CMK 7 Görevsiz Mahkemenin İşlemleri ve Hükümsüzlük

Avukat İltan Ekmekçioğlu, Uygulamada Sık Karşılaşılan Suçlar ve Yargılaması kitabı

CMK 7 görevsiz mahkemenin işlemleri bakımından temel kuralı belirler: Yenilenmesi mümkün olan işlemler, görevli olmayan hâkim veya mahkeme tarafından yapılmışsa hükümsüzdür. Dosyayı devralan görevli mahkeme, hangi işlemlerin yenilenebileceğini dosyanın özelliklerine göre değerlendirir.

Bu hüküm, ceza davasının kanunen görevli mahkeme önünde yürütülmesini güvence altına alır. Görevin belirlenmesi için CMK 3 görevli mahkeme, resen görev incelemesi için CMK 4 görev uyuşmazlığı ve dosyanın gönderilmesi için CMK 5 görevsizlik kararı yazıları birlikte incelenebilir.

CMK 7 Güncel Madde Metni

Görevli olmayan hâkim veya mahkemenin işlemleri

MADDE 7. (1) Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür.

CMK 7 Madde Gerekçesi

[1] Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 7’nin amacı, ceza muhakemesinin kanunen görevli hâkim veya mahkeme tarafından yürütülmesini sağlamaktır. Görevsiz merci önünde yapılan bir işlem, görevli mahkemenin yargılamasına otomatik olarak geçerli bir işlem gibi taşınamaz.

Hüküm, görevsiz hâkim veya mahkemenin yaptığı yargısal işlemlere ilişkindir. Dosyanın başka bir yere gönderilmesi tek başına önceki bütün işlemlerin aynı sonuçla değerlendirilmesi anlamına gelmez; her işlemin yenilenebilir olup olmadığı ayrıca incelenir.

Görevsiz Hâkim veya Mahkeme Ne Demektir?

Görev, ceza davasına hangi tür veya derecedeki mahkemenin bakacağını belirler. Mahkemenin görevi kanunla düzenlenir ve tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.

Davaya bakan mahkeme, işin kendi görev alanını aştığını veya dışında kaldığını tespit ederse görevsizlik kararı verir. Duruşmada yalnız suçun hukuki niteliğinin değişmesi nedeniyle dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilememesine ilişkin özel sınırlama ise CMK 6 kapsamında değerlendirilir.

Hükümsüzlük Ne Anlama Gelir?

Kanundaki hükümsüzlük, yenilenmesi mümkün olan işlemin görevli mahkeme bakımından yeterli kabul edilmemesini ifade eder. Görevli mahkeme, yargılamayı bu işleme doğrudan dayanarak sürdürmek yerine işlemin usulüne uygun biçimde yenilenmesini değerlendirir.

Hükümsüzlük değerlendirmesi, işlemin adıyla sınırlı yapılmamalıdır. İşlemin hangi makam tarafından, hangi aşamada ve hangi usulle gerçekleştirildiği; ayrıca yeniden yapılmasının fiilen ve hukuken mümkün olup olmadığı dosya üzerinden belirlenmelidir.

Hangi İşlemler Yenilenebilir?

Bir işlemin yenilenebilir olması, görevli mahkeme önünde usulüne uygun biçimde tekrar gerçekleştirilebilmesini ifade eder. Duruşmada alınan beyanlar, yapılan sorgu, taraf açıklamaları veya yeniden yapılabilecek incelemeler bakımından işlemin niteliği ayrıca değerlendirilir.

Yenileme, önceki tutanağın yalnızca okunmasıyla aynı şey değildir. Doğrudanlık, savunma hakkı, soru sorma olanağı ve delillerin görevli mahkeme huzurunda tartışılması gereklilikleri somut işleme göre gözetilir.

Yenilenmesi Mümkün Olmayan İşlemler

CMK 7, yenilenmesi mümkün olmayan işlemleri hükümsüzlük kuralının dışında tutar. Bir işlemin tekrarının imkânsız olması, yalnız işlemin yapılmasının zor veya masraflı olmasına dayanmaz; gerçek ve hukuken kabul edilebilir bir imkânsızlığın bulunması gerekir.

Bu istisnanın uygulanması somut olayın şartlarına bağlıdır. İşlemin konusu ortadan kalkmışsa, delilin yeniden elde edilmesi mümkün değilse veya aynı koşulların yeniden kurulması imkânsızsa, görevli mahkeme mevcut kayıt ve tutanakların durumunu ayrıca değerlendirir.

Görevsizlik Kararından Sonra İzlenecek Usul

Görevsizlik kararı sonrasında dosyanın gönderilmesi, kararın kanun yolu ve kesinleşme durumu gözetilerek yürütülür. Dosyayı alan görevli mahkeme önce görev konusunu ve dosyada daha önce yapılan işlemleri inceler.

Ardından hangi işlemlerin yenilenebilir olduğu belirlenir. Yenilenmesi gereken işlemler için taraflar ve ilgili kişiler çağrılır, gerekli ara kararlar kurulur ve işlem görevli mahkeme önünde yeniden yapılır.

İlgili Kişiler ve Makamlar

Görevsizlik kararı veren hâkim veya mahkeme,
Dosyayı devralan görevli ceza mahkemesi,
Cumhuriyet savcısı,
Sanık ve müdafi,
Katılan ve vekil,
Beyanı veya işlemi yenilenecek mağdur, tanık ya da bilirkişi,
Dosyanın gönderilmesi ve tebligat işlemlerini yürüten adli birimler.

Taraflar, yenilenmesi gerektiğini düşündükleri işlemleri gerekçeleriyle birlikte görevli mahkemeye bildirebilir. Nihai değerlendirme ve yargılamanın nasıl sürdürüleceğine ilişkin karar mahkemeye aittir.

Görevli ve Yetkili Merci Ayrımı

Görev ile yer bakımından yetki aynı kavram değildir. Görev, davaya bakacak mahkemenin türünü veya derecesini; yetki ise kural olarak coğrafi olarak hangi yerdeki mahkemenin davaya bakacağını belirler.

CMK 7 görevsiz hâkim veya mahkemenin işlemlerine ilişkin özel hükümsüzlük kuralıdır. Yer bakımından yetkisiz mahkemenin işlemleri değerlendirilirken CMK’nın yetkiye ilişkin hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır.

CMK 7 Bakımından Özel Bir Başvuru Süresi Var mı?

CMK 7, işlemlerin yenilenmesi için ayrıca gün olarak belirlenmiş özel bir başvuru süresi düzenlemez. Ancak görevsizlik kararına karşı başvuru, duruşma işlemleri ve kanun yolları kendi sürelerine tabidir.

Bu nedenle görevsizlik kararının açıklanma veya tebliğ tarihi, kararın kesinleşmesi ve dosyanın görevli mahkemeye ulaştığı tarih ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Süre değerlendirmesi verilen kararın türüne göre yapılmalıdır.

Sonuç

CMK 7 görevsiz mahkemenin işlemleri konusunda yenilenebilirlik ölçütünü esas alır. Görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan ve yeniden yapılması mümkün olan işlemler hükümsüzdür; yenilenmesi mümkün olmayan işlemler ise kanundaki istisna kapsamında değerlendirilir.

Görevli mahkeme, dosyadaki her işlemi ayrı ayrı incelemeli; tarafların katılımı, savunma hakkı, delillerin doğrudan tartışılması ve işlemin hükme etkisini gözetmelidir. Somut dosyada CMK 3, 4, 5, 6 ve 7 hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynakça

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Av. İltan Ekmekçioğlu