Tanık veya bilirkişi başka bir mahkemede, naip hâkim önünde ya da görüntülü bağlantıyla dinlenecekse tarafların bu işlemin gününü önceden bilmesi gerekir. CMK 181, dinleme gününün kimlere bildirileceğini, tutanak örneğinin kimlere verileceğini ve tutuklu sanığın hangi durumda hazır bulunabileceğini düzenler.

Bildirim, tarafların dinlemeyi takip etmesine, soru hazırlamasına ve beyana karşı açıklama yapmasına imkân verir. Bu nedenle yalnız işlemin yapılmış olması değil, ilgililerin usulüne uygun biçimde haberdar edilmesi de önemlidir.

CMK 181 Güncel Madde Metni

Tanık ve bilirkişinin dinleneceği günün bildirilmesi

Madde 181 – (1) Tanık veya bilirkişilerin dinlenmesi için belirlenen gün, Cumhuriyet savcısına, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve müdafiine bildirilir. Düzenlenen tutanağın örneği hazır bulunan Cumhuriyet savcısına ve müdafie verilir.

(2) Yeniden keşif ve muayeneye ihtiyaç duyulursa, yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.

(3) Tutuklu olan sanık, ancak tutuklu bulunduğu yer mahkemesinde yapılacak bu tür işlerde hazır bulundurulmasını isteyebilir. Ancak, hâkim veya mahkeme tarafından zorunlu sayılan hâllerde tutuklu bulunan şüpheli veya sanığın da bu tür işlerde hazır bulunmasına karar verilebilir.

CMK 181’in Amacı ve Kapsamı

Maddenin amacı, esas mahkeme dışında gerçekleştirilen delil işlemlerinin taraflardan habersiz yürütülmesini önlemektir. Tanık veya bilirkişinin dinleneceği gün önceden bildirilerek iddia ve savunma makamlarına işlemi takip etme olanağı sağlanır.

CMK 181, önceki maddede düzenlenen naip hâkim, istinabe ve uzaktan dinleme yöntemlerini tamamlar. Bu yöntemlerin hangi şartlarda uygulanabileceği CMK 180 istinabe ve görüntülü dinleme yazısında açıklanmıştır.

İkinci fıkra, bildirim ve tutanak kurallarını yeniden yapılacak keşif ve muayene işlemlerine de uygular. Üçüncü fıkra ise tutuklu sanığın bu işlemlere katılma talebini ve mahkemenin zorunluluk değerlendirmesini özel olarak düzenler.

Dinleme Günü Kimlere Bildirilir?

Tanık veya bilirkişinin dinleneceği gün şu kişilere bildirilmelidir:

• Cumhuriyet savcısı.
• Suçtan zarar gören.
• Suçtan zarar görenin vekili.
• Sanık.
• Sanığın müdafii.

Kanun, bildirimin yalnız avukatlara yapılmasını yeterli görmemiş; suçtan zarar göreni ve sanığı da açıkça saymıştır. Dosyada vekil veya müdafi bulunması, somut tebligat ve bildirim kuralları ayrıca değerlendirilmek kaydıyla, maddedeki kişi listesinin göz ardı edilmesine yol açmamalıdır.

Dinleme günü belirlenirken bildirimin ilgililere ulaşması ve hazırlık yapabilecekleri bir zaman bırakılması gerekir. İşlem saati, yapılacağı mahkeme veya bağlantı yeri ve dosya bilgileri tereddüt oluşturmayacak açıklıkta olmalıdır.

Bildirim Neden Önemlidir?

Tanık beyanı olayın oluş biçimini; bilirkişi açıklaması ise teknik veya uzmanlık gerektiren bir konuyu etkileyebilir. Tarafların gün ve yer bilgisini önceden öğrenmesi, beyanın konusu hakkında hazırlanmasını ve gerekli soruları belirlemesini sağlar.

Bildirim, duruşmaya veya istinabe işlemine mutlaka katılma zorunluluğu doğuran bir hüküm değildir. Ancak kişinin katılmayı tercih edebilmesi için gerçek ve kullanılabilir bir haberdar olma imkânı bulunmalıdır.

Sanık ile Cumhuriyet savcısının çağıracağı tanık ve bilirkişilerin ad ve adreslerini karşılıklı bildirmesi ise CMK 179 tanık ve bilirkişi bildirimi kapsamında ayrı bir yükümlülüktür.

Bildirimde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

CMK 181 açıkça “belirlenen gün”ün bildirilmesini düzenler. Bildirimin amacına ulaşabilmesi için tarih yanında işlemin saati ve nerede yapılacağı da anlaşılır olmalıdır.

Uygulamada bildirim belgesinde şu bilgilerin bulunması önem taşır:

• Esas mahkemenin adı ve dosya numarası.
• Tanık veya bilirkişinin kimliği.
• Dinlemenin tarihi ve saati.
• İşlemi yapacak mahkeme veya naip hâkim.
• Görüntülü bağlantı kullanılacaksa bağlantı yeri.
• İşlemin tanık dinleme mi bilirkişi dinleme mi olduğu.

Yanlış mahkeme, eksik saat veya belirsiz adres ilgilinin işleme katılmasını fiilen güçleştirebilir. Böyle bir sorun öğrenildiğinde mahkemeye gecikmeden bildirilmesi ve doğru bilginin istenmesi gerekir.

Bildirim Yapılmazsa Ne Olur?

CMK 181, bildirim yapılmamasının her dosyada doğrudan hangi sonucu doğuracağını ayrıca belirtmez. Değerlendirmede eksikliğin tarafın işlemi takip etme, soru sorma veya açıklama yapma imkânını somut olarak etkileyip etkilemediği önemlidir.

İlgili kişi, dinleme gününden haberdar edilmediğini öğrendiğinde hangi hakkı kullanamadığını açıklamalıdır. Tanığa yöneltilecek sorular, bilirkişi görüşüne karşı sunulacak itiraz veya beyanın yeniden alınması ihtiyacı somut biçimde belirtilmelidir.

Bildirim eksikliğine ilişkin talebin ve mahkemenin verdiği kararın tutanağa geçirilmesi gerekir. Sonraki incelemelerde işlemin tarihi, bildirimin kime ve ne zaman yapıldığı ile tarafın ileri sürdüğü itiraz dosya kayıtları üzerinden değerlendirilir.

Dinleme Tutanağının Örneği Kimlere Verilir?

Birinci fıkraya göre düzenlenen tutanağın örneği, hazır bulunan Cumhuriyet savcısına ve müdafie verilir. Kanun burada hazır bulunma koşulunu açıkça arar.

Tutanakta dinlenen kişinin kimliği, hazır bulunanlar, sorular, cevaplar, itirazlar ve varsa teknik bağlantı sorunları doğru biçimde gösterilmelidir. Tutanak örneği alındığında beyanın eksik veya yanlış yazıldığı düşünülüyorsa bu durum gecikmeden ileri sürülmelidir.

Ses veya görüntü kaydı alınmış olması, tutanak düzenlenmesi ve örneğinin verilmesine ilişkin kuralı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kayıt ile tutanak arasında fark iddia ediliyorsa her iki materyalin birlikte incelenmesi talep edilebilir.

Yeniden Keşif ve Muayenede Bildirim

Dosyada daha önce keşif veya muayene yapılmış olsa da yeni bir olgunun ortaya çıkması, işlemin eksik kalması veya teknik değerlendirmenin yenilenmesi gerekebilir. CMK 181/2, yeniden keşif ve muayene yapılacaksa birinci fıkradaki bildirim ve tutanak hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

Bu nedenle yeniden yapılacak işlemin günü Cumhuriyet savcısına, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve müdafiine bildirilmelidir. Ceza yargılamasında keşfin amacı ve yürütülme biçimi hakkında CMK 83 ceza davasında keşif yazısı incelenebilir.

Muayene işleminin konusu insan bedeni veya ölüm olayıyla bağlantılıysa işlemin niteliğine göre adli muayene ve otopsiye ilişkin özel hükümler de uygulanabilir. Bu konuda CMK 86 adli muayene düzenlemesi ayrıca önem taşır.

Tutuklu Sanık Hazır Bulunmayı İsteyebilir mi?

Tutuklu sanık, kural olarak ancak tutuklu bulunduğu yer mahkemesinde yapılacak tanık veya bilirkişi dinleme, yeniden keşif ya da muayene gibi işlerde hazır bulundurulmasını isteyebilir. Sanığın başka bir yerde yapılacak her işlem için sevk talep edebileceği yönünde genel bir hak tanınmamıştır.

Bununla birlikte hâkim veya mahkeme, zorunlu gördüğü hâllerde tutuklu şüpheli ya da sanığın bu tür işlerde hazır bulunmasına karar verebilir. Bu ikinci durumda değerlendirme yalnız sanığın talebine değil, işlemin niteliğine ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için hazır bulunmanın gerekliliğine dayanır.

Sanığın beyanı doğrudan takip etmesinin, kişiyi teşhis etmesinin veya müdafiiyle birlikte soruların belirlenmesine katkı sunmasının zorunlu olup olmadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Hazır Bulunma Talebi Nasıl Yapılır?

Tutuklu sanık veya müdafii, işlemin gününü öğrendikten sonra yazılı dilekçeyle hazır bulundurulma talebinde bulunabilir. Talepte işlemin nerede yapılacağı, sanığın katılımının neden gerekli olduğu ve kullanılması amaçlanan usulî haklar açıklanmalıdır.

Talebin reddi hâlinde gerekçenin ve varsa itirazların dosyaya geçirilmesi önemlidir. Yalnız “katılmak istiyorum” ifadesi yerine tanığa soru yöneltme, teşhis, çelişkinin açıklanması veya bilirkişi değerlendirmesine karşı beyanda bulunma ihtiyacı somutlaştırılmalıdır.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

• Bildirim yapılacak kişilerin tamamı dosya üzerinden kontrol edilmelidir.
• Tarih, saat, mahkeme ve bağlantı yeri açıkça gösterilmelidir.
• Bildirim ile işlem arasında hazırlanmayı mümkün kılan zaman bulunmalıdır.
• Hazır bulunan savcı ve müdafie tutanak örneği verilmelidir.
• Teknik kesintiler ve tarafların yönelttiği sorular tutanağa yazılmalıdır.
• Yeniden keşif ve muayenede de aynı bildirim kuralı uygulanmalıdır.
• Tutuklu sanığın hazır bulunma talebi somut gerekçelerle sunulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tanığın dinleneceği gün sanığa bildirilir mi?

Evet. CMK 181, belirlenen günün sanığa ve müdafiine bildirilmesini açıkça öngörür.

Dinleme günü suçtan zarar görene de bildirilir mi?

Evet. Gün, suçtan zarar görene ve varsa vekiline de bildirilmelidir.

Cumhuriyet savcısına bildirim yapılması gerekir mi?

Evet. Tanık veya bilirkişinin dinleneceği gün Cumhuriyet savcısına bildirilir.

Dinleme tutanağının örneği herkese verilir mi?

CMK 181/1, tutanak örneğinin hazır bulunan Cumhuriyet savcısına ve müdafie verilmesini düzenler.

Yeniden keşif yapılırsa taraflara haber verilir mi?

Evet. Yeniden keşif ve muayene gerektiğinde birinci fıkradaki bildirim ve tutanak hükümleri uygulanır.

Tutuklu sanık başka şehirdeki dinlemeye katılabilir mi?

Kural olarak yalnız tutuklu bulunduğu yer mahkemesindeki işlemde hazır bulundurulmayı isteyebilir. Mahkeme zorunlu görürse başka bir işlem için de hazır bulunmasına karar verebilir.

Bildirim yapılmadığı öğrenilirse ne yapılmalıdır?

Kullanılamayan soru sorma veya açıklama hakkı somutlaştırılmalı, gerekli işlem mahkemeden istenmeli ve itirazın tutanağa geçirilmesi sağlanmalıdır.

Sonuç

CMK 181, tanık ve bilirkişi dinleme gününün savcıya, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve müdafiine bildirilmesini güvence altına alır. Hazır bulunan savcı ve müdafie tutanak örneği verilir; aynı kurallar yeniden keşif ve muayenede de uygulanır.

Tutuklu sanığın hazır bulunma imkânı işlemin yeri ve mahkemenin zorunluluk değerlendirmesine bağlıdır. Bildirim eksikliği veya teknik aksaklık varsa bunun tarafın hangi usulî hakkını etkilediği açıkça belirtilmeli ve dosya tutanağına yansıtılmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.