Ceza dosyasına sunulan bilirkişi raporu taraflar için kesin ve değiştirilemez bir sonuç değildir. CMK 67; raporun nasıl hazırlanacağını, farklı bilirkişi görüşlerinin nasıl gösterileceğini, raporun ilgililere verilmesini, itiraz ve yeni inceleme istemini ve bilimsel uzman mütalaası alınmasını düzenler.
Uygulamada özellikle raporun hukukî değerlendirme içerip içermediği, taraflara inceleme ve itiraz imkânı tanınıp tanınmadığı ve teknik eksikliklerin somut biçimde gösterilip gösterilmediği önem taşır. Bilirkişi görevlendirmesindeki sorular ve rapor süresi için CMK 66 bilirkişi rapor süresi ve inceleme usulü yazısı da incelenebilir.
CMK 67 Güncel Madde Metni
Bilirkişi raporu, uzman mütalaası
Madde 67 –
(1) İncelemeleri sona erdiğinde bilirkişi yaptığı işlemleri ve vardığı sonuçları açıklayan bir raporu, kendisinden istenen incelemeleri yaptığını ayrıca belirterek, imzalayıp ilgili mercie verir veya gönderir. Mühür altındaki şeyler de ilgili mercie verilir veya gönderilir ve bu husus bir tutanağa bağlanır.
(2) Birden çok atanmış bilirkişiler değişik görüşleri yansıtmışlarsa veya bunların ortak sonuçlar üzerinde ayrık görüşleri varsa, bu durumu gerekçeleri ile birlikte rapora yazarlar.
(3) (Değişik: 3/11/2016-6754/45 md.) Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukukî nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.
(4) Bilirkişi tarafından düzenlenen rapor örnekleri, duruşma sırasında Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine veya kanunî temsilciye doğrudan verilebileceği gibi; kendilerine iadeli taahhütlü mektupla da gönderilebilir.
(5) Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında, yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine veya kanunî temsilciye süre verilir. Bu kişilerin istemleri reddedildiğinde, üç gün içinde bu hususta gerekçeli bir karar verilir.
(6) Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanunî temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez.
Bilirkişi Raporunda Neler Bulunmalıdır?
Bilirkişi, yaptığı işlemleri ve ulaştığı sonuçları raporda açıklamalıdır. Ayrıca görevlendirme kararında kendisinden istenen incelemeleri yaptığını belirtmeli ve raporu imzalamalıdır. Yalnızca sonuç cümlesi içeren, inceleme yöntemi ve teknik dayanakları anlaşılmayan bir metnin denetlenmesi güçleşir.
Raporun görevlendirme kararındaki sorulara tek tek karşılık vermesi önemlidir. Kullanılan veri, belge, numune veya teknik yöntemin ne olduğu; ulaşılan sonuçla bu veriler arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğu anlaşılabilmelidir.
Mühürlü materyal de raporla birlikte ilgili mercie verilir veya gönderilir. Teslim işleminin tutanağa bağlanması, delilin korunması ve inceleme zincirinin izlenebilmesi bakımından güvence oluşturur.
Birden Fazla Bilirkişi Farklı Görüş Bildirebilir mi?
Birden fazla bilirkişi atanmışsa hepsinin aynı sonuca ulaşması zorunlu değildir. Farklı görüşler veya ortak sonuç üzerindeki ayrık görüşler, gerekçeleriyle raporda gösterilmelidir.
Ayrık görüşün rapordan çıkarılması ya da yalnız çoğunluk sonucunun yazılması, tarafların ve mahkemenin teknik tartışmayı görmesini engeller. Her bilirkişinin hangi sonuca hangi teknik gerekçeyle ulaştığı açık olmalıdır.
Bilirkişi Hukukî Değerlendirme Yapabilir mi?
Hayır. Bilirkişi yalnız çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hususlarda açıklama yapabilir. Suçun oluşup oluşmadığı, bir fiilin hangi suçu meydana getirdiği, delilin hukukî değeri veya sanığın cezalandırılması gerekip gerekmediği gibi kararlar hâkime aittir.
Bir raporda hukukî nitelendirme bulunması, rapordaki bütün teknik tespitlerin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Ancak hukukî değerlendirme kısmı bilirkişinin görev sınırını aşar ve hâkimi bağlamaz. Bilirkişiye başvurulabilecek konuların sınırı CMK 63 bilirkişi atanması kapsamında ayrıca açıklanmıştır.
Bilirkişi Raporu Taraflara Nasıl Bildirilir?
Rapor örnekleri duruşma sırasında Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheli veya sanığa, müdafiine ya da kanunî temsilciye doğrudan verilebilir. Kanun, iadeli taahhütlü mektupla gönderilmesine de izin verir.
Bildirim yalnız şekli bir işlem değildir. İlgilinin raporu görmesi, teknik tespitleri incelemesi ve gerekirse itiraz veya yeni inceleme isteminde bulunması için gerçek bir imkân sağlanmalıdır.
CMK 67 Bilirkişi Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır?
İnceleme tamamlandığında ilgililere itirazlarını bildirebilmeleri veya yeni bilirkişi incelemesi istemeleri için süre verilir. Kanun bu fıkrada sabit bir gün sayısı belirlememiştir; süreyi dosyanın özelliklerine göre yetkili merci belirler.
İtirazın yalnız “raporu kabul etmiyoruz” biçiminde kurulması çoğu zaman teknik tartışmayı görünür kılmaz. İtirazda mümkün olduğunca şu noktalar somutlaştırılmalıdır:
- Görevlendirme kararındaki hangi sorunun cevapsız kaldığı,
- Hangi belge, veri veya delilin değerlendirilmediği,
- Hangi teknik yöntemin neden yetersiz ya da hatalı olduğu,
- Rapor içindeki hangi tespitlerin birbiriyle çeliştiği,
- Sonucun hangi teknik gerekçeyle desteklenmediği,
- Bilirkişinin uzmanlık alanını veya hukukî değerlendirme yasağını aşıp aşmadığı.
Yeni bilirkişi incelemesi veya itiraz istemi reddedilirse, ret hakkında üç gün içinde gerekçeli karar verilmelidir. Buradaki üç günlük süre, bilirkişi raporuna itiraz süresi değildir; istemin reddine ilişkin gerekçeli kararın verilmesiyle ilgilidir.
Yeni Bilirkişi İncelemesi Ne Zaman İstenebilir?
Raporun teknik olarak yetersiz, çelişkili, denetlenemez veya görevlendirme sorularını karşılamamış olduğu ileri sürülerek yeni inceleme talep edilebilir. Talebin kabulü otomatik değildir; eksikliğin dosyanın çözümü bakımından neden önemli olduğu açıklanmalıdır.
Bazen eksiklik aynı bilirkişiden ek rapor alınarak giderilebilir. Bazen de uzmanlık alanı, yöntem veya tarafsızlıkla ilgili sorunlar yeni bir bilirkişi ya da heyet incelemesini gerekli kılabilir. Hangi yolun uygun olduğu somut dosyanın teknik ihtiyacına göre değerlendirilir.
Uzman Mütalaası Nedir?
Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ya da kanunî temsilci; olayla, hazırlanmakta olan raporla veya sunulmuş bilirkişi raporuyla ilgili olarak bir uzmandan bilimsel mütalaa alabilir.
Bilimsel mütalaa, mahkemenin atadığı bilirkişi raporuyla aynı usulde hazırlanmış resmî bilirkişi raporu değildir. Bununla birlikte teknik tartışmanın ortaya konulmasına, rapordaki yöntem veya sonuçların sorgulanmasına ve itirazın somutlaştırılmasına yardımcı olabilir.
Yalnız uzman mütalaası alınacak olması nedeniyle ayrıca süre istenemez. Bu nedenle mütalaa hazırlığının mevcut usul süreleri gözetilerek yürütülmesi gerekir.
Rapor Gerçeğe Aykırı Hazırlanırsa Ne Olur?
Bilirkişinin görevi tarafsız biçimde ve bilimsel esaslara uygun yerine getirmesi gerekir. Bilerek gerçeğe aykırı mütalaa verilmesi, koşulları oluştuğunda ceza sorumluluğu doğurabilir. Bu konu TCK 276 gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık suçu yazısında incelenmiştir.
Her hatalı, eksik veya tartışmalı rapor gerçeğe aykırı bilirkişilik suçu anlamına gelmez. Teknik hata, yöntem tartışması, ihmal ve bilerek gerçeğe aykırı görüş bildirme birbirinden ayrılmalı; ceza sorumluluğu somut delillerle değerlendirilmelidir.
Raporun teknik içeriğinin sözlü olarak açıklanması veya bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın çağrılması gerektiğinde CMK 68 bilirkişinin duruşmada dinlenmesi hükümleri uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Bilirkişi raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. İlgililere rapora itiraz etmek veya yeni bilirkişi incelemesi istemek için süre verilmesi gerekir.
CMK 67’de bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç gündür?
Madde sabit bir gün sayısı belirlemez; süre yetkili merci tarafından verilir. Üç günlük düzenleme, istem reddedildiğinde gerekçeli kararın verilme süresidir.
Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı?
Hayır. Bilirkişi teknik görüş bildirir; delilleri değerlendirme, hukukî nitelendirme ve hüküm kurma yetkisi hâkim veya mahkemeye aittir.
Bilirkişi raporunda hukukî değerlendirme yapılabilir mi?
Hayır. Bilirkişi uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konuların dışına çıkamaz ve hâkimin yapacağı hukukî nitelendirmede bulunamaz.
Birden fazla bilirkişi farklı görüş bildirirse ne olur?
Farklı veya ayrık görüşler gerekçeleriyle rapora yazılır. Böylece mahkeme ve taraflar teknik görüş ayrılığını değerlendirebilir.
Uzman mütalaası bilirkişi raporunun yerine geçer mi?
Uzman mütalaası tarafça alınan bilimsel görüştür ve mahkemece atanan bilirkişinin raporuyla aynı usulî nitelikte değildir. Ancak teknik itirazların açıklanmasına katkı sağlayabilir.
Uzman mütalaası almak için ek süre verilir mi?
Yalnız bilimsel mütalaa alınacak olması nedeniyle ayrıca süre istenemez. Mütalaa mevcut usul süreleri içinde hazırlanmalıdır.
Sonuç
CMK 67, bilirkişi raporunun gerekçeli ve denetlenebilir hazırlanmasını, farklı görüşlerin raporda gösterilmesini ve hukukî değerlendirmenin hâkime bırakılmasını güvence altına alır. Rapor ilgililere bildirilmeli; itiraz ve yeni inceleme imkânı fiilen kullandırılmalıdır.
İtirazın etkili olabilmesi için rapordaki teknik eksiklik, cevapsız soru, yöntem sorunu veya çelişki somut olarak gösterilmelidir. Bilimsel uzman mütalaası da bu teknik tartışmanın açıklığa kavuşturulmasında kullanılabilir; ancak yalnız bu nedenle ek süre talep edilemez.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
