusu yapılmışsa karar ona da tebliğ edilir. Böylece hem itiraz hakkı bulunan kişi hem de soruşturmadan haberdar olan şüpheli dosyanın sonucunu öğrenir.

Kararda başvurulabilecek itiraz yolu, süre ve yetkili merci gösterilmelidir. Tebliğ tarihi, itiraz süresinin hesabında temel alınacağından tebligat belgesinin saklanması önemlidir.

Takipsizlik kararına nasıl itiraz edilir?

Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Başvurunun mercii ve içeriği CMK 173 takipsizlik kararına itiraz yazısında açıklanmıştır. Başvuru, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır.

İtiraz dilekçesinde yalnız “karara katılmıyorum” denilmesi yerine kamu davası açılmasını gerektirebilecek olay ve deliller somut biçimde belirtilmelidir. Toplanmayan kamera kaydı, dinlenmeyen tanık, incelenmeyen belge veya çelişkili rapor varsa bunların dosyayla bağlantısı açıklanmalıdır.

Sulh ceza hâkimliği soruşturmanın genişletilmesini gerekli görürse ilgili başsavcılıktan belirli işlemlerin yapılmasını isteyebilir. Kamu davası açılması için yeterli neden bulunmadığı kanaatine varırsa itirazı gerekçeli olarak reddeder.

Takipsizlik kararı beraat kararı mıdır?

Hayır. Beraat, kamu davası açıldıktan sonra mahkeme tarafından kovuşturma sonunda verilen bir hükümdür. KYOK ise Cumhuriyet savcısının soruşturma evresinde verdiği ve kamu davasının açılmaması sonucunu doğuran karardır. Buna karşılık iddianamedeki kanuni eksiklikler, CMK 174 iddianamenin iadesi yoluyla dava açılmadan önce mahkemece denetlenir.

Bu fark, kararı veren makam, inceleme aşaması ve başvuru yolu bakımından önemlidir. KYOK’a karşı CMK 173 uyarınca itiraz edilir; beraat kararına karşı ise kararın niteliğine göre kanun yoluna başvurulur.

Aynı olay hakkında yeniden dava açılabilir mi?

KYOK kararından sonra aynı fiil nedeniyle doğrudan kamu davası açılamaz. Öncelikle kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturabilecek nitelikte yeni bir delil elde edilmesi gerekir. Ayrıca bu konuda sulh ceza hâkimliğinin karar vermesi zorunludur.

Yeni delil, yalnız daha önceki delillerin farklı yorumlanması anlamına gelmez. Sonradan ortaya çıkan veya önceki değerlendirmede bulunmayan bilgi ve bulgunun yeterli şüphe oluşturabilecek nitelikte olması aranır. Bu güvence, şüphelinin aynı fiil nedeniyle belirsiz süreyle tekrar tekrar soruşturma tehdidi altında kalmasını önlemeye yöneliktir.

AİHM kararı sonrasında yeniden soruşturma

CMK 172/3 özel bir yeniden soruşturma yolu düzenler. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla KYOK’un etkin soruşturma yapılmadan verildiği tespit edilmişse, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talepte bulunulması hâlinde soruşturma yeniden açılır.

AİHM başvurusunun dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşmesi de madde kapsamındaki şartlarla aynı sonucu doğurabilir. Bu yol her KYOK kararı için genel bir yeniden inceleme imkânı değildir; maddede sayılan uluslararası süreç ve üç aylık talep süresi aranır.

Ek kovuşturmaya yer olmadığı kararı nedir?

Bir soruşturmada birden fazla şüpheli veya birden fazla fiil bulunabilir. Savcı bazı şüpheliler veya fiiller yönünden iddianame düzenlerken diğerleri bakımından KYOK verebilir. Uygulamada bu karar “ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar” olarak adlandırılır.

Kararın “ek” olarak isimlendirilmesi başvuru hakkını ortadan kaldırmaz. Suçtan zarar gören, kendisine tebliğ edilen kararın gerekçesini ve itiraz yolunu aynı usul çerçevesinde değerlendirebilir.

KYOK kararı incelenirken nelere bakılmalıdır?

• Karar hangi şüpheli ve hangi fiil hakkında verilmiştir?
• Gerekçe delil yetersizliği mi, yoksa kovuşturma engeli midir?
• Sunulan ve resen araştırılması gereken deliller toplanmış mıdır?
• Tanık, kamera, iletişim veya banka kaydı talepleri karşılanmış mıdır?
• Lehe ve aleyhe deliller birlikte değerlendirilmiş midir?
• Karar usulüne uygun tebliğ edilmiş midir?
• İtiraz süresi ve yetkili sulh ceza hâkimliği doğru gösterilmiş midir?
• Önceden KYOK varsa yeni delil ve hâkimlik kararı şartları oluşmuş mudur?

Sık sorulan sorular

Takipsizlik kararı ne demektir?

Soruşturma sonunda yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağı bulunmaması nedeniyle kamu davasının açılmamasıdır.

KYOK kararını kim verir?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı verir.

Takipsizlik kararına itiraz süresi kaç gündür?

Güncel düzenlemeye göre süre, kararın suçtan zarar görene tebliğinden itibaren iki haftadır.

Şüpheli takipsizlik kararını öğrenir mi?

Şüphelinin daha önce ifadesi alınmış veya sorgusu yapılmışsa karar kendisine bildirilir.

Eksik soruşturma itiraz nedeni olabilir mi?

Evet. Sonuca etkili olabilecek ulaşılabilir delillerin toplanmaması, itirazda olay ve delillerle somutlaştırılarak ileri sürülebilir.

Takipsizlikten sonra yeni delil çıkarsa ne olur?

Yeni delil yeterli şüphe oluşturabilecek nitelikteyse ve sulh ceza hâkimliği bu konuda karar verirse aynı fiil hakkında kamu davası açılabilir.

Takipsizlik kararı adli sicile işler mi?

KYOK bir mahkûmiyet hükmü değildir. Bu nedenle mahkûmiyet kaydı olarak adli sicile işlenmez.

Sonuç

CMK 172, soruşturmanın dava açılmadan sona erdiği hâlleri ve aynı fiil hakkında yeniden dava açılmasının güvencelerini düzenler. Kararın gerekçesi, toplanan deliller, tebliğ tarihi ve iki haftalık itiraz süresi birlikte incelenmelidir. Eksik soruşturma veya yeni delil iddiası, dosyadaki somut bilgi ve belgelerle açıklanmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.