CMK 73 Sahte Para ve Değerler Nasıl İncelenir?

Bir banknotun sahte olduğundan şüphelenilmesi, tek başına parada sahtecilik suçunun işlendiğini veya parayı elinde bulunduran kişinin suçlu olduğunu göstermez. Ceza soruşturmasında öncelikle elkonulan para ya da değerin teknik olarak incelenmesi ve gerçeğinin belirlenmesi gerekir.

CMK 73, bu incelemenin hangi kurumlar üzerinden yapılacağını düzenler. Hüküm, yalnız örnek olarak seçilen birkaç banknotu değil, elkonulan para ve değerlerin tamamını kapsayan özel bir inceleme usulü öngörür.

CMK 73 Güncel Madde Metni

Sahte para ve değerler üzerinde yapılacak incelemeler

Madde 73 –

(1) Para ve Devlet tarafından çıkarılan tahvil ve Hazine bonosu gibi değerler üzerinde işlenen sahtecilik suçlarında, elkonulan para ve değerlerin hepsi, bunların asıllarını tedavüle çıkaran kurumların merkez veya taşra birimlerine incelettirilir.

(2) Yabancı devletlerin paraları ve değerleri hakkında da, yetkili Türk makamlarının görüşlerinin alınmasına karar verilir.

CMK 73 Ne Düzenler?

Madde, para ile Devlet tarafından çıkarılan tahvil ve Hazine bonosu gibi değerler üzerindeki sahtecilik iddialarında uygulanacak teknik inceleme yolunu gösterir. İnceleme, elkonulan değerin aslını tedavüle çıkaran kurumun merkez veya taşra birimine yaptırılır.

Buradaki amaç, sahtecilik değerlendirmesinin para veya değerin güvenlik özelliklerini bilen yetkili kurum tarafından yapılmasıdır. Yabancı para ve değerlerde ise yetkili Türk makamlarının görüşünün alınmasına karar verilir.

Elkonulan Paraların Tamamı İncelenir mi?

Evet. Madde metni, elkonulan para ve değerlerin “hepsinin” incelettirilmesini emreder. Bu ifade, yalnız belirli örneklerin seçilip kalanlar hakkında varsayıma dayalı sonuç çıkarılmaması bakımından önemlidir.

Aynı olayda çok sayıda banknot bulunması hâlinde her birinin seri, güvenlik özelliği ve fiziksel yapısı farklı olabilir. Bazılarının sahte, bazılarının gerçek çıkması mümkündür. Bu nedenle materyallerin sayımı, ayırt edici özellikleri ve muhafaza zinciri tutanağa bağlanmalıdır.

İncelemeyi Hangi Kurum Yapar?

Kanun, para veya değerin aslını tedavüle çıkaran kurumun merkez ya da taşra birimini yetkili kabul eder. Yetkili kurum, gönderilen materyalin gerçek olup olmadığını teknik yöntemlerle inceler ve sonucunu soruşturma veya kovuşturma makamına bildirir.

Genel bilirkişi atanması CMK 63 bilirkişi atanması kapsamında düzenlenirken CMK 73, sahte para ve belirli değerler için özel bir inceleme mercii gösterir.

Yabancı Para Nasıl İncelenir?

Şüpheli materyal yabancı bir devlete ait para veya değer ise yetkili Türk makamlarının görüşünün alınmasına karar verilir. Böylece yabancı paranın güvenlik özellikleri ve gerçekliği resmî kanallar üzerinden değerlendirilir.

Döviz bürosunda, bankada veya günlük alışverişte ele geçen yabancı banknotlar da bu kapsama girebilir. Paranın yabancı olması, delil olarak muhafaza edilmesi ve teknik inceleme yapılması gereğini ortadan kaldırmaz.

Elkoyma ile Sahtecilik Tespiti Aynı Şey midir?

Hayır. Elkoyma, şüpheli para veya değerin delil olarak koruma altına alınmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. Materyalin gerçekten sahte olup olmadığı ise inceleme sonucunda belirlenir.

Yalnız paraya elkonulmuş olması, parayı kabul eden veya taşıyan kişi yönünden mahkûmiyet sonucu doğurmaz. Kişinin paranın sahte olduğunu bilip bilmediği, parayı nasıl edindiği ve dolaşıma sokmaya yönelik davranışı ayrıca araştırılır.

Sahte Para Raporunda Neler Önemlidir?

İnceleme sonucunun hangi materyale ait olduğu tereddütsüz anlaşılmalıdır. Tutanaktaki adet, seri veya ayırt edici bilgiler ile inceleme raporundaki bilgiler birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Raporda kullanılan yöntem, teknik bulgular ve her bir materyal hakkındaki sonuç açık olmalıdır. Eksik veya çelişkili bir rapor söz konusuysa taraflar açıklama, ek rapor ya da yeni inceleme talep edebilir.

Raporun taraflara verilmesi ve itiraz imkânları CMK 67 bilirkişi raporuna itiraz yazısında açıklanmıştır.

Parada Sahtecilik Suçu ile CMK 73 Arasındaki Fark

CMK 73 bir suç tanımı veya ceza hükmü değildir. Sahte olduğu düşünülen para ve değerlerin ceza muhakemesinde nasıl inceleneceğini düzenleyen usul hükmüdür.

Suçun fiilleri ve yaptırımı için TCK 197 parada sahtecilik suçu; para hükmünde kabul edilen değerler için TCK 198 paraya eşit sayılan değerler yazıları incelenebilir.

Paranın teknik olarak sahte çıkması, onu elinde bulunduran herkesin otomatik olarak cezalandırılacağı anlamına gelmez. Ceza sorumluluğu bakımından kişinin bilgisi, iradesi ve somut davranışı ayrıca ispatlanmalıdır.

Sahte Para Şüphesiyle Karşılaşan Kişi Ne Yapmalı?

Şüpheli para yeniden ödeme aracı olarak kullanılmamalıdır. Bilerek dolaşıma sokma girişimi ceza sorumluluğu doğurabilir. Para mevcut hâliyle korunmalı ve yetkili kolluk, savcılık veya ilgili kuruma teslim edilmelidir.

Paranın nereden ve ne zaman alındığını gösteren banka kaydı, ATM bilgisi, alışveriş belgesi, kamera görüntüsü veya tanık bilgileri korunmalıdır. Bu veriler, kişinin parayı nasıl edindiğinin ve sahte olduğunu bilip bilmediğinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Savunma Bakımından Hangi Hususlar İncelenir?

• Elkonulan para ve değerlerin tamamının incelemeye gönderilip gönderilmediği,
• Elkoyma ve teslim tutanaklarındaki adet ve ayırt edici bilgilerin uyumu,
• İncelemeyi yapan birimin kanunda belirtilen yetkili kurum olup olmadığı,
• Raporun her materyal hakkında ayrı ve denetlenebilir sonuç içerip içermediği,
• Şüpheli veya sanığın parayı edinme biçimi ve sahte olduğunu bilip bilmediği,
• Paranın dolaşıma sokulmasına yönelik somut hareket bulunup bulunmadığı,
• Raporun taraflara bildirilip itiraz imkânı tanınıp tanınmadığı.

Sık Sorulan Sorular

CMK 73 hangi durumlarda uygulanır?

Para ile Devlet tarafından çıkarılan tahvil ve Hazine bonosu gibi değerler üzerinde sahtecilik şüphesi bulunması ve bunlara elkonulması hâlinde uygulanır.

Sahte olduğu düşünülen banknotların tamamı incelenir mi?

Evet. CMK 73, elkonulan para ve değerlerin hepsinin yetkili kuruma incelettirilmesini öngörür.

Sahte para incelemesini polis yapabilir mi?

Kolluk delili tespit edip muhafaza altına alabilir; teknik inceleme ise paranın veya değerin aslını tedavüle çıkaran kurumun merkez ya da taşra birimine yaptırılır.

Yabancı banknotlar nasıl incelenir?

Yabancı devletlerin para ve değerleri hakkında yetkili Türk makamlarının görüşünün alınmasına karar verilir.

Paraya elkonulması onun sahte olduğunu kanıtlar mı?

Hayır. Elkoyma bir koruma tedbiridir. Paranın sahte olup olmadığı yetkili kurum tarafından yapılan teknik incelemeyle belirlenir.

Sahte para raporuna itiraz edilebilir mi?

Evet. Rapor eksik veya çelişkiliyse açıklama, ek rapor veya yeni inceleme talep edilebilir. Talep dosyanın evresine göre süresinde sunulmalıdır.

Sahte parayı bilmeden alan kişi cezalandırılır mı?

Paranın sahte çıkması tek başına ceza sorumluluğu için yeterli değildir. Kişinin bilgisi, parayı edinme biçimi ve sonraki davranışları somut delillerle değerlendirilir.

Sonuç

CMK 73, sahte para ve Devlet tarafından çıkarılan değerlerle ilgili ceza dosyalarında özel bir inceleme usulü getirir. Elkonulan materyallerin tamamı, asıllarını tedavüle çıkaran kurumun merkez veya taşra biriminde incelettirilmelidir.

Teknik rapor suçun maddi konusunun gerçekliğini belirler; kişinin ceza sorumluluğu ise bilgi, irade ve davranışına ilişkin diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.