CMK 4 Resen Görev Kararı ve Görev Uyuşmazlığı

Avukat İltan Ekmekçioğlu, Uygulamada Sık Karşılaşılan Suçlar ve Yargılaması kitabı

CMK 4 görev uyuşmazlığı ve resen görev incelemesi, ceza davasına bakan mahkemenin kanunen görevli olup olmadığını kendiliğinden değerlendirmesini düzenler. Mahkeme, tarafların itirazını beklemeden kovuşturma evresinin her aşamasında görev konusunda karar verebilir.

İki mahkeme arasında görev uyuşmazlığı çıkarsa görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler. Bu düzenleme, CMK 3 görevli mahkeme kuralını tamamlar; ceza muhakemesinin kapsamı ve temel kavramları için CMK 1 ile CMK 2 yazıları da incelenebilir.

CMK 4 Güncel Madde Metni

Re’sen görev kararı ve görevde uyuşmazlık

MADDE 4. (1) Davaya bakan mahkeme, görevli olup olmadığına kovuşturma evresinin her aşamasında re’sen karar verebilir. 6 ncı madde hükmü saklıdır.

(2) Görev konusunda mahkemeler arasında uyuşmazlık çıktığında, görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler.

CMK 4 Madde Gerekçesi

Görev, kamu düzeniyle doğrudan ilgilidir ve şüpheli ve sanık yönünden de tabiî hâkim ilkesine göre güvence oluşturur. Bu nedenle görev “madde bakımından yetki” sorununun, Cumhuriyet savcısı, katılan ve sanık ileri sürmese de mahkemece kovuşturmanın her aşamasında re’sen göz önünde bulundurulması gerekir. Ancak, iddianamenin kabulünden sonra, suçun yargılamasının alt dereceli bir mahkemeye ait olduğundan söz edilerek görevsizlik kararı verilemeyeceğine ilişkin 6 ıncı madde hükmü saklıdır.

Maddenin birinci fıkrası bu kuralı açıklamaktadır.

Maddenin ikinci fıkrasında ise, mahkemeler arasında olumlu veya olumsuz görev uyuşmazlığı çıktığında görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkemenin belirleyeceği hükme bağlanmıştır. Bu fıkra çerçevesinde, aynı yargı sistemi içinde yer alan mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıkları söz konusudur.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 4, ceza davasının kanunun görevlendirdiği mahkemede görülmesini güvence altına alır. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, taraflar görev konusunda anlaşamaz ve mahkemenin incelemesi bir tarafın itirazına bağlı değildir.

Madde kovuşturma evresindeki görev incelemesini ve aynı yargı sistemi içindeki mahkemeler arasında çıkan görev uyuşmazlığının çözümünü kapsar. Yer bakımından yetki uyuşmazlığı ise görev uyuşmazlığından farklıdır.

Mahkeme Görevini Ne Zaman Resen İnceler?

Davaya bakan mahkeme, kovuşturma evresinin her aşamasında görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler. İddianamenin kabulü sonrasında, duruşma hazırlığında, duruşma sırasında veya hükümden önce görev sorunu fark edilebilir.

Sanık, müdafi, katılan veya vekil görev sorununu mahkemeye bildirebilir. Ancak bildirimin yapılmamış olması mahkemenin resen inceleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

CMK 6 Sınırlaması Ne Anlama Gelir?

CMK 4 birinci fıkrası, CMK 6 hükmünü saklı tutar. Buna göre duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden söz edilerek görevsizlik kararı verilip dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.

Bu sınırlama, her görev sorununun göz ardı edileceği anlamına gelmez. Dosyanın daha yüksek görevli bir mahkemenin alanına girdiği veya özel bir görev kuralının uygulanması gerektiği iddiası, ilgili görev hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Olumlu ve Olumsuz Görev Uyuşmazlığı

Olumlu görev uyuşmazlığı, birden fazla mahkemenin aynı işe bakmakta kendisini görevli görmesi hâlinde gündeme gelir. Olumsuz görev uyuşmazlığı ise mahkemelerin karşılıklı olarak görevsizlik kararı vermesi ve hiçbirinin işi üstlenmemesi durumunda ortaya çıkar.

Her farklı değerlendirme kendiliğinden görev uyuşmazlığı oluşturmaz. Kararların niteliği, kanun yolu ve kesinleşme durumu dosya üzerinden kontrol edilmelidir.

Görevli Mahkemeyi Hangi Merci Belirler?

CMK 4/2 uyarınca uyuşmazlığı, görev konusunda karşı karşıya gelen mahkemelerin ortak yüksek görevli mahkemesi çözer. Belirlenecek merci, uyuşmazlığa taraf mahkemelerin yargı teşkilatındaki konumuna göre tespit edilir.

Başvuruda mahkemelerin görev kararları, dosyanın gönderilme kayıtları ve kararların kesinleşme bilgileri birlikte incelenir. Tarafların görevli mahkeme konusunda uzlaşması, ortak yüksek görevli mahkemenin belirleme yetkisinin yerine geçmez.

Görev Kararının Hukuki Sonuçları

Mahkeme görevsiz olduğuna karar verirse, dosyanın görevli kabul edilen mahkemeye gönderilmesi süreci CMK 5 görevsizlik kararı ve ilgili hükümler çerçevesinde yürütülür. Bir görev uyuşmazlığı doğmuşsa, uyuşmazlık çözülmeden esas yargılamaya devam edilmesi dosyada yeni usul sorunları yaratabilir.

Görevsiz mahkemenin yaptığı işlemlerin durumu CMK 7 ile bağlantılıdır. Gecikmesinde sakınca bulunan işlemler dışındaki işlemlerin geçerliliği, görev kararı ve işlem türü birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Sonuç

CMK 4 görev uyuşmazlığı düzenlemesi, ceza davasının kanunen görevli mahkemede görülmesini sağlar. Mahkeme görev konusunu resen inceler; tarafların talebi bulunmasa da kovuşturmanın her aşamasında karar verebilir.

Birden fazla mahkeme arasında olumlu veya olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğunda görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler. Somut dosyada CMK 4; CMK 3, 5, 6 ve 7 hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynakça

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Av. İltan Ekmekçioğlu