TCK 287 Genital Muayene Suçu ve Cezası

TCK 287 genital muayene suçu, yetkili hâkim veya savcı kararı olmaksızın bir kişiyi genital muayeneye göndermeyi ya da bu muayeneyi yapmayı cezalandırır. Temel ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir. Suçu benzer tıbbi işlemlerden ayıran temel nokta, delil elde etmeye yönelik genital muayenenin kanunun aradığı adlî karara dayanmamasıdır.

Genital muayene, kişinin beden bütünlüğü, mahremiyeti ve onuru üzerinde ağır sonuç doğurabilir. Bu nedenle “rıza formu alındı” veya “kurum yöneticisi istedi” gibi açıklamalar, adlî amaçlı bir muayenede hâkim ya da savcı kararının yokluğunu kendiliğinden gidermez. Buna karşılık hastanın tanı ve tedavisi için, tıp hukukunun aydınlatılmış onam kurallarına uygun yürütülen muayene ile ceza soruşturmasında delil elde etmeye yönelik genital muayene aynı değildir.

TCK 287 Güncel Madde Metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 287. maddesi, 11 Ağustos 2026 tarihinde UYAP Mevzuat ve mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin esas alınarak şöyledir:

Genital muayene

Madde 287- (1) Yetkili hakim ve savcı kararı olmaksızın, kişiyi genital muayeneye gönderen veya bu muayeneyi yapan fail hakkında üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Bulaşıcı hastalıklar dolayısıyla kamu sağlığını korumak amacıyla kanun ve yönetmeliklerde öngörülen hükümlere uygun olarak yapılan muayeneler açısından yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz.

Maddenin ilk kabul edilen metninde ikinci fıkrada “kanun ve tüzüklerde” ifadesi yer alıyordu. Güncel metinde “kanun ve yönetmeliklerde” denilmektedir. Uygulamada eski metnin aktarılması, kaynak güncelliği bakımından hatalıdır.

Madde Gerekçesi ve Düzenlemenin Amacı

Resmî gerekçe, hukuka aykırı genital muayenenin bağımsız bir suç olarak düzenlendiğini belirtir. TBMM Genel Kurulu görüşmelerinde, yalnız muayeneye gönderenin değil muayeneyi yapan kişinin de açıkça kapsama alınması gerektiği vurgulanmış; kabul edilen değişiklikle “veya bu muayeneyi yapan” ibaresi maddeye eklenmiştir.

Düzenlemenin amacı yalnız usule aykırı delil toplamayı önlemek değildir. Kişinin beden bütünlüğünü, cinsel dokunulmazlık ve özerkliğini, özel hayatını, insan onurunu ve ruhsal bütünlüğünü de korur. Bu değerler somut olayda birlikte etkilenebilir.

Korunan Hukuki Değer ve Suçun Konusu

Suçun konusu, genital muayeneye gönderilen veya üzerinde muayene gerçekleştirilen kişidir. Korunan değerler çok yönlüdür: beden bütünlüğü, mahremiyet, cinsel özerklik, insan onuru ve ceza muhakemesinde delil elde etmenin kanuniliği.

Muayenenin “bekâret kontrolü”, cinsel saldırı iddiasının araştırılması, gebelik veya başka bir bulgunun tespiti adı altında yapılması sonucu değiştirmez. Belirleyici olan işlemin gerçek amacı, kapsamı ve gerekli adlî karara dayanıp dayanmadığıdır.

Fail ve Mağdur

Fail kim olabilir?

Madde özgü suç niteliğinde kurulmamıştır; kanun “fail” ifadesini kullanır. Gönderme fiili bakımından kamu görevlisi, kurum yöneticisi, aile üyesi veya kişi üzerinde etkili başka biri gündeme gelebilir. Muayeneyi yapma fiilinin doğası gereği uygulamada fail çoğunlukla hekim veya sağlık mesleği mensubudur.

Bir sağlık çalışanının yalnız randevu kaydı açması ya da teknik yardım sağlaması, otomatik olarak müşterek faillik oluşturmaz. Fiil üzerindeki hâkimiyet, verilen katkının niteliği ve hukuka aykırılık konusundaki bilgi ayrı ayrı değerlendirilir.

Mağdur kim olabilir?

Her gerçek kişi mağdur olabilir; suç belirli bir cinsiyet veya yaş grubu ile sınırlı değildir. Çocuk, ergin, kadın, erkek veya farklı cinsiyet kimliğine sahip kişiler yönünden aynı adlî güvence geçerlidir. Çocuğun velisinin istemi de adlî amaçlı muayenede gerekli hâkim veya savcı kararının yerine geçmez.

Maddi Unsur: Gönderme veya Muayeneyi Yapma

TCK m.287 iki seçimlik hareket öngörür:

• Genital muayeneye gönderme: Kişinin yetkili adlî karar olmadan muayeneye sevk edilmesi veya yönlendirilmesidir.
• Genital muayeneyi yapma: Yetkili karar bulunmadan genital bölgede muayene işleminin gerçekleştirilmesidir.

İki hareket aynı olayda farklı kişilerce işlenebilir. Gönderen ile muayeneyi yapanın sorumluluğu birbirinden bağımsız incelenir. Muayeneye gönderme tamamlanmışsa, muayenenin daha sonra yapılmaması gönderen bakımından sonucu her durumda ortadan kaldırmaz; ancak “gönderme”nin somut olayda icra hareketine dönüşüp dönüşmediği ayrıca belirlenmelidir.

Genital muayene kavramı

Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik, genital bölgede yapılan muayeneyi iç beden muayenesi kapsamında ele alır. İç beden muayenesi yalnız hekim tarafından yapılabilir. İşlem tıbben gerekli ve kişinin sağlığını tehlikeye düşürmeyecek nitelikte olmalıdır.

Her jinekolojik veya ürolojik muayene TCK m.287 kapsamında değildir. Hastanın sağlık şikâyetinin tanı ve tedavisi amacıyla, meslek kurallarına ve aydınlatılmış onama uygun tıbbi işlem ile ceza muhakemesinde delil elde etme amacı taşıyan işlem ayrılmalıdır.

Adlî Karar Şartı: Hâkim, Mahkeme ve Savcı Yetkisi

CMK m.75 şüpheli veya sanığın iç beden muayenesini; CMK m.76 ise mağdurun vücudu üzerindeki dış veya iç beden muayenesini düzenler. Kural olarak hâkim veya mahkeme kararı gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararı mümkündür; kanunda öngörülen sürede hâkim ya da mahkeme onayına sunulması gerekir. Onaylanmayan karar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.

Kararın varlığı tek başına yeterli değildir. Kararı veren makamın yetkisi, kararın somut işleme ilişkin olması, tıbbî zorunluluk, ölçülülük ve işlemin yetkili hekimce yapılması da araştırılmalıdır. Genel nitelikte bir yazı veya kurum içi talimat, CMK’nın aradığı kararla eş tutulamaz.

Manevi Unsur

Suç kasten işlenebilir. Failin, yetkili hâkim veya savcı kararı bulunmadığını bilerek kişiyi genital muayeneye göndermesi ya da muayeneyi yapması gerekir. Taksirli şekil ayrıca düzenlenmediğinden dikkatsizlik veya özensizlik tek başına TCK m.287 kapsamında cezalandırılmaz.

Fail kararın varlığı veya yetkisi konusunda kaçınılmaz hataya düşmüşse TCK’nın hata hükümleri gündeme gelebilir. Ancak sağlık çalışanının sevk evrakını hiç incelememesi veya açık eksikliği görmezden gelmesi, her olayda kaçınılmaz hata sayılmaz.

Hareket, Netice ve Suçun Tamamlanması

Madde ayrıca zarar neticesi aramaz; suç seçimlik hareketlerle tamamlanan bir tehlike suçudur. Muayene sonucunda fiziksel yaralanma veya ruhsal bozulma meydana gelmesi, TCK m.287’nin oluşması için zorunlu değildir. Böyle bir sonuç varsa başka suçlar ve tazminat sorumluluğu ayrıca değerlendirilebilir.

Gönderme fiilinde tamamlanma anı, sevk iradesinin dış dünyada sonuç doğuracak biçimde ortaya konulmasına göre belirlenir. Sadece düşünce veya hazırlık yeterli değildir. Muayeneyi yapma seçeneğinde ise genital bölgede muayene işlemine başlanması ve işlemin kapsamı önem taşır.

Hukuka Uygunluk, Rıza ve Hata

Kanuna uygun hâkim, mahkeme veya savcı kararı; CMK’daki koşullar ve tıbbî standartlarla birlikte işlemin hukukî temelini oluşturabilir. Fakat karar bulunması, tıbbî etik ve ölçülülük denetimini ortadan kaldırmaz.

Adlî delil elde etmeye yönelik genital muayenede mağdurun veya velinin rızası, TCK m.287’de açıkça aranan yetkili kararın yerine geçmez. Buna karşılık gerçek bir tanı veya tedavi amacı taşıyan ve aydınlatılmış onama dayanan tıbbî muayene, sırf genital bölgede yapıldığı için bu suçu oluşturmaz. Görünürde “tedavi” denilmesine rağmen asıl amaç delil toplamaksa işlem gerçek niteliğine göre değerlendirilir.

Kamu Sağlığını Koruma İstisnası

TCK m.287/2, bulaşıcı hastalıklar nedeniyle kamu sağlığını korumak amacıyla kanun ve yönetmeliklere uygun yapılan muayeneleri birinci fıkranın dışında bırakır. İstisna dar yorumlanmalıdır. Üç koşul birlikte aranır:

• Muayene bulaşıcı hastalıkla bağlantılı olmalıdır.
• Amaç kamu sağlığını korumak olmalıdır.
• İşlem kanun ve yönetmeliklerdeki usule uygun yürütülmelidir.

Kurumun alışkanlığı, sözlü talimat veya soyut “toplum yararı” açıklaması yeterli değildir. Dayanak düzenleme, yetki, amaç ve yöntem somut dosyada gösterilmelidir.

Teşebbüs

Suçun iki seçimlik hareketi bakımından teşebbüs ayrı değerlendirilir. Muayene yapılmak üzere doğrudan icraya başlanıp failin elinde olmayan nedenle işlem tamamlanamazsa teşebbüs mümkün olabilir. Gönderme fiili çoğu olayda kısa sürede tamamlandığından teşebbüs alanı daha dardır.

Hazırlık hareketleri cezalandırılmaz. Örneğin henüz kimseye iletilmemiş bir sevk taslağı tek başına yeterli değildir; ancak icra hareketinin başlayıp başlamadığı olayın bütün delilleriyle belirlenir.

İştirak

Müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme genel hükümlere tabidir. Bir kişinin muayene talimatını vermesi, diğerinin mağduru zorla götürmesi ve hekimin işlemi yapması hâlinde her birinin katkısı, fiil üzerindeki hâkimiyeti ve kastı ayrı incelenir.

Gönderen ve muayeneyi yapan, kanunun iki ayrı seçimlik hareketinin doğrudan faili olabilir. Aynı kişinin her iki hareketi gerçekleştirmesi, seçimlik hareketli tek suç kapsamında değerlendirilir; bununla birlikte farklı mağdurlar veya farklı zamanlardaki bağımsız eylemler ayrı suç oluşturabilir.

İçtima ve Bağlantılı Suçlar

Muayenenin cebir, tehdit veya hürriyetten yoksun bırakma yoluyla gerçekleştirilmesi hâlinde TCK m.108, m.106 veya m.109 gibi hükümler gündeme gelebilir. İşlemin yapılış biçimi yaralama ya da cinsel dokunulmazlığa karşı bir suçun unsurlarını taşıyorsa gerçek içtima veya fikrî içtima kuralları somut olaya göre uygulanır.

Kamu görevlisinin görevin gereklerine aykırı davranışı bakımından görevi kötüye kullanma suçu, özel norm ve tali norm ilişkisi gözetilerek değerlendirilir. TCK m.257, başka bir suç oluşturmadığı ölçüde uygulanabildiğinden otomatik olarak ayrıca ceza verilmez.

Nitelikli Hâller

TCK m.287’de failin kamu görevlisi olması, mağdurun çocuk olması veya muayenenin cebirle yapılması için özel bir nitelikli hâl öngörülmemiştir. Bu özellikler temel cezanın belirlenmesinde ve başka suçların oluşup oluşmadığında önem taşıyabilir.

Çocuk mağduriyetinin ayrıca nitelikli hâl olarak yazılmamış olması, çocuğa ilişkin koruyucu usul hükümlerinin veya başka suç tiplerinin uygulanmasına engel değildir.

Yaptırım ve Bireyselleştirme

Temel yaptırım üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Mahkeme alt ve üst sınır arasında ceza belirlerken fiilin işleniş biçimi, kullanılan araç, kastın yoğunluğu, mağdur üzerindeki etkiler ve diğer TCK m.61 ölçütlerini dikkate alır.

Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi, ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması; suç tarihindeki kanun, sanığın kişisel durumu ve ilgili kurumların güncel şartlarına göre ayrı değerlendirilir. Bunlar otomatik sonuçlar değildir.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Soruşturma Usulü

Suç şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet savcılığı ihbar veya başka yolla öğrenince resen soruşturur. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi kamu davasını kendiliğinden düşürmez.

TCK m.287, CMK m.253 kapsamındaki uzlaştırmaya tabi suçlar arasında değildir. Kurum içi özür, disiplin işlemi veya tarafların anlaşması ceza soruşturmasının yerine geçmez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetki kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir. Gönderme ve muayeneyi yapma farklı yerlerde gerçekleşmişse CMK’nın bağlantı ve yetki kuralları uygulanır.

Muayene talimatının elektronik ortamda verilmesi hâlinde talimatın gönderildiği yer, mağdurun sevk edildiği yer ve muayenenin yapıldığı yer dosyadaki eylem zincirine göre değerlendirilir.

Dava Zamanaşımı

Temel dava zamanaşımı süresi TCK m.66 uyarınca sekiz yıldır. Süre kural olarak suçun işlendiği günden başlar. Kesilme ve durma nedenleri varsa somut dosyada ayrıca hesap yapılmalıdır.

Çocuklara karşı işlenen bazı suçlar için öngörülen özel başlangıç kuralları TCK m.287 yönünden otomatik olarak uygulanmaz; yürürlükteki hüküm ve suç tarihi birlikte incelenmelidir.

Deliller Nasıl Toplanır?

Bu suçta belgelendirme çoğu zaman belirleyicidir. Başlıca deliller şunlardır:

• Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı kararı ve onay kayıtları,
• Sevk yazısı, kurum talimatı, e-posta, mesaj ve hastane istem kaydı,
• Muayene raporu, protokol kaydı, hekim notu ve epikriz,
• Aydınlatma ve onam belgeleri ile muayenenin gerçek amacını gösteren tıbbî kayıtlar,
• Hastane bilgi sistemi erişim logları ve randevu kayıtları,
• Mağdur, sağlık personeli ve diğer tanıkların anlatımları,
• Güvenlik kamerası görüntüleri ve ulaşım kayıtları,
• Disiplin soruşturması veya kurum içi inceleme evrakı.

Onam formunun varlığı tek başına suçsuzluk kanıtı değildir. Formun ne için alındığı, kişinin gerçekten bilgilendirilip bilgilendirilmediği ve işlemin adlî mi tıbbî mi olduğu araştırılmalıdır. Hukuka aykırı elde edilen delillerin ceza muhakemesinde kullanılamaması da ayrı bir sonuçtur.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Her jinekolojik muayeneyi TCK m.287 kapsamında görmek.
• Adlî amaçlı muayenede yalnız rızayı yeterli saymak.
• Kurum yöneticisinin yazısını hâkim veya savcı kararıyla eş tutmak.
• Sadece muayeneyi yapanı inceleyip gönderen kişinin sorumluluğunu araştırmamak.
• Savcı kararının kanunî sürede onaya sunulup sunulmadığını kontrol etmemek.
• TCK m.287/2’deki kamu sağlığı istisnasını belirsiz kurum uygulamalarına genişletmek.
• Eski madde metnindeki “tüzükler” ifadesini güncel metin sanmak.
• Tam künyesi ve tam metni doğrulanmamış kararları emsal diye aktarmak.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Muayenenin amacı tanı-tedavi mi, adlî delil elde etme mi?
• İşlem genital bölgede bir iç beden muayenesi niteliğinde mi?
• Yetkili hâkim, mahkeme veya savcı kararı var mı?
• Savcı kararı varsa gecikmesinde sakınca ve süresinde onay koşulları sağlanmış mı?
• Karar belirli kişi ve belirli işlem için mi verilmiş?
• Muayene hekim tarafından ve tıbbî koşullara uygun yapılmış mı?
• Kişiyi kim gönderdi, talimat hangi belge veya iletişimle verildi?
• Muayeneyi kim yaptı ve kararın yokluğunu biliyor muydu?
• Kamu sağlığı istisnasına dayanılıyorsa somut kanun veya yönetmelik hükmü hangisi?
• Cebir, tehdit, hürriyetten yoksun bırakma, yaralama veya cinsel suç ihtimali var mı?
• Dijital ve tıbbî kayıtların asılları zamanında korunmuş mu?
• Suç tarihi, zamanaşımı ve lehe kanun karşılaştırması doğru yapılmış mı?

Doğrulanmış İçtihat Araştırması

Yargıtay Karar Arama, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası ve erişilebilen diğer resmî kaynaklarda TCK m.287’ye doğrudan uygulanan; dairesi, esas ve karar numarası, tarihi ile tam metni birlikte doğrulanabilen bir karar bu çalışma tarihinde tespit edilememiştir. Bu nedenle içeriğe doğrulanmamış bir karar eklenmemiştir.

İnternette TCK m.287 başlığı altında sıkça aktarılan, 2003 tarihli ve 765 sayılı eski Kanun dönemine ilişkin “evlenme vaadiyle kızlık bozmak” kararı bu suçun doğrudan içtihadı değildir. Farklı suç tipi ve farklı kanun dönemine ait olduğundan emsal gibi kullanılmamıştır. Kazancı oturumu erişilebilir biçimde doğrulanamadığı için araştırmaya dâhil edilmemiştir.

Sık Sorulan Sorular

Genital muayene suçu nedir?

Yetkili hâkim veya savcı kararı olmadan kişiyi genital muayeneye göndermek ya da bu muayeneyi yapmak TCK m.287’de düzenlenen suçtur.

TCK 287 cezası nedir?

Suçun temel cezası üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Başka suçlar da oluşmuşsa yaptırım içtima kurallarına göre değişebilir.

Mağdurun rızası varsa suç oluşmaz mı?

Adlî delil elde etmeye yönelik genital muayenede rıza, kanunun aradığı yetkili hâkim veya savcı kararının yerine geçmez. Gerçek tanı ve tedavi işlemleri ise amaç ve tıp hukuku kuralları bakımından ayrıca değerlendirilir.

Savcı kararı yeterli midir?

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı kararı mümkün olabilir; fakat CMK’daki onay süreci, süre ve diğer koşulların tamamı sağlanmalıdır.

Doktor dışında biri fail olabilir mi?

Evet. Muayeneye gönderen kişi de fail olabilir. Muayeneyi yapma fiili ise işlemin doğası gereği çoğunlukla hekim veya sağlık mesleği mensubu tarafından gerçekleştirilir.

Çocuğun velisi muayeneye izin verirse karar gerekmez mi?

Velinin izni, adlî amaçlı genital muayenede gerekli adlî kararın yerini tutmaz. Çocuğun üstün yararı ve özel koruyucu usuller ayrıca gözetilir.

Bulaşıcı hastalık muayeneleri suç mudur?

Kamu sağlığını koruma amacıyla ve kanun ile yönetmelik hükümlerine uygun yapılan bulaşıcı hastalık muayeneleri TCK m.287/2 kapsamındaki istisnaya girebilir.

Bu suç şikâyete veya uzlaştırmaya tabi midir?

Hayır. Suç resen soruşturulur ve uzlaştırma kapsamında değildir.

Görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetki çoğunlukla suçun işlendiği yere göre belirlenir.

Sonuç

TCK 287 genital muayene suçu, adlî amaçlı genital muayeneyi sıkı bir karar ve usul güvencesine bağlar. Bir olayda yalnız “rıza var mı?” sorusuna odaklanmak yeterli değildir; işlemin gerçek amacı, yetkili karar, CMK koşulları, gönderen ile yapanın kastı ve muayenenin tıbbî niteliği birlikte incelenmelidir.

Serinin bir sonraki komşu maddesi için TCK 288 adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçu yazısına bakabilirsiniz.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 11 Ağustos 2026).
• mevzuat.gov.tr – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu güncel metni.
• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.
• mevzuat.gov.tr – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu güncel metni.
• TBMM – 5237 sayılı Kanun’un kabul edilen ilk metni.
• TBMM – Türk Ceza Kanunu Tasarısı Komisyon Raporu.
• TBMM Genel Kurul Tutanağı – 287. madde görüşmeleri.
• İbrahim Dülger, “Genital Muayene Suçu (TCK Madde 287)”.
• TCK m.287 hakkında güncel akademik inceleme.
• Marmara Üniversitesi Açık Erişim – Genital muayene suçu çalışması.

Adlî işlemlerdeki usul güvenceleri genital muayene kararıyla sınırlı değildir. Soruşturma veya kovuşturma işlemleri sırasında yetkisiz kayıt ve nakil fiilleri için TCK 286 ses veya görüntülerin kayda alınması suçu ayrıca incelenmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.