CMK 6 Görevsizlik Kararı Verilemeyecek Hâl

Avukat İltan Ekmekçioğlu, Uygulamada Sık Karşılaşılan Suçlar ve Yargılaması kitabı

CMK 6 görevsizlik kararı verilemeyecek hâl, duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini yasaklar. Üst dereceli mahkeme, yalnız bu nedenle görevsizlik kararı veremez ve yargılamayı sürdürür.

Kural, görevin resen incelenmesini düzenleyen CMK 4 ile görevsizlik kararının şartlarını açıklayan CMK 5 görevsizlik kararı hükümlerinin özel bir sınırını oluşturur.

CMK 6 Güncel Madde Metni

Görevsizlik kararı verilemeyecek hâl

MADDE 6. (Değişik: 6/12/2006 – 5560/16 md.)

(1) Duruşmada suçun hukukî niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.

Madde metni 24 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat üzerinden doğrulanmıştır.

CMK 6 Madde Gerekçesi

Bu madde ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasında yer alan ilkeye bir istisna getirilmektedir. Tasarının temel amaçlarından birisi, adil yargılama esas olmakla beraber, davaların sür’atle sonuçlandırılması olduğundan 181 inci maddeye göre iddianamenin kabulü kararı verildikten sonra, suçun yargılamasının madde itibarıyla alt dereceli bir mahkemenin yetkisinde olduğundan söz edilerek görevsizlik kararı verilemeyecek, madde itibarıyla yüksek dereceli mahkeme artık yargılamayı sürdürerek kovuşturma evresindeki işlemleri gerçekleştirerek davayı hükme ulaştıracaktır. Doğal olarak, iddianamenin iadesine bu nedenle karar verdiğinde görevli mahkeme de gösterilecektir.

Yukarıdaki metin maddenin ilk kabul gerekçesidir. Yürürlükteki madde 6 Aralık 2006 tarihli değişiklikten sonraki metindir; güncel uygulamada yukarıda aktarılan yürürlükteki hüküm esas alınmalıdır.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 6’nın amacı, duruşma başladıktan sonra yalnız hukuki nitelendirme değişikliği nedeniyle dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini önlemek ve yargılamanın gereksiz yere uzamasının önüne geçmektir.

Kural, duruşmada ortaya çıkan yeni değerlendirmeye göre fiilin alt dereceli bir mahkemenin görev alanında kalabileceği durumlara ilişkindir. Her görev sorununun görmezden gelinmesi veya dosyanın hiçbir koşulda başka mahkemeye gönderilememesi anlamına gelmez.

Suçun Hukuki Niteliğinin Değişmesi Ne Demektir?

Hukuki nitelendirme, iddianamede anlatılan fiilin hangi suç tipine ve kanun hükmüne uyduğunun belirlenmesidir. Duruşmada deliller tartışıldıkça fiilin iddianamedeki değerlendirmeden farklı bir suçu oluşturabileceği sonucuna varılabilir.

CMK 6 bakımından önemli olan, bu değişikliğin dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesine gerekçe yapılmasıdır. Fiilin olay örgüsü ile yalnız hukuki adlandırmanın değişmesi birbirinden ayrılmalıdır.

Alt Dereceli Mahkeme Ne Anlama Gelir?

Alt dereceli mahkeme, görev düzeni içinde davaya bakan mahkemeden daha aşağı görev düzeyinde bulunan ceza mahkemesini ifade eder. Örneğin daha yüksek görevli mahkemenin, yalnız suçun yeni hukuki niteliğinin daha düşük görev alanında kaldığını düşünmesi CMK 6’daki sınırlamayı gündeme getirebilir.

Hangi mahkemenin alt veya üst dereceli olduğu, genel mahkeme teşkilatı ve varsa özel görev kuralları birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Kuralın Uygulanma Şartları

Kovuşturma evresinde duruşma yürütülüyor olmalıdır.
Suçun hukuki niteliğinin değiştiği değerlendirilmelidir.
Yeni nitelendirme dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini gündeme getirmelidir.
Görevsizlik kararının gerekçesi bu hukuki nitelendirme değişikliği olmalıdır.

Bu koşullar birlikte bulunduğunda mahkeme yalnız bu gerekçeyle görevsizlik kararı veremez.

Mahkeme Ne Yapmalıdır?

CMK 6 kapsamındaki durumda davaya bakan mahkeme yargılamayı sürdürür. Delilleri değerlendirir, tarafların açıklamalarını alır ve davayı kendi görev alanı içinde sonuçlandırır.

Hukuki nitelendirme değişikliği sanığın savunmasını etkiliyorsa, ek savunma hakkına ilişkin hükümler ayrıca gözetilmelidir. Görev kuralı, savunma hakkının sınırlandırılması sonucunu doğurmaz.

CMK 6 ile CMK 5 Arasındaki Fark

CMK 5, iddianamenin kabulünden sonra işin davaya bakan mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşıldığında dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini düzenler.

CMK 6 ise duruşmada yalnız suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden söz edilerek dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini yasaklar. Bu nedenle görevsizlik değerlendirmesinde hem genel kural hem de özel sınırlama birlikte incelenmelidir.

Daha Yüksek Görevli Mahkeme Söz Konusuysa

CMK 6’daki yasak, dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesiyle sınırlıdır. Duruşmada işin davaya bakan mahkemenin görevini aştığı ve daha yüksek görevli mahkemenin alanına girdiği anlaşılırsa CMK 4 ve 5 kapsamında görev değerlendirmesi yapılır.

Bu ayrım, kararın yönünü ve dosyanın gönderilip gönderilemeyeceğini doğrudan etkiler.

İlgili Kişiler ve Makamlar

Davaya bakan ceza mahkemesi, CMK 6 sınırlamasını resen gözetir.
Cumhuriyet savcısı hukuki nitelendirme ve görev konusunda görüş bildirir.
Sanık ve müdafi, görevsizlik talebine veya hukuki nitelendirme değişikliğine karşı açıklama yapabilir.
Katılan ve vekil, görev ve hukuki nitelendirme konusundaki görüşlerini sunabilir.

Süre ve Usul

CMK 6, ayrı bir başvuru veya talep süresi düzenlemez. Mahkeme, duruşmada ortaya çıkan hukuki nitelendirme değişikliğini ve göreve etkisini yargılamanın bulunduğu aşamada değerlendirir.

Görev konusunda verilen kararın kanun yolu, bildirimi ve süre hesabı kararın türüne ve CMK’nın genel hükümlerine göre ayrıca incelenir.

İncelenecek Belgeler ve Kayıtlar

İddianame ve iddianamenin kabulü kararı,
İddianamede anlatılan fiil ve sevk maddeleri,
Duruşma tutanakları,
Hukuki nitelendirmeyi etkileyen deliller,
Sanığın ek savunmasına ilişkin kayıtlar,
Genel ve özel görev hükümleri,
Varsa görevsizlik talebi ve taraf beyanları,
Mahkemenin görev konusunda verdiği ara kararlar.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

CMK 6’nın bütün görevsizlik kararlarını yasakladığını sanmak,
Kuralın yalnız alt dereceli mahkemeye gönderme bakımından geçerli olduğunu gözden kaçırmak,
Fiilin değişmesi ile hukuki nitelendirmenin değişmesini aynı kabul etmek,
Duruşma öncesi ve duruşma sırasındaki görev değerlendirmelerini birbirine karıştırmak,
Hukuki nitelendirme değiştiğinde ek savunma hakkını incelememek,
CMK 4, 5 ve 6 hükümlerini birlikte değerlendirmemek,
Özel görev kurallarını dosya kapsamından bağımsız ele almak.

Somut Olay Kontrol Listesi

Duruşma başlamış mı?
İddianamede fiil nasıl anlatılmış?
İddianamedeki hukuki nitelendirme hangisi?
Duruşmada hangi delil veya açıklama yeni değerlendirmeye yol açtı?
Fiilin kendisi mi, yalnız hukuki nitelendirmesi mi değişti?
Yeni nitelendirme hangi mahkemenin görev alanına giriyor?
Dosyanın gönderilmesi düşünülen mahkeme alt dereceli mi?
Görevsizlik talebinin tek gerekçesi hukuki nitelendirme değişikliği mi?
Daha yüksek görevli veya özel görevli mahkeme ihtimali var mı?
Sanığa ek savunma imkânı tanınması gerekiyor mu?
Görev konusunda daha önce karar verilmiş mi?

Sık Sorulan Sorular

CMK 6 neyi düzenler?

CMK 6, duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle görevsizlik kararı verilerek dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilemeyeceğini düzenler.

Mahkeme her durumda görevsizlik kararı veremez mi?

Hayır. Yasak bütün görev sorunlarını kapsamaz; yalnız duruşmada hukuki nitelendirme değişikliğine dayanılarak dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini engeller.

Dava alt dereceli mahkemenin görevine giriyorsa ne olur?

Bu sonuç yalnız duruşmada suçun hukuki niteliğinin değişmesinden kaynaklanıyorsa davaya bakan mahkeme dosyayı alt dereceli mahkemeye gönderemez ve yargılamayı sürdürür.

Dosya daha yüksek görevli mahkemeye gönderilebilir mi?

İşin davaya bakan mahkemenin görevini aştığı anlaşılırsa CMK 4 ve 5 hükümleri çerçevesinde görevsizlik değerlendirmesi yapılabilir.

Hukuki nitelendirme değişince ek savunma gerekir mi?

Yeni hukuki nitelendirme sanığın savunmasını etkiliyorsa, ek savunma hakkına ilişkin hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

CMK 6 için belirli bir başvuru süresi var mı?

Madde ayrı bir başvuru süresi öngörmez. Mahkeme sınırlamayı duruşmada görev incelemesi yaparken gözetir.

CMK 6 görevsizlik kararına itirazı mı düzenler?

Hayır. Görevsizlik kararına itiraz CMK 5/2 ve genel kanun yolu hükümleri kapsamında değerlendirilir; CMK 6 belirli bir görevsizlik kararının verilemeyeceği hâli düzenler.

Sonuç

CMK 6 görevsizlik kararı verilemeyecek hâl, duruşmada yalnız hukuki nitelendirme değişikliğine dayanılarak dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini önler. Böylece yargılamanın görevli üst dereceli mahkemede sürdürülmesi sağlanır.

Somut olayda fiilin mi yoksa yalnız hukuki nitelendirmenin mi değiştiği, gönderilmek istenen mahkemenin görev derecesi ve savunma hakkı birlikte incelenmelidir.

Kaynakça

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Av. İltan Ekmekçioğlu